“Chúng tôi sẽ cố gắng có một cuộc đàm phán tích cực” – Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói với các phóng viên trước khi máy bay cất cánh từ căn cứ Andrews gần Washington D.C ngày 10-4, theo Hãng tin AFP.
“Nếu phía Iran sẵn sàng đàm phán một cách thiện chí, chúng tôi chắc chắn sẵn sàng chìa tay thiện chí. Nhưng nếu họ tìm cách lừa chúng tôi, họ sẽ thấy ngay rằng phái đoàn đàm phán không còn cởi mở” – ông nói.
Mỹ và Iran đã nhất trí ngừng bắn kéo dài hai tuần sau hơn 5 tuần xung đột. Tuy nhiên, hai bên vẫn còn cách biệt lớn trong các tuyên bố công khai về mục tiêu đàm phán.
Những điểm bất đồng chính bao gồm việc Iran trên thực tế kiểm soát eo biển Hormuz, yêu cầu của Mỹ buộc Iran từ bỏ kho uranium đã làm giàu ở mức cao, cũng như mục tiêu của Iran nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công tiếp theo từ Mỹ và Israel.
Cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ dự kiến bắt đầu tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào sáng 11-4 theo giờ địa phương, theo Nhà Trắng.
Phái đoàn Mỹ sẽ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump là Jared Kushner.
Iran chưa chính thức công bố thành viên phái đoàn của mình, nhưng truyền thông địa phương cho biết phái đoàn sẽ do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu.
Iran đã công bố đề xuất 10 điểm, bao gồm những yêu cầu mà Mỹ sẽ khó chấp nhận, chẳng hạn như thừa nhận quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz, bồi thường thiệt hại chiến tranh, dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt…
Trong khi đó, Tổng thống Trump và đội ngũ của ông đưa ra đề xuất riêng gồm 15 điểm. Kế hoạch này chưa được tiết lộ đầy đủ, nhưng được cho là bao gồm các nội dung như yêu cầu Iran cam kết không sở hữu vũ khí hạt nhân, giao nộp số uranium đã được làm giàu cao, mở lại eo biển Hormuz…
Ngày 10-4, bầu không khí bất định bao trùm quanh kế hoạch khởi động đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, trong lúc hai bên liên tục cáo buộc đối phương không thực hiện đúng thỏa thuận ngừng bắn.
Tổng thống Trump bày tỏ không hài lòng về cách Iran xử lý eo biển Hormuz – tuyến hàng hải lẽ ra phải được mở lại theo thỏa thuận ngừng bắn. Trong khi đó Iran phản ứng giận dữ với các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon, khẳng định Lebanon cũng nằm trong phạm vi thỏa thuận ngừng bắn – điều mà Washington bác bỏ.
Theo Đài WCNC, nghi phạm Cole Allen, 31, đến từ bang California (Mỹ) đã bị bắt giữ sau khi bị cáo buộc lao qua các Mật vụ Mỹ tại một khách sạn ở Washington vào tối 25-4 - nơi đang diễn ra dạ tiệc của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng với sự tham dự của Tổng thống Donald Trump.
Bộ Tư pháp Mỹ đã truy tố nghi phạm Allen với bốn tội danh: âm mưu ám sát tổng thống Mỹ, vận chuyển súng đạn xuyên bang với ý định thực hiện trọng tội, nổ súng trong một vụ phạm tội bạo lực và tấn công nhân viên thực thi pháp luật liên bang bằng vũ khí chết người.
Các công tố viên cáo buộc Allen đã dùng súng bắn một Mật vụ Mỹ, tuy nhiên người này mặc áo chống đạn nên đã tránh được thương tích nghiêm trọng.
Xuất hiện trong phiên điều trần ngắn tại tòa án liên bang ở Washington ngày 11-5, nghi phạm Allen mặc bộ áo tù màu cam, bị còng tay, xích chân và không đưa ra tuyên bố gì. Luật sư của ông thay mặt đưa ra lời biện hộ không nhận tội.
Phiên tòa này là một trong những bước đầu tiên của quá trình xét xử hình sự.
Thẩm phán liên bang Trevor McFadden phụ trách vụ án này và sẽ xác định lịch trình cho các giai đoạn tiếp theo của vụ án. Vụ án được cho sẽ kéo dài nhiều tháng trước khi bồi thẩm đoàn được thành lập để xét xử.
Những thông tin về nghi phạm Allen cho thấy ông là một gia sư và nhà phát triển trò chơi điện tử. Ông có quan điểm phản đối các chính sách của chính quyền Trump.
Giới chức cho biết Allen đã lên kế hoạch cho vụ tấn công và tự chụp một bức ảnh bản thân trong phòng khách sạn chỉ vài phút trước khi hành động. Bức ảnh cho thấy ông ta đeo túi đựng đạn, bao súng đeo vai và một con dao có bọc vỏ.
Trong tin nhắn gửi người thân vài phút trước vụ tấn công, Allen tự gọi mình là "sát thủ liên bang thân thiện" và chỉ trích các hành động gần đây của chính phủ Mỹ, song không nhắc tên trực tiếp Tổng thống Trump, theo các bản sao mà Hãng tin AP nắm được.
Luật sư của ông Allen khẳng định thân chủ của mình được xem là vô tội cho đến khi bị chứng minh có tội.
Luật sư này cũng đang tìm cách loại một số quan chức cấp cao Bộ Tư pháp khỏi vụ án, với lý do họ có quan hệ thân thiết với ông Trump và có mặt tại hiện trường.
Theo tờ New York Times ngày 9-5, dựa trên hình ảnh vệ tinh được công bố, vệt dầu nằm ngoài khơi bờ tây đảo Kharg đã lan rộng hơn 20 dặm vuông (khoảng 51km²) tính đến ngày 7-5. Tổ chức giám sát tràn dầu toàn cầu Orbital EOS ước tính có thể đã có hơn 3.000 thùng dầu rò rỉ ra biển.
Nguyên nhân vụ tràn dầu hiện chưa được xác định. Tuy nhiên nhiều chuyên gia cho rằng tình trạng căng thẳng kéo dài tại eo biển Hormuz và sức ép lên hệ thống dầu khí Iran là những yếu tố đáng chú ý.
Từ giữa tháng 4, Mỹ triển khai phong tỏa hàng hải quanh Iran sau khi xung đột khu vực leo thang. Trong khi đó các cuộc đàm phán về việc mở lại eo biển Hormuz vẫn bế tắc, khiến hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải chiến lược này bị hạn chế nghiêm trọng.
Theo giới phân tích, nhiều tàu chở dầu Iran hiện mắc kẹt ngoài khơi, khiến Tehran nhanh chóng thiếu không gian lưu trữ dầu thô. Một lượng lớn dầu đang được chứa trực tiếp trên các tàu, làm gia tăng nguy cơ rò rỉ hoặc tai nạn kỹ thuật.
Ông Dalga Khatinoglu, chuyên gia theo dõi lĩnh vực năng lượng Iran tại tổ chức dữ liệu độc lập Iran Open Data, cho rằng một khả năng khác là đường ống dẫn dầu dưới biển nối đảo Kharg với mỏ dầu Abuzar - nằm ở phía tây đảo - đã bị rò rỉ. Đường ống này đã cũ hàng chục năm và từng xảy ra nhiều sự cố trước đây, trong đó có một vụ vỡ đường ống vào năm 2024.
Một số chuyên gia khác cũng đặt giả thuyết dầu có thể đã bị xả ra biển do Iran thiếu chỗ chứa, dù hiện chưa có bằng chứng xác thực.
"Tổng thể mà nói, lệnh phong tỏa hải quân có thể đã đẩy hệ thống dầu khí Iran vào trạng thái nguy hiểm", giáo sư Nima Shokri thuộc Đại học Công nghệ Hamburg nhận định.
Ông cho biết việc đóng các giếng dầu không hề đơn giản vì có thể gây tắc nghẽn hoặc làm hư hại các mỏ dầu, khiến việc khôi phục sản xuất sau này trở nên khó khăn và tốn kém hơn.
Tính đến giữa ngày 7-5, vệt dầu được cho là đang trôi dần về phía nam, hướng tới vùng biển Saudi Arabia. Truyền thông nhà nước Iran chưa đưa tin về sự cố, trong khi Bộ Ngoại giao Iran chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Các chuyên gia cảnh báo vụ tràn dầu có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới hệ sinh thái nhạy cảm của vịnh Ba Tư, bao gồm rừng ngập mặn, rạn san hô, nguồn cá và các nhà máy khử mặn ven biển.
"Ngay cả một vụ tràn dầu còn trong tầm kiểm soát cũng có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng môi trường khu vực nếu việc ứng phó bị chậm trễ", chuyên gia môi trường Keyvan Hosseini từ Đại học Southampton cảnh báo.
Hãng tin Mỹ Axios và kênh truyền hình Lebanon Al Mayadeen ngày 26/4 dẫn nguồn thạo tin cho biết phía Iran đã gửi thông điệp tới Mỹ thông qua Pakistan, cho biết nếu Washington muốn nối lại đàm phán một cách hiệu quả, hai bên cần đi qua ba giai đoạn.
Giai đoạn một gồm chấm dứt hoàn toàn chiến sự, đảm bảo ngăn xung đột tái diễn nhằm vào Iran và Lebanon. Nếu các yêu cầu ở giai đoạn đầu được chấp thuận, hai bên bước vào giai đoạn hai, thảo luận về quản lý, điều hành eo biển Hormuz.
Chỉ sau khi hoàn tất hai giai đoạn trên, Iran mới thảo luận về vấn đề hạt nhân, tức giai đoạn ba.
Iran chưa xác nhận thông tin từ truyền thông.
Khi được hỏi về thông tin này, phát ngôn viên Nhà Trắng Olivia Wales cho biết đây là các cuộc thảo luận ngoại giao nhạy cảm và Washington "sẽ không đàm phán qua báo chí".
"Như Tổng thống đã tuyên bố, Mỹ đang nắm thế thượng phong và sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận đặt lợi ích của người dân Mỹ lên hàng đầu, đồng thời tuyệt đối không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân", phát ngôn viên nói thêm.
Thông tin về tiến trình đàm phán ba giai đoạn xuất hiện sau khi vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran tại Pakistan chưa thể tổ chức.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã hai lần tới Pakistan, song từ chối đàm phán trực tiếp với Washington. Đáp lại, ông Trump tuyên bố sẽ không cử các đặc phái viên Mỹ tới Pakistan đối thoại với Iran nữa, cho rằng các cuộc thảo luận "có thể tiến hành qua điện thoại".
Tổng thống Mỹ cảnh báo cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể "phát nổ" trong ba ngày tới do các sự cố kỹ thuật trầm trọng bởi lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran.
"Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống mà không có tàu bè hay bể chứa để tiêu thụ do lệnh phong tỏa, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ", ông Trump nói trong phỏng vấn với Fox News ngày 26/4.
Mỹ và Iran từng đàm phán trong khoảng 21 giờ tại Islamabad hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Trump đã ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz.
Ông Trump đã gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran cho tới khi Tehran đưa ra đề xuất cụ thể với Washington.
