Đằng sau những cú nhấp chuột tưởng chừng vô hại là cách khai thác sự tò mò, biến thông tin thành công cụ dẫn dụ mua hàng. Nhiều ý kiến cho rằng affiliate marketing biến tướng là thực tế đang diễn ra.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Hiếu (32 tuổi, ngụ ở đường Thạnh Lộc 07, P.An Phú Đông, TP.HCM; trước là P.Thạnh Lộc, Q.12), cho biết bản thân là nạn nhân của affiliate marketing biến tướng.
Chị Hiếu kể từng gặp video với tiêu đề gây tò mò về một ngôi nhà “siêu mỏng” ở Sóc Trăng trên fanpage lớn. Khi vào phần bình luận để tìm thông tin, chị chỉ thấy các link dẫn sang sàn thương mại điện tử.
“Có lúc tôi tìm nội dung nhưng lại bị đưa sang Shopee, Lazada, TikTok Shop. Thậm chí, link còn đặt tên giống báo điện tử, rất dễ gây nhầm lẫn”, chị Hiếu nói.
Nguyễn Ngọc Vy (27 tuổi, ngụ ở đường Phan Đình Giót, P.Đông Hòa, TP.HCM; trước là P.Đông Hòa, TP.Dĩ An, Bình Dương), cho biết dù đã cảnh giác, cô vẫn nhiều lần “sập bẫy” các link dạng này.
Vy thường đọc tin qua các hội nhóm đông thành viên, nơi nội dung bị “úp mở” và dẫn người xem vào link ở phần bình luận. Tuy nhiên, khi bấm vào, cô lại bị chuyển sang sàn thương mại điện tử. “Tôi có cảm giác bị lừa và mất thiện cảm với sản phẩm được quảng bá theo cách này”, Vy nói.
Không chỉ là trường hợp cá biệt, tình trạng này ngày càng phổ biến. Những tiêu đề gây tò mò như “Sự thật gây chấn động”, “Xem xong ai cũng sốc”… xuất hiện dày đặc, nhưng sự thật phía sau lại chỉ là một link mua hàng.
Theo ghi nhận, đằng sau những bài đăng tưởng như là tin tức hay chia sẻ đời sống lại là một quy trình được “lập trình” khá bài bản.
Đào Thị Mỹ Hằng (24 tuổi), ngụ ở đường Nguyễn Chí Thanh, P.Chợ Lớn, TP.HCM; trước đây là P.12, Q.5), làm affiliate marketing tự do. Hằng thẳng thắn thừa nhận từng tham gia sản xuất dạng nội dung này. Theo Hằng, việc đầu tiên là “bắt trend”.
“Phải theo dõi xem hôm nay mạng xã hội đang nói gì: drama tình cảm, người nổi tiếng, phát ngôn gây tranh cãi… Cái gì càng mập mờ, càng dễ gây tò mò thì càng dễ làm”, Hằng nói và cho biết: “Sau khi chọn chủ đề, người làm nội dung sẽ viết theo kiểu “giữ lại thông tin quan trọng”, chỉ đưa ra những chi tiết nửa vời để kích thích người đọc. Tiêu đề phải kiểu như: “Chuyện không thể ngờ”, “Quá sốc với sự thật phía sau”… nhưng trong bài thì không nói rõ, buộc người đọc phải tìm thêm”.
Hằng cho hay ở bước tiếp theo, nội dung thường được “gia vị” thêm bằng cách trộn lẫn thông tin nửa thật nửa giả. Một sự kiện có thật có thể được thêm thắt chi tiết chưa kiểm chứng hoặc suy đoán chủ quan để tăng độ hấp dẫn.
“Quan trọng nhất là đoạn cuối. Không bao giờ để thông tin đầy đủ trong bài. Phải dẫn người ta xuống phần bình luận, nơi đã gắn sẵn link. Những link này thường được ngụy trang dưới tên gọi giống một trang tin hoặc bài viết chi tiết. Nhưng khi nhấp vào, người dùng lại bị chuyển hướng sang các sàn thương mại điện tử. Từ đó, hệ thống affiliate bắt đầu ghi nhận lượt truy cập”, Hằng nói.
Lê Minh Tú (23 tuổi, làm việc ở đường Trưng Trắc B, P.Hiệp Bình, TP.HCM; trước đây là P.Hiệp Bình Chánh, TP.Thủ Đức), cho biết cũng là người trong nghề khi kiếm thêm thu nhập với nghề affiliate marketing.
Tú nói: “Chỉ cần người dùng bấm vào link là đã có giá trị. Nếu vài ngày sau họ mua bất kỳ sản phẩm nào, người dẫn link vẫn có thể nhận hoa hồng”.
Theo Tú, một nội dung có thể được “nhân bản” thành nhiều phiên bản, đăng ở nhiều trang với tiêu đề khác nhau để thử nghiệm, bài nào hút view sẽ được đẩy mạnh.
Không chỉ làm riêng lẻ, nhiều người còn tham gia các nhóm kín để chia sẻ “kịch bản”, từ chủ đề hot, cách đặt tiêu đề đến nội dung mẫu. “Có ngày chỉ cần copy, chỉnh sửa rồi đăng. Mục tiêu không phải đúng hay sai, mà là có bao nhiêu người bấm link và mua hàng”, Tú thừa nhận.
Ông Trần Lâm, Giám đốc Công ty Natural House, P.Diên Hồng, TP.HCM; trước là P.8, Q.10), cho rằng nội dung tin đồn, drama, giật gân “hiệu quả” với affiliate marketing vì đánh trúng tâm lý tò mò.
Theo ông Lâm, mạng xã hội ưu tiên nội dung gây tranh cãi, kích thích cảm xúc, trong khi affiliate chỉ cần người dùng bấm link; hệ thống vẫn ghi nhận và có thể trả hoa hồng trong nhiều ngày sau đó. Vì vậy, nội dung giật gân dễ trở thành công cụ kiếm tiền.
“Tuy nhiên, đây chỉ là lợi ích ngắn hạn. Người xem click vì tò mò, không phải nhu cầu thật, nên nếu trải nghiệm không đúng kỳ vọng, niềm tin sẽ nhanh chóng bị bào mòn. Khi đó, người dùng có xu hướng nghi ngờ cả người làm nội dung lẫn nhà bán hàng, dẫn đến hành vi tiêu dùng thận trọng hơn”, ông Lâm nói.
Ông Lâm cũng cảnh báo nếu xu hướng này lan rộng, môi trường kinh doanh online sẽ bị ảnh hưởng, người làm nội dung tử tế khó cạnh tranh, còn giá trị thực của sản phẩm bị đẩy xuống phía sau.
Dưới góc nhìn truyền thông, thạc sĩ Trần Xuân Tiến (Phó trưởng bộ môn truyền thông, Trường ĐH Văn Hiến), cho rằng con người có “thiên kiến tiêu cực”, nên dễ bị thu hút bởi thông tin bất thường, gây sốc.
“Những nội dung kích thích cảm xúc mạnh như sợ hãi, phẫn nộ thường thúc đẩy hành vi chia sẻ. Trong khi đó, thuật toán mạng xã hội lại ưu tiên tương tác hơn độ xác thực, khiến nội dung càng gây phản ứng càng dễ lan truyền. Khi các yếu tố này cộng hưởng, thông tin chưa kiểm chứng có thể lan nhanh như “virus”, thậm chí vượt xa tốc độ của thông tin chính thống vốn cần thời gian xác minh”, ông Tiến nói.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Mai Tiến Luật, Giám đốc hãng luật BigBoss Law, Đoàn Luật sư TP.HCM), khẳng định tiếp thị liên kết không bị cấm, nhưng phải dựa trên thông tin trung thực, minh bạch và không gây nhầm lẫn.
“Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng bị ảnh hưởng bởi video ngắn, livestream hay bài đăng viral, nếu thông tin đầu vào sai lệch, quyết định tiêu dùng cũng sẽ bị dẫn dắt sai ngay từ đầu”, ông Luật nói.
Theo ông Luật, khi cơ chế hoa hồng dựa trên lượt nhấp và đơn hàng, trong khi nội dung giật gân lại dễ thu hút, động lực thị trường có thể bị lệch chuẩn. Khi đó, lợi thế không còn thuộc về doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc, mà rơi vào tay những người sẵn sàng phóng đại hoặc khai thác nỗi sợ của công chúng.
“Vấn đề không chỉ là đạo đức truyền thông, mà còn là nguy cơ bóp méo cạnh tranh. Khi thông tin sai lệch được dùng để đổi lấy hoa hồng, sự gian dối bị thương mại hóa thành một phương thức kiếm lợi. Đặc biệt, nếu hiện tượng này xảy ra trong các lĩnh vực nhạy cảm như sức khỏe, pháp luật hay chính sách công, hậu quả có thể vượt xa một giao dịch mua bán, ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và hành vi xã hội”, ông Luật nhấn mạnh. (còn tiếp)
Chuyện chèn link để quảng bá sản phẩm ngày càng phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội
Thông tin trên Báo Thanh Niên, cơ quan khí tượng Nhật Bản (JMA) thông báo trận động đất với cường độ được ước tính ban đầu là 7,4 độ Richter đã làm rung chuyển bờ biển phía đông bắc Nhật Bản vào chiều 20.4, cơ quan này cũng phát đi Cảnh báo sóng thần ở Nhật Bản, theo đài NHK.
Cũng theo theo đài NHK, tâm chấn được ghi nhận ở Thái Bình Dương và có độ sâu 10 km, theo JMA. Trận động đất được đánh giá ở mức trên 5 trong thang đo địa chấn từ 1-7 của Nhật Bản, đủ mạnh để khiến con người khó di chuyển trên mặt đất. Đồng thời, cơ quan chức năng Nhật Bản cũng đã phát cảnh báo nguy cơ sóng thần và đề nghị người dân có biện pháp phòng tránh. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng Nhật Bản vẫn nhấn mạnh không được chủ quan, do sóng thần có thể xuất hiện nhiều đợt và đạt độ cao lớn hơn trong thời gian tới.
Thông tin trận động đất trên cũng nhanh chóng xuất hiện trên các trang Facebook có nhiều người Việt đang làm việc, học tập và sinh sống tại Nhật Bản theo dõi. Như trên trang TAIHEN (với 849.000 người theo dõi), nhiều tài khoản cho biết có cảm nhận được rung lắc nhẹ và cảm thấy chóng mặt trong thời gian xảy ra động đất. Trong khoảng thời gian này, nhiều người cũng cho biết đã nhận được nhiều tin nhắn cảnh báo sóng thần từ cơ quan chức năng Nhật Bản.
Tại khu vực thủ đô Tokyo, nơi có đông cộng đồng người Việt sinh sống, chỉ ghi nhận rung lắc nhẹ ở mức khoảng cấp 2 - 3 theo thang đo Nhật Bản, không gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt của người dân.
Anh Nguyễn Văn Dũng (34 tuổi, quê Thanh Hóa, đang sinh sống, làm việc tại hệ thống nhà thuốc ở Ginza, Tokyo), cho biết: "Vào thời điểm xảy ra động đất, tại khu vực tôi làm việc chỉ có rung lắc nhẹ trong thời gian ngắn. Đến chiều 21.4, cuộc sống của người dân ở đây đã trở lại bình thường. Hiện tôi vẫn theo dõi các thông tin về động đất và cảnh báo sóng thần để có biện pháp bảo vệ bản thân".
Còn Nguyễn Cảnh Mạnh (22 tuổi) du học sinh Việt Nam tại Nhật Bản, cho biết đang đi làm và vừa nhận thông tin. Tuy nhiên, Mạnh cũng chưa thấy báo động lớn hay tin tức gì về việc sơ tán. Mạnh hiện đang sinh sống, học tập và làm việc tại Tokyo. Từ những ngày chuẩn bị sang Nhật Bản du học, Mạnh cũng đã được trang bị những kiến thức liên quan đến động đất và cách ứng phó.
"Khi nhận thông tin về nguy cơ siêu động đất, chúng tôi chia sẻ cùng nhau để chuẩn bị. Trong hôm nay, về nhà tôi sẽ chuẩn bị hộ chiếu, giấy tờ quan trọng, thức ăn nhẹ, nước… để vào túi cặp vừa để sẵn đầu giường, lỡ động đất sẽ mang theo bên mình luôn", Mạnh nói.
Học ở Nhật Bản hơn 2 năm nay, Mạnh có đôi lần gặp động đất nhưng rung nhẹ "như ô tô qua đường". Đây là lần đầu tiên, nam sinh nghe thông tin cảnh báo về siêu động đất.
"Hết giờ làm việc tôi sẽ mua thêm gạo, tránh tăng giá và cạn lương thực. Bình thường 1 bao gạo khoảng 700.000 đồng. Nhưng nếu có thông tin cảnh báo động đất, sẽ tăng lên khoảng 900.000 đồng", Cảnh Mạnh chia sẻ.
Nam du học sinh cho biết thêm ngoài gạo, sẽ tích thêm bánh mì, nước. "Hiện tại chúng tôi ổn. Mọi người vẫn đi làm bình thường, mong gia đình đừng lo lắng", Cảnh Mạnh muốn thông qua Báo Thanh Niên nhắn gửi đến người nhà và gia đình có con em đang học tập tại Nhật Bản như Mạnh.
Sau khi tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh, Đại học Cần Thơ, Huỳnh làm việc trong lĩnh vực nội dung và công nghệ. Năm 2021, dịch Covid-19 bùng phát, Huỳnh quyết định nghỉ việc về khởi nghiệp với mô hình homestay miệt vườn, với mong muốn vừa phát triển kinh tế, vừa góp phần quảng bá du lịch địa phương.
"Với tôi, du lịch không chỉ là đi đến những nơi mới, mà còn là hành trình kết nối với văn hóa và con người", Huỳnh chia sẻ. Từ đam mê trải nghiệm và sự nhạy bén với xu hướng du lịch xanh, Huỳnh ấp ủ đưa mô hình du lịch nông nghiệp về chính mảnh đất quê nhà. Đầu năm 2022, Homestay Mương Đình với diện tích hơn 4.000 m2 chính thức đi vào hoạt động tại xã Tân Hòa. Từ đó đến nay, mỗi năm nơi đây đón hơn 2.000 lượt khách, trong đó khoảng 90% là khách quốc tế.
Sức hấp dẫn của homestay nay là chính không gian miệt vườn thoáng đãng cùng những trải nghiệm đời sống bản địa chân thực. Buổi sáng, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh quen thuộc của miền Tây: ghe xuồng bán hàng rong, tiếng rao bánh mì, xôi sáng, học sinh đến trường… Tất cả tạo nên một nhịp sống bình dị mà cuốn hút. Bên cạnh đó, khu vườn còn trồng nhiều loại cây ăn trái như xoài, vú sữa, chôm chôm, dừa, bưởi, dâu, sầu riêng… giúp du khách có thể thưởng thức trái cây theo mùa ngay tại chỗ.
Không dừng lại ở lưu trú, Huỳnh còn thiết kế nhiều hoạt động trải nghiệm: tham quan làng nghề, vườn trái cây, lò rượu truyền thống, làm bánh dân gian, đạp xe trên đường quê hay chèo xuồng len lỏi kênh rạch. Du khách cũng có thể ghé trang trại nuôi dê để tìm hiểu quy trình chăn nuôi, vắt sữa. Đây là những trải nghiệm "rất đời" nhưng lại mới mẻ đối với nhiều người.
Homestay được xây dựng theo hướng gần gũi thiên nhiên, với 14 phòng nghỉ, sức chứa hơn 40 khách, kết hợp giữa nhà gỗ và nhà tường, khu nhà hàng ven sông và không gian cây trái xanh mát. Toàn bộ khuôn viên được thiết kế theo lối mộc mạc, giữ trọn nét đặc trưng của miền Tây sông nước.
Năm 2022, Homestay Mương Đình được UBND tỉnh Hậu Giang (cũ) công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, thuộc nhóm "Dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch". Đây không chỉ là dấu mốc quan trọng mà còn là động lực để mô hình phát triển bền vững.
Chia sẻ về hành trình khởi nghiệp, Huỳnh thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn ban đầu. Tuy nhiên, sự đồng hành của chính quyền địa phương đã giúp cô từng bước hoàn thiện mô hình. "Khi tìm hiểu bộ tiêu chí OCOP, tôi nhận ra rất phù hợp với định hướng của mình nên quyết tâm theo đuổi. Quá trình làm luôn có sự hỗ trợ từ chính quyền, đó là điều khiến tôi rất trân trọng", Huỳnh nói.
Điểm đặc biệt của Homestay Mương Đình không nằm ở sự sang trọng, mà ở trải nghiệm "sống chậm" giữa thiên nhiên. Tại đây, du khách có thể rời xa nhịp sống đô thị ồn ào, hòa mình vào không gian xanh, tham gia các hoạt động tát mương bắt cá, trồng rau, chèo ghe… những điều tưởng chừng xa lạ nhưng lại là đời sống thường nhật của người dân miền Tây.
Chính những trải nghiệm mộc mạc ấy đã tạo nên sức hút riêng, giúp du khách không chỉ nghỉ dưỡng mà còn kết nối sâu sắc hơn với thiên nhiên, văn hóa và con người địa phương. Từ một dự án khởi nghiệp, mô hình homestayt miệt vườn của Huỳnh đang dần trở thành điểm sáng trong phát triển du lịch cộng đồng tại ĐBSCL - nơi những giá trị truyền thống được gìn giữ và lan tỏa theo cách tự nhiên, bền vững.
Không còn bó hẹp trong kiến thức chuyên ngành, nhiều bạn trẻ ngày nay chủ động học thêm các kỹ năng mới để làm giàu trải nghiệm và mở rộng cơ hội nghề nghiệp. Điều này không chỉ phản ánh sự linh hoạt trong tư duy sống mà còn cho thấy nhu cầu thích ứng với thị trường lao động và cuộc sống ngày càng đa dạng.
Tốt nghiệp Học viện Báo chí và Tuyên truyền, sau nhiều năm đi làm, Nguyễn Thị Nga (31 tuổi, ngụ P.An Đông Hội, TP.HCM) quyết định học thêm tiếng Tây Ban Nha để tăng kỹ năng và cơ hội nghề nghiệp cho bản thân. Với Nga học thêm một ngoại ngữ như mở ra "một chân trời mới", vừa như đi khám phá một đất nước vừa có trải nghiệm vô cùng thú vị giống như "sống cuộc đời mới".
Nga cho biết việc học thêm một ngoại ngữ mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong cả nghề nghiệp lẫn cuộc sống. "Học thêm một ngoại ngữ là bản thân có thêm kiến thức, kỹ năng thứ hai sau chuyên ngành đầu và cơ hội làm việc ở công ty đa quốc gia lẫn cuộc sống tốt hơn, ví dụ giao lưu với các bạn nước ngoài. Đây cũng là cách giúp nâng cao năng lực bản thân, đồng thời như một cách phòng trừ rủi ro công việc khi mình có nhiều kỹ năng, cũng như bứt phá bản thân hơn", Nga nói.
Sau nhiều năm gắn bó với công việc truyền thông và sản xuất sản phẩm cho một doanh nghiệp, Vũ Công Thành (30 tuổi, ngụ xã Xuân Thành, tỉnh Đồng Nai) đã đăng ký học thêm khóa chụp ảnh, quay phim chuyên nghiệp. Thành cho biết học chụp ảnh vừa giúp anh thư giãn và giải trí khi đi làm "nhiếp ảnh gia" phong cảnh lại có thêm thu nhập những lúc nhận chụp ảnh cưới, hội nghị hay ảnh kỷ yếu cho học sinh, sinh viên.
"Ngoài công việc chính đang làm, kỹ năng phụ giúp tôi như sống cuộc sống khác. Tôi tự do sáng tạo và "chill" trong những bức hình của mình. Hơn nữa, nếu chẳng may thất nghiệp tôi vẫn có nghề chụp ảnh, quay video để làm hoặc thích ứng với môi trường mới nhờ kỹ năng này", anh Thành bộc bạch.
Tốt nghiệp kỹ sư chăn nuôi tại Trường ĐH Nông lâm TP.HCM, Trần Trà My (29 tuổi), ngụ P.Bình Đông, TP.HCM, vẫn học thêm một khóa cắt tỉa lông và chăm sóc thú cưng. My cho biết đây vừa là sở thích vừa là học kỹ năng mới, cũng có thể bổ trợ cho ngành học kỹ sư chăn nuôi.
"Mình học thêm là để nâng cao năng lực bản thân, xin việc làm cũng dễ hơn vì mình đa năng, biết nhiều thứ. Hiện tại công việc chăm sóc thú cưng cũng phát triển, học thêm kỹ năng thì nếu có chuyển qua nghề này cũng dễ, hoặc ví dụ tương lai mở phòng khám thú y", My nói.
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), người trẻ chủ động học thêm các kỹ năng ngoài chuyên môn phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong tư duy nghề nghiệp và tâm lý sống. Trong bối cảnh cuộc sống hiện nay nhiều biến động và bất định, người trẻ ngày càng nhận thức rằng để phát triển bền vững, họ không chỉ cần năng lực chuyên môn theo "chiều dọc" mà còn phải mở rộng kỹ năng theo "chiều ngang", tức khả năng thích ứng, chuyển đổi nghề nghiệp và linh hoạt trước những thay đổi của thị trường lao động.
PGS.TS Trần Thành Nam cho biết điều này cũng cho thấy giới trẻ đang dịch chuyển từ việc tích lũy bằng cấp sang tích lũy năng lực sống, lựa chọn học những kỹ năng vừa phục vụ sở thích cá nhân, vừa giúp cân bằng áp lực công việc, thậm chí có thể tạo thêm nguồn thu nhập.
Ông Nam cũng chỉ ra rằng quan niệm về nghề nghiệp hiện nay đã trở nên cởi mở và linh hoạt hơn, không còn gắn chặt với một vị trí hay một công việc cố định lâu dài. Trong khi trước đây một tấm bằng có thể đảm bảo sự nghiệp hàng chục năm, thì nay kiến thức nhanh chóng… lỗi thời, buộc người trẻ phải liên tục học hỏi để có nhiều phương án sống và chuyển đổi nghề nghiệp. Ở góc độ tâm lý, việc học các kỹ năng còn mang lại cảm giác kiểm soát cuộc sống, giúp người trẻ giảm bất an trước tương lai.
"Nhiều bạn trẻ học những kỹ năng khác để có nhiều phương án sống, có thêm phương án để xoay chuyển và chuyển đổi nghề nghiệp. Đồng thời cung cấp cho người trẻ thú vui giải trí, tạo cảm giác an toàn là ít nhất tôi có kỹ năng để kiểm soát được cuộc sống và tương lai của mình khi công việc hiện tại biến động", ông Nam cho hay.
Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thành Nam lưu ý việc học thêm kỹ năng cần có định hướng rõ ràng. Người học cần xác định mục tiêu cụ thể như tăng thu nhập, chuyển nghề hay cân bằng cuộc sống để có mức đầu tư phù hợp và chọn khóa học tốt. "Không nên học theo kiểu "cấp tốc" mà phải học đủ sâu để làm được việc, thậm chí tiến tới sáng tạo ra giá trị mới. Các kỹ năng ngoài chuyên ngành chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với nhu cầu thực tế, được đầu tư nghiêm túc và phù hợp với định hướng nghề nghiệp của mỗi cá nhân…", ông Nam nhấn mạnh.
