Sự nghiệp Hollywood của Rebecca Schaeffer đang trên đà thăng tiến thì bị một kẻ rình rập bạo lực cắt ngang.
Nữ diễn viên 21 tuổi được biết đến nhiều nhất qua phim hài sitcom My Sister Sam, phát sóng từ năm 1986 đến 1988, và đang được nhắm đến cho một vai diễn trong The Godfather Part III. Nhưng cuộc đời Rebecca đột ngột kết thúc vào ngày 18/7/1989, khi cô bị bắn chết trước cửa nhà ở Los Angeles trong lúc chờ người đưa thư giao kịch bản phim mới.
Rebecca không hề hay biết rằng Robert John Bardo, khi đó 19 tuổi, đã theo dõi cô trong ba năm. Nỗi ám ảnh của Robert leo thang thành bạo lực khoảng ba tuần sau khi anh ta trả 250 USD cho một thám tử tư để lấy địa chỉ của Rebecca từ hồ sơ tại Cơ quan quản lý phương tiện cơ giới – điều hợp pháp vào thời điểm đó.
Có được địa chỉ trong tay, Robert bắt xe buýt từ thành phố Tucson, Arizona, và đến nhà Rebecca với một khẩu súng giấu trong túi mua sắm.
“Anh ta nói muốn tìm kiếm địa chỉ một người bạn. Anh ta đánh vần tên cô ấy, cho biết ngày sinh và một số thông tin về nơi cô ấy có thể đang ở”, thám tử tư Anthony Zinkus làm chứng tại phiên tòa xét xử Robert năm 1991.
Thời điểm đó, hành vi rình rập hiếm khi bị truy tố, nhận thức của công chúng về vấn đề này còn hạn chế. Vụ sát hại Rebecca đã đẩy vấn đề vào tâm điểm chú ý trên toàn nước Mỹ, khiến bang California thông qua đạo luật chống rình rập đầu tiên vào năm 1990.
Những lần cố tiếp cận của ‘fan cuồng’
Tại tòa, trưởng bộ phận an ninh của Burbank Studios, ông John Egger, cho biết việc người hâm mộ “không mời mà đến” trường quay là rất phổ biến. Ông ước tính có khoảng 100 người như vậy trong 12 năm làm việc tại studio, và khoảng 500 lá thư đã được gửi đến trong khoảng thời gian đó. Thực tế, John đã từ chối cho Robert vào studio 2 năm trước vụ sát hại Rebecca.
John kể lại rằng vào ngày 2/6/1987, một nhân viên bảo vệ báo cho ông biết về việc Robert muốn họ giao một bó hoa lớn và một con gấu bông cao 1,5 m cho Rebecca. John bảo nhân viên dẫn Robert đến văn phòng của mình vì “anh ta đã gọi điện rất nhiều lần, và được công ty sản xuất phim My Sister Sam hướng dẫn liên hệ với chúng tôi vì anh ta gọi cho họ quá nhiều lần”.
John cho biết đã cố gắng dẫn dắt cuộc trò chuyện sang tiền sử bệnh tâm thần của Robert, nhưng anh ta khăng khăng muốn nói về việc gặp Rebecca vì yêu cô. Dù vậy, John cho biết Robert tỏ ra rất ôn hòa và không hề có vẻ thù địch hay nguy hiểm, vì thế ông đã đưa ra quyết định chưa từng có tiền lệ: cho người chở Robert về tận nhà ở Tucson.
“Anh ta là một trong những người sáng suốt và thông minh nhất mà tôi từng tiếp xúc”, John nhận định khi so sánh Robert với những người hâm mộ tự ý đến studio khác.
Những cụm từ như “kẻ săn thần tượng” hay “si mê người nổi tiếng” được sử dụng tại phiên tòa, bị coi là giảm nhẹ bản chất của hành vi rình rập dẫn đến cái chết của Rebecca.
“Một quan niệm sai lầm lớn về những người nổi tiếng là họ được bảo vệ 24/7 và không thể tiếp cận. Điều đó không nhất thiết đúng. Cảnh sát, công tố viên và tòa án thực sự không coi hành vi rình rập là một vấn đề nghiêm trọng. Vụ án Rebecca đã thay đổi điều đó”, Darren Stocker, giáo sư tại Cao đẳng Cộng đồng Cape Cod kiêm chuyên gia an ninh tại Tập đoàn An ninh Kolins, chia sẻ.
Cơn giận của kẻ rình rập
Robert, nhân viên bán đồ ăn nhanh thất nghiệp, không chỉ ghi hình lại mọi tập phim My Sister Sam mà còn gửi rất nhiều thư cho Rebecca. Nữ diễn viên hồi đáp bằng lời nhắn riêng gửi cho Robert, khen bức thư của anh ta là bức thư hay nhất cô từng nhận được. Bạn bè của Rebecca được cho là đã khuyên cô không nên làm vậy, vì tin rằng điều đó chỉ làm tăng thêm sự ám ảnh của Robert đối với cô.
“Đôi khi, những kẻ rình rập khó có thể hiểu lý do nạn nhân không muốn dính dáng đến họ. Họ không thể tách rời cảm xúc, cách họ nhìn nhận sự việc và góc nhìn của bản thân khỏi những tổn hại mà hành vi rình rập đang gây ra cho nạn nhân. Họ không có khả năng cân bằng giữa nhu cầu được ở gần nạn nhân với nhận thức về nguy cơ, tổn hại từ chính hành vi của mình. Họ tin rằng nếu có thể ‘thuyết phục’ được nạn nhân, thì nạn nhân sẽ hiểu”, giáo sư Stocker nói.
Trong khi bên bào chữa miêu tả Robert là một thanh niên mắc chứng tâm thần phân liệt và hành động bốc đồng, bên công tố lại tìm cách chứng minh rằng vụ giết Rebecca là có chủ ý và xuất phát từ lòng thù hận.
Thời điểm gây án, lòng say mê của Robert đối với Rebecca đã biến thành cơn thịnh nộ sau khi xem cô đóng cảnh tình cảm trong phim Scenes from the Class Struggle in Beverly Hills. Anh ta cho rằng đây là sự thay đổi đáng báo động so với những vai diễn cô thường đóng.
Robert đã đến nhà của Rebecca hai lần vào sáng ngày nổ súng. Lần đầu tiên, anh ta nói chuyện với nữ diễn viên về lời nhắn kèm chữ ký mà cô gửi cho anh ta trước đó. Rebecca cảm ơn, bắt tay Robert và dặn “giữ gìn sức khỏe” – Robert kể lại trong một cuộc phỏng vấn được ghi âm tại nhà tù. Anh ta đang định ra về thì chợt nhớ có một đĩa CD và một bức thư muốn đưa cho Rebecca nên quay lại.
“Cảm giác như tôi lại làm phiền cô ấy vậy. ‘Nhanh lên, tôi không có nhiều thời gian’. Tôi nghĩ đó là một câu nói rất vô tâm với người hâm mộ”, Robert tiết lộ với bác sĩ tâm thần Park Dietz tại nhà tù vào tháng 9/1991.
Một đoạn video ghi lại cuộc trao đổi giữa Robert và bác sĩ Dietz được chiếu tại phiên tòa xét xử. Trong video, Robert cho bác sĩ xem cách anh ta rút khẩu súng ngắn từ trong túi mua sắm và bắn vào ngực Rebecca.
Robert nhớ lại: “Cô ấy hỏi ‘Tại sao, tại sao?’, còn tôi vẫn đang loay hoay, nghĩ rằng mình nên tự bắn vào đầu và ngã vào cô ấy”.
Luật chống rình rập đầu tiên
Một ngày sau khi bắn chết Rebecca, Robert bị bắt sau khi đi bộ ra đường cao tốc rồi lao vào giữa dòng xe cộ ở Arizona. Anh ta sau đó thú nhận với cảnh sát rằng đã giết nữ diễn viên, trên người còn mang theo ảnh quảng cáo của Rebecca.
Robert khai rằng bài hát Exit của nhóm U2 đã truyền cảm hứng cho anh ta giết người. Tại phiên tòa, luật sư của Robert bật bài hát đó trong phòng xử án, anh ta bắt đầu nhún nhảy và nhép miệng theo giai điệu.
Ngày 19/7/1989, thẩm phán Tòa Thượng thẩm Los Angeles tuyên Robert có tội và kết án tù chung thân không được ân xá.
Năm 2007, Robert, 37 tuổi, bị bạn tù đâm 11 nhát nhưng may mắn sống sót và được chuyển đến nhà tù khác.
Tội ác của Robert đã dẫn đến việc ban hành Điều 646.9 Bộ luật Hình sự năm 1990, quy định chế tài hình sự đối với hành vi rình rập.
“Luật này đã được sửa đổi vài lần để bắt kịp công nghệ. Các tòa án giờ tinh vi hơn nhiều trong việc hiểu những cách thức khác nhau mà hành vi rình rập – đặc biệt là rình rập trên mạng – có thể diễn ra”, ông Edward Susolik, luật sư chuyên về thương tích cá nhân kiêm CEO hãng luật Callahan & Blaine, cho biết.
Dù California là tiểu bang đầu tiên thông qua luật hình sự hóa hành vi rình rập, cái chết của Rebecca cũng góp phần thúc đẩy sự ra đời của Đạo luật bảo vệ quyền riêng tư của người điều khiển phương tiện năm 1994. Luật liên bang này cấm Cơ quan quản lý phương tiện cơ giới tiết lộ thông tin cá nhân của một người khi chưa được họ cho phép.
Tối 10/4, TAND TP HCM tuyên bà Nguyễn Thị Như Loan (Tổng giám đốc, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Quốc Cường Gia Lai) phạm tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.
Theo HĐXX, bà Loan giữ vai trò đồng phạm giúp sức trong vụ án, song có nhiều tình tiết giảm nhẹ; là người điều hành Công ty Cổ phần Quốc Cường Gia Lai p- doanh nghiệp có đóng góp ngân sách, tạo việc làm và tham gia nhiều hoạt động an sinh xã hội.
Dù hưởng lợi số tiền lớn, bà Loan đã chủ động nộp lại toàn bộ để khắc phục hậu quả, bảo đảm thu hồi tài sản cho Nhà nước.
Từ đó, HĐXX đã cân nhắc theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, ưu tiên việc khắc phục hậu quả kinh tế, khi xem xét trách nhiệm hình sự, nên chấp nhận đề nghị của VKS, cho bị cáo được hưởng án treo.
Bà Nguyễn Thị Hồng, cựu phó chủ tịch UBND TP HCM bị tuyên phạt 2 năm tù treo về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Bà Đào Thị Hương Lan (cựu giám đốc Sở Tài chính, đang trốn truy nã) bị xét xử vắng mặt nhận 3 năm tù về cùng tội danh.
Tòa cũng ghi nhận cho bà Hồng được hưởng một số tình tiết giảm nhẹ tương tự bà Loan. Ngoài ra, bà Hồng phạm tội do chủ quan, tin tưởng vào cấp dưới.
Bà Hồng bị xác định hai lần nhận tiền từ bị cáo Lê Y Linh (Giám đốc Công ty TNHH Việt Tín) và Đặng Phước Dừa (nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Việt Tín) gồm một túi quà bên trong có 10.000 USD và 50.000 USD trong lần tân gia vì ký văn bản giao đất cho nhóm này.
Bà Hồng có mặt trong buổi khai mạc phiên tòa, sau đó xin vắng mặt vì lý do sức khỏe.
Bị cáo Lê Quang Thung (nguyên Tổng giám đốc, quyền Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Cao su Việt Nam) bị phạt 8 năm tù về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; 6 năm tù về tội Nhận hối lộ. Tổng hợp hình phạt, ông này lĩnh 14 năm tù.
Tòa: Hậu quả vụ án đã được khắc phục
Về trách nhiệm dân sự, HĐXX cho biết bà Loan và các bị cáo đã nộp tổng cộng 407 tỷ đồng cùng 50.000 USD; ngoài ra cơ quan điều tra còn kê biên nhiều tài sản khác. Tòa xác định hậu quả vụ án đã được khắc phục hoàn toàn, đây là một trong những căn cứ để xem xét giảm nhẹ trách nhiệm cho các bị cáo.
Theo bản án, bà Loan biết khu đất 39-39B Bến Vân Đồn là tài sản Nhà nước nhưng vẫn chuyển tiền, tạo điều kiện để Lê Y Linh và Đặng Phước Dừa sử dụng thanh toán nghĩa vụ tài chính của Công ty Phú Việt Tín, sau đó nhận chuyển nhượng toàn bộ vốn góp tại doanh nghiệp này rồi bán lại cho đối tác.
Khu đất 39-39B Bến Vân Đồn, liền kề quận 1, vốn là tài sản Nhà nước giao Tổng cục Cao su (nay là Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam) quản lý từ năm 1976. Sau nhiều lần thay đổi, quyền quản lý được chuyển cho Tổng công ty Cao su Đồng Nai và Công ty Cao su Bà Rịa thông qua Công ty TNHH Phú Việt Tín.
Trong quá trình thực hiện chủ trương sắp xếp lại nhà đất công, Tập đoàn Cao su lập phương án hợp khối, chuyển mục đích sử dụng khu đất sang đất ở để xây chung cư và được UBND TP HCM cùng Bộ Tài chính chấp thuận. Tuy nhiên, quá trình triển khai sau đó phát sinh hàng loạt sai phạm.
Theo tòa, ông Lê Quang Thung là người khởi đầu sai phạm từ năm 2009 khi trực tiếp thỏa thuận với Linh và Dừa dùng khu đất góp vốn làm dự án thông qua Công ty Phú Việt Tín mà không qua thẩm định giá, đấu giá.
Để thâu tóm dự án, Linh và Dừa đã đưa hối lộ hàng trăm nghìn USD cùng hàng chục tỷ đồng cho nhiều cá nhân liên quan. Khi chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, hai người tiếp tục chuyển nhượng phần vốn góp - thực chất là khu đất - cho công ty của bà Loan.
Tòa kết luận chuỗi hành vi của các bị cáo đã khiến khu đất bị chuyển trái pháp luật sang tư nhân, gây thiệt hại hơn 542 tỷ đồng cho Nhà nước.
Tòa xác định, bị cáo Thung có vai trò chính trong vụ án vì động cơ vụ lợi cá nhân đã chỉ đạo các bị cáo là cấp dưới thuộc Công ty Cao su Đồng Nai và Công ty Cao su Bà Rịa - Vũng Tàu ký biên bản chuyển nhượng vốn góp bản chất là khu đất 39-39B Bến Vân Đồn cho tư nhân.
Ngoài ra, bị cáo Thung đã lợi dụng chức vụ quyền hạn nhận 300.000 USD và 200.000 SGD từ Dừa và Linh. Do đó, tòa xác định bị cáo phải chịu trách nhiệm cao nhất trong vụ án.
Bị cáo Linh và Dừa cùng bị tuyên phạt mức án 7 năm tù về hai tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí và Đưa hối lộ.
Các bị cáo còn lại lĩnh 2 năm tù treo đến 5 năm tù về một trong các tội trên.
Sáng 7-5, Tòa phúc thẩm TAND tối cao TP.HCM mở phiên xét xử phúc thẩm đối với bị cáo Châu Sủi Pố - Giám đốc Công ty TNHH đá La Va và bị cáo Lý Hoàng Quân, nhân viên lao động tại Công ty TNHH đá La Va, về tội vi phạm quy định về khai thác tài nguyên; bị cáo Trần Hồ Hoàng Dũng - nguyên cán bộ địa chính xã Ngọc Định, huyện Định Quán (nay là xã Định Quán, TP Đồng Nai) - về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Phiên xét xử được mở do các bị cáo có kháng cáo, mong được giảm nhẹ hình phạt, được hưởng án treo.
Đầu năm 2023, Công an Đồng Nai đã bắt quả tang ba nhân viên Công ty TNHH đá La Va do ông Châu Sủi Pố làm giám đốc đang khai thác đá trái phép tại ấp Hòa Thành, xã Ngọc Định, trong đó có Lý Hoàng Quân.
Công an xác định ông Châu Sủi Pố đã chỉ đạo khai thác đá trái phép khối lượng rất lớn, có giá trị trên 4,1 tỉ đồng. Sau đó, ông Pố tổ chức cưa xẻ đá, chế biến thành đá ốp lát bán lại cho nhiều cá nhân, tổ chức trên địa bàn tỉnh Đồng Nai và nhiều tỉnh, thành.
Đến tháng 9-2023, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh Đồng Nai bắt ông Nguyễn Tiến Dũng - nguyên Chủ tịch UBND xã Ngọc Định, Phó Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Định Quán; bà Phan Thị Thu Hà - Phó chủ tịch UBND xã Ngọc Định và ông Trần Hồ Hoàng Dũng - nguyên cán bộ địa chính xã Ngọc Định, huyện Định Quán. Cả ba cán bộ này đã buông lỏng quản lý, để một chủ doanh nghiệp khai thác đá trái phép trong thời gian dài.
Về các tình tiết giảm nhẹ, bị cáo Châu Sủi Pố từng nhận bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai vì đã có những đóng góp thiện nguyện trong đại dịch COVID-19, khắc phục hậu quả 500 triệu đồng sau phiên sơ thẩm và 50 triệu đồng trước khi diễn ra phiên phúc thẩm.
Với bị cáo Lý Hoàng Quân, tòa nhận thấy bị cáo có hoàn cảnh khó khăn, là người dân tộc thiểu số, làm công ăn lương cho Pố, có 4 con nhỏ và tự động nộp khắc phục hậu quả 5 triệu đồng dù không có yêu cầu.
Bị cáo Trần Hồ Hoàng Dũng cũng chủ động nộp 30 triệu đồng, từng nhận được bằng khen, giấy khen của UBND xã vì có nhiều thành tích đóng góp trong quá trình công tác. Khi phát hiện có người khai thác trái phép đã lập biên bản và bàn giao các tang chứng, vật chứng cho công an xã. Quá trình xác minh chủ đất để làm diễn ra trễ do gặp vấn đề trong hệ thống dữ liệu đất đai.
Tại phiên tòa, các bị cáo đều thừa nhận hành vi vi phạm của bản thân. Hội đồng xét xử nhận định bị cáo Châu Sủi Pố nắm giữ vai trò chính, nên mức án sẽ cao hơn hai bị cáo còn lại.
Từ đó, tòa tuyên bị cáo Châu Sủi Pố mức án 2 năm 6 tháng tù và bị cáo Lý Hoàng Quân 6 tháng tù về tội vi phạm quy định về khai thác tài nguyên; bị cáo Trần Hồ Hoàng Dũng 3 năm tù, được hưởng án treo về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Chiều 6/4, Công an TP Hà Nội thông tin quá trình điều tra mở rộng vụ án xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương và một số địa phương.
Theo đó, Công an Hà Nội đã khởi tố bổ sung thêm 26 bị can về các tội Tàng trữ trái phép chất ma túy, Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, Đưa hối lộ, Nhận hối lộ, Môi giới hối lộ, Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, Làm sai lệch hồ sơ vụ án, Đánh bạc.
Trong số đó có ông Ngô Văn Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Pháp y tâm thần Trung ương.
Đến nay, vụ án này đã có 66 bị can.
Đại tá Trần Thanh Tùng, Chánh văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Hà Nội, cho biết quá trình điều tra, qua việc rà soát gần 1.300 hồ sơ giám định tâm thần có dấu hiệu nghi vấn trên toàn quốc (tại Viện Pháp y Tâm thần Trung ương, Trung tâm miền núi phía Bắc và Trung ương Biên Hòa), cơ quan điều tra đã phát hiện nhiều trường hợp được kết luận giám định sai lệch, không khách quan.
Trong số những đối tượng này, cá biệt có Bùi Thị Thanh Thủy, Nguyễn Hồng Vân - bị can phạm tội đặc biệt nghiêm trọng nhưng trong quá trình chữa bệnh bắt buộc vẫn tiếp tục mua bán trái phép chất ma túy với số lượng lớn.
Quá trình điều tra, Công an Hà Nội đã thu hồi hơn 10 tỷ đồng tiền mặt, gần 60.000 USD cùng nhiều bất động sản và phương tiện giá trị.
Về tính chất vụ án, nhà chức trách cho biết các bị can đã lợi dụng chính sách miễn, giảm trách nhiệm hình sự đối với những người có bệnh tâm thần.
Trong đó, các đối tượng vi phạm pháp luật đã móc nối với một số đối tượng là lãnh đạo, bác sĩ công tác tại Viện pháp y tâm thần Trung ương, Trung tâm giám định pháp y tâm thần Khu vực miền núi phía Bắc để làm kết luận giám định pháp y bị tâm thần sai sự thật để không bị xử lý hình sự và không phải thi hành án.
Các đối tượng có sự bàn bạc, thống nhất với nhau cùng thực hiện hành vi để phạm tội.
Công an Hà Nội đánh giá, đây là vụ án tổng hợp có nhiều hành vi phạm tội với nhiều chủ thể vi phạm thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó nổi lên nhất là tội phạm tham nhũng, chức vụ liên quan lĩnh vực quản lý, giám định tâm thần và chữa bệnh tâm thần bắt buộc có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp.
"Hành vi vi phạm pháp luật, buông lỏng quản lý của các công chức, lãnh đạo tại Viện pháp y tâm thần Trung ương, Trung tâm pháp y tâm thần khu vực miền núi phía Bắc trong công tác khám chữa bệnh tâm thần là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc các đối tượng lợi dụng để làm giả hồ sơ bệnh án tâm thần, làm sai lệch kết luận giám định tâm thần cho các bị can, bị cáo, bị án với quy mô, tính chất đặc biệt nghiêm trọng", cơ quan điều tra nhấn mạnh.
Vụ án đã làm suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực Giám định pháp y tâm thần, ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự nhà nước trong công tác quản lý, khám và chữa bệnh tâm thần và công tác điều trị tâm thần bắt buộc, gây bức xúc trong dư luận xã hội; tác động tiêu cực đến niềm tin của người dân đối với các cơ quan tư pháp trực tiếp liên quan đến công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.
Trong 66 bị can có 43 người thuộc Viện Pháp y tâm thần Trung ương, gồm 4 nguyên lãnh đạo Viện; 6 người là lãnh đạo cấp Phòng và tương đương; 29 cán bộ, điều dưỡng; 4 bảo vệ.
2 bị can thuộc Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa; 3 bị can thuộc Trung tâm Giám định pháp y tâm thần miền núi phía Bắc; 4 bị can là cán bộ công an, VKSND; 1 bị can là lãnh đạo khoa Bệnh viện tâm thần Hà Nội.
4 bị can là đối tượng chữa bệnh bắt buộc tâm thần; 9 người là lao động tự do.
