Tháng 8/2025, gia đình 9 người tại Vân Nam nhập viện trong tình trạng nguy kịch sau khi ăn nấm rừng tự hái. Đây không phải trường hợp cá biệt tại địa phương này. Mỗi mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9, các tỉnh Tây Nam Trung Quốc như Vân Nam bước vào mùa nấm rừng, kéo theo hàng loạt rủi ro về an toàn thực phẩm.
Dù chính quyền liên tục gửi cảnh báo qua điện thoại với nội dung “Không hái, bán hoặc ăn các loại nấm rừng lạ, có rủi ro cao”, tình trạng ngộ độc vẫn diễn ra thường xuyên. Từ năm 1978 đến 2010, giới chức ghi nhận hơn 400 ca tử vong tại đây do “hội chứng đột tử Vân Nam”. Các nạn nhân thường bị ngừng tim đột ngột ngay khi mùa mưa bắt đầu mà không rõ nguyên nhân.
Sau quá trình nghiên cứu, các chuyên gia xác định thủ phạm là loài nấm trắng nhỏ, tên khoa học là Trogia venenata. Một giả thuyết khác cho thấy nạn nhân nhiễm độc Barium, loại kim loại nặng trong đất thấm vào nấm. Độc tố từ loài nấm này kết hợp với nồng độ Barium tích tụ qua nhiều bữa ăn đã gây ra những cái chết bất ngờ.
Năm 2024, trào lưu “Đến Vân Nam ăn nấm” trở nên phổ biến trên mạng xã hội. Tuy nhiên, cùng với sức hút ẩm thực, nhiều báo cáo ghi nhận tình trạng ngộ độc gây ảo giác, phổ biến nhất là hiện tượng nhìn thấy “người tí hon”, sau khi ăn các loại nấm rừng không rõ nguồn gốc.
Ông Shi Jun, thành viên Ủy ban truyền thông khoa học của Hiệp hội Thực vật học Trung Quốc, cho biết việc nhìn thấy “người tí hon” là một phản ứng thần kinh tâm thần đối với việc ngộ độc nấm.
“Đó không phải triệu chứng duy nhất. Ăn nấm độc còn có thể gây ra cái chết”, ông nói.
Lịch sử gắn bó của người Trung Quốc với nấm có từ rất lâu. Tại ba địa điểm thuộc thời đại Đồ đá mới ở tỉnh Chiết Giang, các nhà khảo cổ đã khai quật được năm mẫu vật nghi là linh chi (Ganoderma lucidum). Phân tích cho thấy từ 6.800 năm trước, cư dân cổ đại đã biết thu hái và sử dụng linh chi.
Di sản đó đặc biệt mạnh mẽ ở Vân Nam, nơi được mệnh danh là “Vương quốc của nấm rừng”. Trong số khoảng 2.500 loài nấm rừng ăn được trên thế giới, riêng Vân Nam đã sở hữu hơn 900 loài, chiếm khoảng 36% đa dạng toàn cầu và gần 90% các loại nấm đã biết của Trung Quốc.
Địa lý là yếu tố then chốt. Vân Nam nằm trên cao nguyên vĩ độ thấp, nơi sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn cùng độ ẩm cao tạo điều kiện lý tưởng cho nấm. Địa hình hiểm trở với rừng che phủ các ngọn núi mang lại lượng lá rụng và chất hữu cơ dồi dào.
Theo ông Shi Jun, thành viên Ủy ban truyền thông khoa học của Hiệp hội Thực vật học Trung Quốc, hiện tượng nhìn thấy “người tí hon” là một phản ứng thần kinh tâm thần do ngộ độc nấm. Ông cho biết đây không phải triệu chứng duy nhất, bởi ăn nấm độc có thể dẫn đến tử vong.
Lịch sử sử dụng nấm của người Trung Quốc bắt đầu từ hàng nghìn năm trước. Tại ba địa điểm thuộc thời đại Đồ đá mới ở tỉnh Chiết Giang, các nhà khảo cổ khai quật được 5 mẫu vật nghi là linh chi. Kết quả phân tích cho thấy cư dân cổ đại đã biết thu hái và sử dụng loại nấm này từ 6.800 năm trước.
Vân Nam hiện được xem là “Vương quốc nấm rừng” với sự đa dạng sinh học lớn. Trong khoảng 2.500 loài nấm ăn được trên thế giới, tỉnh này sở hữu hơn 900 loài, chiếm 36% toàn cầu và gần 90% các loại nấm đã biết của Trung Quốc.
Điều kiện địa lý giúp Vân Nam trở thành môi trường lý tưởng cho nấm phát triển. Tỉnh nằm trên cao nguyên vĩ độ thấp, có sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn cùng độ ẩm cao. Địa hình núi rừng hiểm trở cũng mang lại lượng chất hữu cơ dồi dào từ lá rụng, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài nấm sinh sôi
Theo ông Shi Jun, nấm thường có kết cấu giống thịt nhờ các hợp chất polysaccharide. Vị ngọt của loại thực phẩm này đến từ các axit amin như axit glutamic, axit aspartic kết hợp cùng các nucleotide.
Bà Zhu Yi, Phó giáo sư về an toàn thực phẩm và dinh dưỡng tại Đại học Nông nghiệp Trung Quốc cho biết, hương vị của nấm rừng hình thành từ các nguyên tố vi lượng, mùn và dịch tiết của rễ cây trong môi trường tự nhiên. Sự hội tụ của các thành phần này tạo nên hỗn hợp hợp chất có nồng độ hương vị cao.
Dù có sức hấp dẫn về ẩm thực, rủi ro ngộ độc nấm luôn hiện hữu. Trung Quốc hiện ghi nhận hơn 500 loài nấm rừng độc, riêng Vân Nam có hơn 200 loài, trong đó hơn 20 loại chứa độc tố mạnh.
Việc tự nhận diện nấm rừng tiềm ẩn nguy cơ lớn do nhiều loài có hình dáng tương tự nhau, gây khó khăn cho việc phân biệt. Một quan niệm sai lầm phổ biến là nhiệt độ cao có thể loại bỏ mọi độc tố.
Thực tế, nấu chín kỹ chỉ có tác dụng khử độc với một số loài nhất định như nấm Jian Shou Qing. Với nhiều loại khác, đặc biệt là họ nấm tán, độc tố rất bền và không bị phân hủy dù được luộc hay hấp kỹ.
Ngày 13.4, Sở VH-TT-DL TP.Cần Thơ thông tin về kế hoạch tổ chức Giỗ tổ Hùng Vương và lễ hội bánh dân gian Nam bộ lần thứ 13 năm 2026. Sự kiện trọng điểm của tháng 4 này sẽ diễn ra tại hai địa điểm là đền thờ Vua Hùng và quảng trường Bình Thủy (phường Bình Thủy, TP.Cần Thơ).
Theo đó, chương trình Giỗ tổ Hùng Vương sẽ bắt đầu từ ngày 22.4 với triển lãm ảnh, trưng bày chuyên đề về lễ hội, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và trang phục, trang sức của người dân vùng ĐBSCL. Cùng với đó là các cuộc thi sôi động như biểu diễn võ thuật, đẩy gậy, nhảy bao bố, gói bánh tét, bánh chưng. Không gian lễ hội sẽ thêm phần màu sắc khi còn có giao lưu đờn ca tài tử, dân ca Nam bộ, hò, vè…
Tâm điểm chú ý của Giỗ tổ Hùng Vương là ngày 26.4, với nghi thức thả lá đại kỳ ngũ sắc và lễ dâng hương. Thể hiện tinh thần mến khách, Cần Thơ sẽ phục vụ khoảng 2.000 suất cơm chay miễn phí cho người dân và du khách tham gia lễ giỗ.
Đặc biệt, mọi người sẽ có dịp chứng kiến Liên chi hội đầu bếp chuyên nghiệp ĐBSCL phối hợp Công ty Vietcoco thực hiện bản đồ Việt Nam làm từ xôi nước cốt dừa với quy mô "khủng" để xác lập kỷ lục quốc gia. Đây sẽ là một tác phẩm ẩm thực thể hiện sự tôn vinh hạt gạo và hương vị cốt dừa đặc trưng của miền Tây sông nước.
Ngay sau nghi thức giỗ tổ, lễ hội bánh dân gian Nam bộ sẽ chính thức khai mạc vào tối ngày 26.4 và kéo dài đến hết ngày 1.5. Với quy mô khoảng 250 gian hàng, đây là "bữa tiệc" văn hóa ẩm thực khổng lồ, quy tụ những món bánh dân gian, đặc sản OCOP từ khắp các vùng miền.
Không chỉ dừng lại ở việc thưởng thức, du khách còn có cơ hội trực tiếp quan sát các nghệ nhân trình diễn và hướng dẫn quy trình làm bánh truyền thống. Đan xen vào đó là các chương trình biểu diễn thời trang, nhạc acoustic và nghệ thuật truyền thống, hứa hẹn tạo nên một không gian giải trí phong phú.
Theo đại diện Sở VH-TT-DL TP.Cần Thơ, chuỗi sự kiện không chỉ nhằm tri ân công đức tổ tiên, giáo dục lòng yêu nước mà còn là đòn bẩy quan trọng để xúc tiến đầu tư, phát triển thương hiệu văn hóa ẩm thực Nam bộ vươn xa đến bạn bè quốc tế.
Buổi tối ở Hà Giang, lựa chọn ăn uống không nhiều, đặc biệt là các món ăn vặt. Dù vậy, du khách vẫn có thể tìm thấy một số hàng bán thắng dền - món ăn đặc trưng của Hà Giang, thường chỉ bán vào mùa lạnh.
"Giữa cảnh núi rừng hút gió mùa đông, ăn bát thắng dền tráng miệng sau bữa tối với thịt gác bếp, xúc xích lợn là lựa chọn hợp lý", ông Minh Huỳnh, lái xe người địa phương nói khi đang nhâm nhi bát thắng dền màu sắc sặc sỡ, thoạt nhìn như những viên kẹo nhỏ.
Thắng dền có ngoại hình tương đồng bánh trôi tàu Hà Nội hay bánh cống phù Lạng Sơn, được chế biến từ bột gạo nếp với nhân chay hoặc đậu đỗ. Bà Đặng Thị Hà Nga, người có hơn 10 năm bán món này tại đường Trần Hưng Đạo, phường Hà Giang 1, cho biết viên thắng dền chỉ to hơn đầu ngón tay, nhỏ hơn nhiều so với bánh trôi tàu nên mỗi bát thường có hơn 10 viên.
Bên cạnh màu trắng truyền thống, các quán hiện nay phục vụ thêm thắng dền ngũ sắc để tăng tính thẩm mỹ. Màu sắc này được tạo hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên như gấc, nghệ, thanh long và hoa đậu biếc.
Quy trình làm món ăn này gần giống bánh trôi: gạo nếp ngon xay thành bột, sau đó giã lại để vỏ bánh đạt độ dai, không bị bở. Nước dùng được nấu từ đường, nước cốt dừa và gừng đun nóng. Bà Nga chia sẻ bí quyết quan trọng là gừng phải nướng chín, rửa sạch rồi mới đập dập đem đun để nước dùng dậy mùi thơm và không bị tanh như gừng sống. Tại cửa hàng, người bán luôn chuẩn bị hai nồi riêng biệt để luộc bánh và nấu nước đường gừng.
Khi có khách, chủ quán thả những viên bột vào nồi nước sôi, đợi khoảng 5-7 phút cho đến khi bánh nổi lên mặt nước. Bánh chín được vớt ra bát, chan nước đường gừng nóng hổi, sau đó rắc thêm vừng hoặc lạc rang.
Thực khách thường ngậm viên bánh nhỏ trong miệng để cảm nhận trọn vẹn vị ngọt béo của nước dùng, chút cay nồng của gừng nướng và vị bùi của vừng lạc.
Nghề bán thắng dền mang tính thời vụ, chủ yếu nhộn nhịp vào mùa đông. Bà Nga cho biết gia đình thường chuẩn bị nguyên liệu và nặn bánh vào buổi sáng để kịp mở hàng từ 18h đến 23h. Trung bình mỗi ngày, quán tiêu thụ khoảng 3 kg gạo nếp, những ngày rét đậm tăng lên 5 kg.
Đến khoảng sau tháng 2 âm lịch, khi thời tiết bắt đầu ấm lên, các hàng thắng dền sẽ nghỉ bán và chuyển sang phục vụ các loại chè truyền thống như chè đậu xanh, đậu đen hay đậu đỏ để phù hợp nhu cầu giải nhiệt.
Theo số liệu từ Cục Phòng chống và giảm nhẹ thiên tai Thái Lan tính từ ngày 10 đến 12/4, ba ngày đầu tiên của lễ hội té nước Songkran, xảy ra 515 vụ tai nạn giao thông khiến 95 người chết và 486 người khác bị thương.
Tỉnh Lampang ghi nhận số vụ tai nạn nhiều nhất (25 vụ) và cũng có số người bị thương cao nhất (25 người). Thủ đô Bangkok là nơi có số ca tử vong do tai nạn giao thông cao nhất trong ba ngày, với 6 trường hợp.
Chỉ riêng trong ngày 12/4, đã có 171 vụ tai nạn giao thông khiến 24 người thiệt mạng và 169 người khác bị thương. Bangkok cũng là nơi ghi nhận số ca tử vong cao nhất trong ngày, với 3 trường hợp.
Chạy quá tốc độ là nguyên nhân chính gây ra các vụ tai nạn, tiếp theo là lái xe khi đã uống rượu bia. Xe máy liên quan tới 77% số vụ tai nạn giao thông. Phần lớn tai nạn xảy ra trên các đoạn đường thẳng.
Từ 13/4 đến 15/4 mới là chính hội Songkran, khi người dân và du khách tham gia đông nhất vào các hoạt động té nước.
Theo đánh giá, nguy cơ tai nạn vẫn ở mức cao. Ông Phadoongsak Sarujikamjornwattana, Tổng thanh tra Bộ Giao thông Thái Lan, cho biết cơ quan chức năng đang giám sát chiến dịch đảm bảo an toàn cho các hoạt động té nước, đồng thời thực thi nghiêm lệnh cấm bán rượu bia cho người chưa đủ tuổi.
Ông Phadoongsak cũng khuyến cáo người dân thận trọng khi tham gia lễ hội Songkran, không hắt nước vào người điều khiển xe máy vì có thể khiến người lái mất kiểm soát.
Du khách và người dân không chơi té nước giữa lòng đường do nguy cơ va chạm giao thông. Ngoài ra, người tham gia nên hạn chế ngồi hoặc đứng phía sau xe bán tải trong các cuộc diễu hành để tránh nguy cơ bị ngã.
Lễ hội té nước Songkran 2026 diễn ra từ 13 đến 15/4 nhưng thường từ vài ngày trước lễ khai mạc, không khí tại các địa phương đã sôi động, đặc biệt ở thủ đô Bangkok.
Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT) dự kiến đạt doanh thu 30,35 tỷ baht (hơn 945 triệu USD), tăng 6% so với cùng kỳ năm ngoái, hút khoảng 500.000 du khách nước ngoài, tăng 4%, mang lại doanh thu 8,1 tỷ baht (252 triệu USD), tăng 2%.
Trong khi đó, thị trường nội địa dự kiến đạt 5,9 triệu lượt di chuyển (tăng 7%), tạo ra khoảng 22,25 tỷ baht (695 triệu USD) doanh thu du lịch, tăng 8%.
Người dân và du khách tham gia lễ hội Songkran ở Bangkok. Video: IloveAsia
