Con gái đầu của chị Võ Anh Thư, ở phường Thủ Đức, TPHCM, đang học lớp 9, bé sau học lớp 4. Từ lâu, vợ chồng chị đã xác định khi lên THPT, con sẽ theo học tư thục, không tham gia kỳ thi vào lớp 10 công lập hằng năm.
Chị Thư cho hay, nhiều năm trước chị từng chứng kiến nhiều đồng nghiệp rơi vào căng thẳng khi con chuẩn bị thi vào lớp 10. Họ quay cuồng trong việc đưa đón con đi học thêm và tâm trạng thường bất an khi nghĩ đến việc con thi rớt.
Chị cũng chứng kiến cảnh nhiều trẻ phải học ngày đêm cho cuộc đua vào lớp 10, nhiều em không còn thời gian để nghỉ ngơi, giải trí.
Chị không muốn mình và con phải rơi vào guồng quay này và thống nhất với chồng, con sẽ không thi lớp 10 mà chủ động chọn học tư thục.
Với quan điểm này, lâu nay hai con chị gần như không học thêm, chỉ nhờ gia sư hỗ trợ những môn khó trong giai đoạn ngắn và học tiếng Anh ở trung tâm.
Nhờ vậy, các con có thời gian để học võ thuật, bơi lội; bé đầu còn học thêm vẽ, bé sau học nhạc. Đặc biệt, tinh thần học tập của các con rất thoải mái, không phải nơm nớp lo sợ việc phải đối mặt với kỳ thi.
“Nhiều năm nay, các con tôi đều đạt học sinh giỏi, ở trong top đầu của lớp. Cũng có khi nghĩ hay cho con thi thử sức nhưng cả nhà xác định điều đó là không cần thiết”, chị Thư nói.
Tuy nhiên, chị Thư thừa nhận lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Nhiều năm qua, vợ chồng chị đã chuẩn bị cho kế hoạch con học tư bằng cách “cày cuốc” kiếm tiền, chi tiêu hết sức tiết kiệm.
Anh chị phải cân nhắc kỹ lưỡng về vấn đề tài chính cho lộ trình hai con học trường tư và cả những năm học đại học sắp tới.
Không muốn tuổi 15 của con bị quyết định bởi một kỳ thi
Cách đây hai năm, con trai đầu của chị Bùi Ngọc Thân (phường An Đông, TPHCM) đã không tham gia kỳ thi lớp 10, đăng ký vào trường tư thục.
Bé sau đang học lớp 6, chị đã chọn cho con học trường song ngữ liên cấp để lên thẳng dựa trên kết quả học tập mà không phải trải qua kỳ thi nào.
Chị Thân thừa nhận mình là người mẹ “đưa con chạy trốn” khỏi kỳ thi lớp 10. Điều này phần nào xuất phát từ việc chị hiểu được sự khốc liệt và áp lực của kỳ thi đối với con trẻ.
Theo chị, việc thi cử để chọn đầu vào trong bối cảnh trường lớp còn thiếu, cùng với chính sách phân luồng sau THCS là điều khó tránh. Tuy nhiên, với chị điều đó không công bằng với những đứa trẻ đang ở tuổi ăn, tuổi học khi các em buộc phải “giành chỗ học”.
Hơn nữa, không đơn thuần chỉ là học tốt, ôn thi kỹ sẽ đảm bảo trúng tuyển, kỳ thi này còn khốc liệt ở chỗ là dù con học tốt nhưng nếu thiếu tỉnh táo và cả may mắn trong chuyện nguyện vọng vẫn có thể rớt.
“Tôi thấy thi lớp 10 như “đánh bạc”, các con chọn trường vừa sức các năm điểm chuẩn thấp để an toàn chọn nhưng năm nay điểm chuẩn có thể tăng vọt. Chỉ tiêu chỉ từng đó, số còn lại là buộc… phải rớt. Tôi không muốn quá trình học tập 9 năm của con tôi bị một kỳ thi chỉ khoảng 3 tiếng đồng hồ quyết định”, chị chia sẻ.
Chị Thư, chị Thân là hai trong nhiều phụ huynh chủ động “rút” con khỏi kỳ thi lớp 10 đã xuất hiện trong những năm gần đây tại TPHCM.
Năm 2025, TPHCM ghi nhận có hơn 12.000 học sinh không tham gia kỳ thi lớp 10. Năm 2024, con số này là khoảng 16.000 học sinh.
Theo khảo sát của Sở GD&ĐT TPHCM, học sinh không thi lớp 10 xuất phát từ nhiều lý do như thuộc diện tuyển thẳng, đi du học, thay đổi nơi ở; đặc biệt là lựa chọn học nghề tại các trường cao đẳng hoặc trung cấp, học tại trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp hoặc tiếp tục học tại các trường tư thục, chiếm tỷ lệ cao nhất.
Năm học 2026-2027, chỉ tiêu của khoảng 170 trường THPT công lập tại TPHCM chưa đến 104.000 học sinh, trong khi số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025-2026 là 169.080 học sinh.
Nếu dựa theo số học sinh và chỉ tiêu tiếp nhận của các trường, có gần 40% học sinh (khoảng 65.000 em) không có chỗ học ở lớp 10 công lập.
TPHCM đang tìm mọi cách để tăng khả năng tiếp nhận học sinh vào lớp 10 lên 70%. Nếu đạt được mục tiêu này thì vẫn có trên 51.000 học sinh phải tìm lối đi khác thay cho theo học tại trường THPT công lập.
Chiều 11.4, Sở GD-ĐT tỉnh Gia Lai tổ chức hội thảo phỏng vấn, góp ý hoàn thiện dự án BESOP, nhằm chuẩn bị cho vòng chung kết SV_STARTUP VIII dự kiến diễn ra từ ngày 17 - 19.4 tại Hà Nội. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng cuối cùng trước khi nhóm tác giả bước vào vòng thi cấp quốc gia.
Thực hiện dự án là nhóm 5 học sinh lớp 10, 11 Trường THPT Pleiku gồm: Nguyễn Ngọc Phong, Nguyễn Xuân Huy, Nguyễn Quỳnh Bảo Hân, Lương Quỳnh Anh và Đào Xuân Gia Khang. Các em đã chủ động nghiên cứu, thử nghiệm và xây dựng mô hình kinh doanh xoay quanh nguyên liệu quen thuộc của Tây nguyên là khoai lang.
Xuất phát từ thực trạng các bệnh lý chuyển hóa như tiểu đường, béo phì, rối loạn tiêu hóa ngày càng gia tăng, nhóm nhận thấy khoai lang tại vùng các xã thuộc huyện Phú Thiện (cũ) có hàm lượng tinh bột phù hợp để tạo ra tinh bột kháng RS3, loại tinh bột không tiêu hóa, có khả năng hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột và ổn định đường huyết.
Trong khi đó, các sản phẩm tương tự trên thị trường thường có giá cao hoặc thiếu minh bạch về thành phần. Từ thực tế này, dự án BESOP ra đời với quy trình sản xuất tinh bột kháng ứng dụng công nghệ hồ hóa, làm lạnh đột ngột và sấy thăng hoa, không sử dụng hóa chất bảo quản hay phụ gia tổng hợp.
Đáng chú ý, nhóm còn tận dụng phần bã khoai lang sau chế biến để sản xuất bánh thực dưỡng và giấy thủ công, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn.
Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phú Thiện, cho biết địa phương có khoảng 1.000 ha khoai lang, sản lượng gần 23.000 tấn/năm nhưng giá cả bấp bênh. "Chúng tôi rất phấn khởi khi học sinh trăn trở với sản phẩm quê hương và mong dự án thành công, sớm đưa vào ứng dụng thực tiễn giúp cho bà con nông dân", ông Nam nói.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Đông Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Pleiku, nhấn mạnh: "Chúng tôi muốn khẳng định rằng, học sinh đến trường không chỉ để học kiến thức trong sách vở, mà còn để nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo, học cách trân quý và làm giàu trên chính mảnh đất quê hương mình. Chúng tôi tự hào khi học sinh của mình có dự án lọt vào vòng chung kết lần này".
BESOP xây dựng hệ sinh thái sản phẩm đa dạng gồm: tinh bột kháng nguyên chất, tinh bột kháng phối trộn cà phê, bánh từ bã khoai và giấy thủ công tái chế. Nhóm dự kiến liên kết thu mua nguyên liệu với nông dân, hợp tác sản xuất với nhà máy chế biến và phát triển kênh phân phối qua website, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội cùng hệ thống cửa hàng, showroom cà phê tại địa phương.
Theo tính toán của nhóm học sinh, dự án có thể đạt doanh thu gần 433 triệu đồng trong năm đầu, tổng doanh thu hơn 1,79 tỉ đồng sau 3 năm và hoàn vốn vào năm thứ hai. Mục tiêu dài hạn là tạo việc làm cho khoảng 400 lao động địa phương, đồng thời mở rộng thị trường ra toàn quốc và quốc tế.
Em Nguyễn Ngọc Phong, trưởng nhóm dự án BESOP, cho biết: "Những góp ý của các đại biểu về dự án rất bổ ích. Chúng em hứa sẽ tiếp thu toàn bộ các ý kiến phản biện để chỉnh sửa, hoàn thiện đề án trước khi tham gia vòng chung kết tại Hà Nội sắp tới".
Tại hội thảo ngày 11.4, dự án nhận được phản biện từ đại diện Vụ Học sinh - sinh viên (Bộ GD-ĐT), các chuyên gia Đại học Quốc gia Hà Nội cùng đại diện Sở KH-CN, Tỉnh đoàn và Hội Doanh nghiệp trẻ Gia Lai. Chương trình tổ chức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, giúp nhóm hoàn thiện cả nội dung lẫn tính khả thi.
TS Bùi Tiến Dũng, chuyên viên cao cấp Vụ Giáo dục chính trị và công tác học sinh - sinh viên (Bộ GD-ĐT), đánh giá BESOP là dự án duy nhất về khoai lang lọt vào vòng chung kết năm nay và ấn tượng với cách tổ chức hội thảo bài bản, có sự tham gia của nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và nông dân.
"So với nhiều địa phương khác, tôi ấn tượng mạnh với cách Sở GD-ĐT tỉnh Gia Lai và Trường THPT Pleiku tổ chức hội thảo hoàn thiện dự án một cách rất bài bản, khoa học, có sự kết nối chặt chẽ giữa nhà quản lý, chuyên gia đầu ngành. Đặc biệt còn có sự tham gia của lãnh đạo địa phương, doanh nghiệp, người trồng khoai lang tại vùng nguyên liệu xã Phú Thiện. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này là bệ phóng, hy vọng dự án sẽ tiến xa", TS Bùi Tiến Dũng nói.
Dự án BESOP không chỉ là một ý tưởng khởi nghiệp học đường, mà còn thể hiện tinh thần dám nghĩ, dám làm của học sinh Tây nguyên trong việc tạo ra giá trị từ chính nông sản quê hương.
Trước kỳ thi tuyển 415 viên chức giáo dục sắp tới, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị khẳng định đã thiết lập một quy trình "bảo mật tối đa" với nhiều lớp hàng rào kỹ thuật, nhằm ngăn chặn tuyệt đối các biểu hiện tiêu cực, đảm bảo sự công bằng cho mọi thí sinh.
Xung quanh những lo ngại về tính minh bạch trong các kỳ thi tuyển dụng, phóng viên Tuổi Trẻ đã có cuộc trao đổi với ông Võ Văn Minh, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị kiêm Chủ tịch Hội đồng tuyển dụng kỳ thi tuyển viên chức lần này, về các giải pháp ngăn chặn các "kẽ hở" để thực hiện hành vi gian lận.
* Thưa ông, dư luận thường quan tâm nhất đến khâu bảo mật đề thi. Sở đã có giải pháp gì để đảm bảo đề thi không bị "rò rỉ" ra ngoài trước giờ diễn ra kỳ thi?
- Ông Võ Văn Minh: Chúng tôi xác định bảo mật đề thi là yếu tố sống còn. Để đảm bảo tính khách quan và bảo mật cao nhất, sở đã thuê một đơn vị độc lập xây dựng ma trận đề thi và bản đặc tả đề thi. Từ đó xây dựng ngân hàng câu hỏi nguồn với số lượng rất lớn, bao quát toàn bộ chương trình ôn tập. Ngay cả danh tính đơn vị được thuê cũng được giữ bí mật.
Từ ngân hàng nguồn, Hội đồng tuyển dụng sẽ bốc thăm ngẫu nhiên để hình thành 3 phiên bản đề thi khác nhau. Cả 3 đều được niêm phong.
Chủ tịch hội đồng sẽ bốc thăm chọn 1 trong 3 túi đề để làm đề chính thức. Đáng chú ý, lúc bốc thăm, ngay cả chủ tịch hội đồng cũng không biết nội dung bên trong đề là gì vì túi đề đang được niêm phong. Biên bản chọn đề được lập trước sự chứng kiến của các thành viên liên quan. Sau đó mới thực hiện việc in sao đề.
Đặc biệt, việc ra đề, in sao đề và ngay cả việc bốc thăm chọn đề đều hoàn toàn trong khu cách ly, có sự giám sát 24/24h của công an và thanh tra từ lúc bắt đầu nhiệm vụ cho đến khi thí sinh hoàn thành bài thi cuối cùng mới được ra ngoài.
* Với sự tinh vi của các thiết bị công nghệ cao hiện nay, khâu coi thi được thiết lập như thế nào để không có "kẽ hở" cho kẻ xấu lợi dụng gian lận, thưa ông?
- Ông Võ Văn Minh: Chúng tôi không chỉ trông chờ vào ý thức của thí sinh, mà đã chủ động bằng hàng rào kỹ thuật. Tại mỗi phòng thi, ngoài 2 giám thị bên trong, chúng tôi tăng cường mật độ giám thị hành lang với tỉ lệ 1 giám thị phụ trách chỉ 3 phòng (chặt chẽ hơn cả quy chế thi tốt nghiệp THPT).
Chúng tôi cũng lắp hệ thống camera giám sát xuyên suốt trong phòng thi để giám sát quá trình thí sinh thực hiện bài thi.
Riêng với việc ngăn chặn các thiết bị gian lận kỹ thuật công nghệ cao, chúng tôi phối hợp với công an tỉnh trang bị cổng từ và các thiết bị chuyên dụng để rà soát, ngăn chặn trước khi vào phòng thi.
Ban giám sát kỳ thi sẽ hoạt động độc lập hoàn toàn với ban coi thi để đảm bảo sự khách quan cao nhất, không có nể nang hay "vùng cấm".
* Sau khi thi xong, làm sao để đảm bảo kết quả chấm thi phản ánh đúng năng lực thật của thí sinh để không có sự gian lận, thưa ông?
- Ông Võ Văn Minh: Khâu chấm thi được thiết kế với quy trình "đóng". Tất cả bài thi đều được làm phách. Ban làm phách bị cách ly độc lập, đảm bảo giám khảo không thể biết mình đang chấm bài của ai.
Mỗi bài thi sẽ được chấm hai vòng độc lập. Giám khảo chấm bài được bốc thăm ngẫu nhiên. Nếu có sự chênh lệch điểm số theo quy định, sẽ có quy trình chấm lại nghiêm ngặt.
Hội đồng tuyển dụng cũng sẽ chấm kiểm tra xác suất một lượng bài thi nhất định để đối soát kết quả. Riêng những bài thi có dấu hiệu nghi ngờ "đánh dấu", hội đồng sẽ tổ chức chấm chung để đưa ra kết luận công tâm nhất.
Tất cả khu vực chấm thi và tủ đựng bài thi đều được giám sát bởi camera và niêm phong chặt chẽ ngoài giờ làm việc.
Mục tiêu cuối cùng của sở là tạo ra một kỳ thi công bằng, minh bạch nhất, để chọn được những giáo viên có năng lực thực sự, xứng đáng đứng vào hàng ngũ giáo dục tỉnh nhà.
Nội dung trên được đề cập tại Thông tư về chuẩn nghề nghiệp giáo viên phổ thông, do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, có hiệu lực trong tháng 4.
Theo đó, ngoài yêu cầu có bằng cao đẳng, đại học phù hợp với chuyên ngành và cấp học, giáo viên phải có chứng chỉ bồi dưỡng chuẩn nghề nghiệp, tùy bậc học (mầm non, tiểu học, THCS, THPT).
Đây là yêu cầu bắt buộc, với cả giáo viên văn hóa và các môn Nghệ thuật, Giáo dục thể chất, Ngoại ngữ, Tin học, Công nghệ, Tiếng dân tộc thiểu số.
Chứng chỉ mới sẽ thay cho chứng chỉ bồi dưỡng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp theo hạng I, II, III hoặc theo bậc tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông hiện nay. Song, những thầy cô được cấp chứng chỉ cũ trước ngày 31/12/2026 sẽ được xác định tương đương, không cần thi mới.
Trường hợp chưa có mà mới được tuyển dụng, tiếp nhận hoặc thay đổi vị trí việc làm sau ngày Thông tư có hiệu lực, giáo viên phải học và có chứng chỉ bồi dưỡng chuẩn nghề nghiệp. Chương trình học kéo dài không quá 6 tuần, theo Nghị định 93 của Chính phủ.
Hiện cả nước có khoảng 1,05 triệu giáo viên mầm non, phổ thông hưởng lương từ ngân sách, từ 4,91 đến 15,87 triệu đồng, chưa gồm phụ cấp.
Trước đây, chứng chỉ bồi dưỡng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp được chia theo hạng giáo viên (I, II, III). Mỗi lần xét thăng hạng, tăng lương, thầy cô phải học và thi một chứng chỉ tương ứng, chi phí phổ biến khoảng 4-6 triệu đồng. Tuy nhiên, từ tháng 5/2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định chỉ còn một chứng chỉ chung với tất cả giáo viên, theo cấp (mầm non, tiểu học, THCS, THPT).
