"Một trong những thành quả trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là tin cậy chính trị đi vào chiều sâu hơn nữa, cho thấy rõ nét tính đặc thù và trình độ cao của quan hệ hai nước", Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho biết sau chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc ngày 14-17/4 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Đại sứ chỉ ra đây là chuyến thăm nước ngoài đầu tiên của lãnh đạo cao nhất sau khi Việt Nam kiện toàn ban lãnh đạo cấp cao sau Đại hội XIV của Đảng. Đây cũng là lần đầu tiên có nguyên thủ nước ngoài đến thăm Khu mới Hùng An, một đô thị tương lai của Trung Quốc.
Trong chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là lãnh đạo nước ngoài đầu tiên đi đường sắt cao tốc của Trung Quốc với thời gian hơn 10 tiếng, qua 5 tỉnh với lộ trình 2.500 km. "Chuyến thăm sẽ trở thành mốc son mới trong lịch sử hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc và có ảnh hưởng sâu sắc cho quan hệ song phương lẫn khu vực", ông Hà Vĩ nói.
Sau chuyến thăm, hai bên đã ra tuyên bố chung về tiếp tục làm sâu sắc quan hệ, thúc đẩy hợp tác trên 6 lĩnh vực để phát triển tốt quan hệ Việt Nam - Trung Quốc trong thời kỳ mới.
Đại sứ Hà Vĩ cho biết trong các tuyên bố chung giữa hai nước giai đoạn 2023-2026, cách diễn đạt cụ thể về xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc có thay đổi từ xây dựng sang đẩy nhanh xây dựng và giờ là xây dựng ở mức độ cao hơn.
"Đây không phải là việc tăng thêm từ ngữ, mà cho thấy quan hệ Việt Nam - Trung Quốc không ngừng đi vào chiều sâu, đồng thời cho thấy tính chính xác, ổn định và liên tục của con đường phát triển XHCN mà hai nước cùng nhau lựa chọn", ông nói.
Hợp tác chính trị, an ninh - quốc phòng
Theo Đại sứ Hà Vĩ, Việt Nam - Trung Quốc năm qua "tiếp xúc cấp cao với tần suất chưa từng có" và đã lần đầu tiên tổ chức thành công nhiều hội nghị trong cơ chế song phương, trong đó nổi bật là đối thoại chiến lược 3+3 cấp Bộ trưởng Ngoại giao, Quốc phòng, Công an. "Đây là nền tảng trao đổi chiến lược quan trọng được Việt Nam và Trung Quốc khởi xướng đầu tiên trên thế giới", ông nói.
PGS. TS. Nguyễn Minh Hoàn, trưởng Khoa Triết học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đánh giá cơ chế 3+3 cấp bộ trưởng "là bước phát triển mới trong hợp tác kết nối chiến lược ở tầm cao hơn" giữa Việt Nam và Trung Quốc.
"Điều này cho thấy quan hệ song phương không còn chỉ dựa vào thiện chí chính trị hay các khuôn khổ hợp tác phân tán, mà đã chuyển sang giai đoạn được vận hành bằng những cơ chế phối hợp thực chất, đồng bộ giữa các trụ cột then chốt của nhà nước, qua đó từng bước hình thành quá trình cấu trúc hóa tin cậy như trong định hướng '6 hơn' đã đề ra", ông Hoàn cho biết.
Định hướng "6 hơn" trong quan hệ Việt - Trung bao gồm tin cậy chính trị cao hơn, hợp tác quốc phòng - an ninh thực chất hơn, hợp tác thực chất sâu sắc hơn, nền tảng xã hội vững chắc hơn, phối hợp đa phương chặt chẽ hơn và bất đồng được kiểm soát và giải quyết tốt hơn.
Theo chuyên gia này, điểm mới căn bản là lần đầu tiên lĩnh vực đối ngoại, quốc phòng và an ninh được đặt trong cấu trúc phối hợp tổng thể, "phản ánh sự chuyển dịch từ niềm tin chính trị mang tính tuyên bố sang niềm tin được thể chế hóa và có khả năng vận hành trong thực tiễn".
Cơ chế 3+3 đóng vai trò điều tiết chiến lược, hạn chế hiểu lầm, kiểm soát căng thẳng và củng cố tin cậy chính trị theo hướng bền vững, đồng thời giải phóng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển để hai nước tập trung nhiều hơn cho các mục tiêu phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, kết nối hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực.
Hợp tác đường sắt thành điểm tựa then chốt
Trong tuyên bố chung được công bố sau chuyến thăm, Việt Nam và Trung Quốc nhất trí tăng cường kết nối chiến lược phát triển, đưa hợp tác đường sắt trở thành điểm sáng mới trong hợp tác chiến lược giữa hai nước.
Đại sứ Hà Vĩ nhận định Việt - Trung đã đạt thành quả hợp tác thực chất nhiều chưa từng có, với tổng kim ngạch thương mại song phương đạt kỷ lục mới, vượt 250 tỷ USD. Trung Quốc tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất, cũng như thị trường xuất khẩu lớn nhất của hàng nông sản và thủy sản Việt Nam.
Số lượng và quy mô đầu tư từ Trung Quốc vào Việt Nam tiếp tục giữ vị trí số một và số hai, nhiều dự án hợp tác kết nối hạ tầng như ba tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn kết nối hai nước: Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Đồng Đăng - Hà Nội, và Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng được thúc đẩy.
Theo Đại sứ, tiêu chuẩn đường sắt của Việt Nam và Trung Quốc có sự khác biệt, phần nào hạn chế phát triển giao thương, thương mại và đi lại giữa hai nước. Do đó, hai nước nhất trí đưa việc thúc đẩy kết nối đường sắt hai nước thành đột phá chiến lược trong hợp tác kinh tế - thương mại để giải quyết bài toán khó này.
"Kết nối đường sắt giữa Việt Nam và Trung Quốc không chỉ là kết nối vật lý về hạ tầng, mà còn là điểm tựa then chốt trong xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai", Đại sứ nhận định. "Điều này sẽ giúp tăng hiệu suất vận chuyển xuyên biên giới, nâng cao chất lượng giao thương và thương mại, giúp người dân đi lại thuận lợi và tạo ra liên kết 'núi sông liền một dải' thật sự".
Hoạt động hợp tác trên lĩnh vực này còn có thể giúp Việt Nam hoàn thiện mạng lưới đường sắt, nâng cao giá trị trong chuỗi sản xuất - cung ứng toàn cầu, đồng thời mang ý nghĩa quan trọng trong tăng cường tính bền vững của nền kinh tế tại khu vực và an ninh của chuỗi sản xuất - cung ứng.
"Dự án ba tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn là trọng tâm xây dựng đường sắt xuyên biên giới và hệ thống liên vận nhiều phương thức của hai nước", Đại sứ nói. "Hai bên cũng nỗ lực nâng cấp, xây dựng cửa khẩu thông minh, giảm thời gian và thực hiện thông quan 24/7, nâng cao hiệu suất phối hợp của chuỗi sản xuất - cung ứng".
Ông Hà Vĩ cho biết trong chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tìm hiểu sâu sát về tình hình phát triển của từng khu vực ở Trung Quốc và đường sắt cao tốc, đồng thời đánh giá cao sự phát triển cùng công nghệ của Trung Quốc trong lĩnh vực này. "Chúng tôi cảm nhận được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đang kỳ vọng rất cao về thúc đẩy hợp tác đường sắt cao tốc giữa hai nước", ông nói.
Cân bằng cán cân thương mại
Quy mô thương mại Việt - Trung trong một thập kỷ qua đã có bước nhảy vọt. Tính đến năm 2025, kim ngạch song phương đạt 256,5 tỷ USD, gấp gần 4 lần so với năm 2015 (xấp xỉ 66,2 tỷ USD), củng cố vị thế Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam.
Về tình trạng xuất siêu sang Việt Nam, Đại sứ Hà Vĩ cho rằng Trung Quốc cũng từng trải qua tình trạng nhập siêu tương tự trong quá trình phát triển nhanh chóng nhiều thập kỷ trước.
Theo số liệu của Cục Hải quan, trong năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 70,4 tỷ USD sang Trung Quốc, nhập khẩu 186 tỷ USD.
"Chúng tôi hiểu xuất siêu không phải hình thức hợp tác bền vững, cũng như không muốn thúc đẩy xu hướng này", ông Hà Vĩ nói. "Trung Quốc sẽ cố gắng giảm mức độ xuất siêu sang Việt Nam, đây là nhận thức và phương hướng nỗ lực chung của hai bên".
Trung Quốc gần đây đã tăng cường mua nông sản Việt Nam. Trong tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu gần 1,5 tỷ USD nông lâm thủy sản sang Trung Quốc, chiếm hơn 22% tổng kim ngạch và tăng hơn 66% so với cùng kỳ.
Bên cạnh kinh tế - thương mại, Đại sứ nhận định sau chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hợp tác khoa học - công nghệ giữa Việt Nam và Trung Quốc có tiềm năng rất to lớn, trong đó hai nước sẽ tiếp tục tập trung vào những lĩnh vực mới nổi như AI, y tế và năng lượng xanh.
Công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng hydrogen, đường sắt tốc độ cao, logistics thông minh và các công nghệ số phục vụ sản xuất mới là những lĩnh vực mang tính đột phá, cũng là những nút thắt nhân lực rõ nhất hiện nay.
Theo PGS. TS. Nguyễn Minh Hoàn, việc hai bên đồng thời nhấn mạnh đẩy mạnh hợp tác về giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, văn hóa, giao lưu nhân dân "là điểm kết nối giữa hợp tác tri thức với chiến lược phát triển, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu của tăng trưởng".
Điều này mang tới triển vọng phát triển toàn diện con người, tạo ra động lực cải cách sâu rộng đối với hệ thống giáo dục Việt Nam, cũng như đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn trực tiếp với quá trình chuyển đổi mô hình phát triển và hình thành các ngành công nghiệp mới.
"Khi hợp tác Việt - Trung ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực này, nhân lực trở thành điều kiện tiên quyết để các dự án vận hành hiệu quả và tạo ra giá trị thực chất, do đó giáo dục - đào tạo không chỉ phục vụ phát triển, mà đang trực tiếp định hình con đường phát triển", ông Hoàn cho biết.
Thúc đẩy hợp tác giao lưu nhân văn
Đại sứ Hà Vĩ đánh giá nhịp độ giao lưu nhân văn giữa Việt Nam và Trung Quốc năm qua ở mức cao chưa từng có với nhiều hoạt động đa dạng. Năm 2025, lượng khách du lịch Trung Quốc vào Việt Nam đạt 5,3 triệu lượt, tăng 41,3% so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm 25% tổng thị phần khách quốc tế của Việt Nam. Trung Quốc quay trở lại vị trí hàng đầu trong thị trường khách quốc tế lớn nhất của Việt Nam.
Trong chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố khởi động năm hợp tác du lịch Việt Nam - Trung Quốc.
Đại sứ Hà Vĩ cho rằng ý nghĩa của năm hợp tác du lịch Việt Nam - Trung Quốc là thông qua du lịch thúc đẩy kinh tế - thương mại, thông qua nhân văn để củng cố tình hữu nghị truyền thống, thông qua du lịch để người dân hai nước hiểu biết và gần gũi lẫn nhau, thực sự thụ hưởng thành quả phát triển từ hợp tác du lịch.
"Năm nay, chúng ta sẽ đạt bước đột phá và vượt qua điểm nghẽn, thu hút nhiều du khách Trung Quốc đến Việt Nam và ngược lại", ông bày tỏ kỳ vọng.
PGS. TS. Hoàn, người cũng là Ủy viên thường vụ Hội hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc, nhận định việc Việt Nam và Trung Quốc dự kiến nghiên cứu miễn thị thực cho du khách theo đoàn tại một số địa điểm nhất định sẽ giúp giảm rào cản hành chính và chi phí đi lại, qua đó mở rộng đáng kể quy mô và tần suất tiếp xúc giữa người dân hai nước.
"Hiểu biết giữa các dân tộc không thể chỉ được hình thành qua truyền thông hay diễn ngôn chính trị, mà phải được nuôi dưỡng từ trải nghiệm thực tế, từ giao tiếp đời sống. Chính sách này giúp các nền tảng trên thấm sâu vào đời sống nhân dân, hình thành những dòng suối nhỏ góp phần cho dòng sông lớn hữu nghị lâu dài", ông nói.
Bên cạnh đó, chính sách miễn thị thực có tác động trực tiếp đối với giáo dục - đào tạo, giúp các chương trình trao đổi sinh viên, thực tập ngắn hạn, nghiên cứu chung và giao lưu học thuật giữa các cơ sở đào tạo hai nước sẽ có điều kiện phát triển linh hoạt và thực chất hơn.
"Khi nền tảng xã hội và nền tảng thể chế cùng được củng cố, cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc mới có thể trở thành một thực thể có chiều sâu chiến lược và sức sống lâu dài", ông Hoàn nhận định.
Tin Gốc: Vnexpress
