Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận đến nay có 8 ca bệnh liên quan đến Hantavirus trên tàu du lịch MV Hondius được báo cáo, trong đó 3 trường hợp tử vong. Kết quả xét nghiệm xác nhận 5 ca nhiễm Hantavirus. Chủng virus liên quan được xác định là virus Andes, loại duy nhất được biết đến là có khả năng lây truyền từ người sang người, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%.
Sự xuất hiện của chùm ca bệnh Hantavirus làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng y tế mới. Câu hỏi phổ biến nhất lúc này là liệu nó có lây lan như Covid-19, dẫn đến các lệnh phong tỏa hay yêu cầu đeo khẩu trang bắt buộc hay không.
Tại cuộc họp báo tối 7/5, tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, khẳng định: “Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần”.
Bà cho biết thêm hiện trên tàu không có hành khách hay thành viên thủy thủ đoàn nào có triệu chứng.
Tiến sĩ Abdirahman Mahamud, Giám đốc bộ phận Điều phối Cảnh báo và Ứng phó thuộc Chương trình Y tế Khẩn cấp của WHO, dẫn chứng ổ dịch tương tự tại Argentina giai đoạn 2018-2019. Ông nhấn mạnh rằng các chuỗi lây truyền này hoàn toàn có thể chặn đứng bằng cách truy vết và cách ly, bởi virus thường chỉ phát tán mạnh trong không gian kín và hẹp.
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Ngay cả với chủng Andes, việc nhiễm bệnh cũng đòi hỏi quá trình tiếp xúc thân mật và kéo dài. Chính rào cản về cơ chế lây truyền khiến các đợt bùng phát Hantavirus thường chỉ mang tính cục bộ.
Dưới góc độ dịch tễ học, sự nguy hiểm của Hantavirus lại là rào cản ngăn nó lan rộng toàn cầu. “Tiềm năng gây đại dịch chủ yếu nằm ở cơ chế lây truyền, không phải ở khả năng gây tử vong”, Newsweek hôm 6/5 dẫn lời Amesh Adalja, học giả cao cấp tại Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins, Mỹ.
“Đặc tính sinh học thúc đẩy một đại dịch bùng phát chính là cách mà mầm bệnh di chuyển giữa người với người, chứ không phải là nó khiến người bệnh trở nặng đến mức nào”, theo Amesh Adalja.
Đồng quan điểm, bà Zoe Weiss, giám đốc Vi sinh vật học tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, cho biết những mầm bệnh có nguy cơ gây đại dịch cao nhất thường cho phép người bệnh vẫn có thể di chuyển và duy trì các kết nối xã hội trong giai đoạn lây nhiễm. Ví dụ Covid-19 có thể lây lan trước khi triệu chứng khởi phát và lây từ những người chỉ có biểu hiện nhẹ hoặc hầu như không có triệu chứng.
Hantavirus hoàn toàn ngược lại. Giáo sư Vincent Racaniello tại Đại học Columbia giải thích thêm chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng.
“Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả”, giáo sư cho hay.
Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi các triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
Tại cuộc họp báo, Tổng Giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhận định thế giới có thể ghi nhận thêm ca nhiễm mới song rủi ro với cộng đồng vẫn ở mức thấp. Câu hỏi khiến các nhà dịch tễ học luôn phải cảnh giác là điều kiện nào có thể khiến Hantavirus thực sự biến chuyển thành một đại dịch toàn cầu. Câu trả lời nằm ở “hiệu quả lây truyền”, một yếu tố đòi hỏi những thay đổi tiến hóa cực kỳ phức tạp.
Theo giáo sư Racaniello, hiện nay virus lây nhiễm kém nhưng chính những đợt bùng phát nhỏ lẻ ở người lại đóng vai trò như môi trường “tập dượt” để chọn lọc tự nhiên giữ lại các biến thể lây lan tốt hơn.
Tuy nhiên, Hantavirus đang phải đối mặt với những rào cản sinh học khổng lồ mà rất ít mầm bệnh nào gặp phải. Chuyên gia Weiss khẳng định để gây đại dịch, virus này cần một “cú nhảy vọt” tiến hóa để thay đổi toàn diện từ cách xâm nhập tế bào đến việc lẩn tránh hệ miễn dịch của người.
Với khả năng lây truyền giữa người với người yếu ớt như hiện tại, đây không phải là một lộ trình dễ dàng hay khả thi trong tương lai gần.
Sở dĩ rào cản này được đánh giá là “khổng lồ” bởi bản chất Hantavirus vốn là mầm bệnh được tối ưu hóa cho loài gặm nhấm chứ không phải đường hô hấp của con người. Để thực hiện được chuỗi đột biến liên hoàn nhằm thích nghi hoàn toàn với cơ thể người, virus cần hàng triệu ca nhiễm để tạo ra đủ cơ hội cho chọn lọc tự nhiên vận hành, một điều kiện mà thực tế hiện nay không thể đáp ứng.
Do đó, dù rủi ro tiến hóa là có thật về mặt lý thuyết, chính những lực cản sinh học khắc nghiệt đang giữ Hantavirus ở xa kịch bản của một đại dịch toàn cầu.
Thế giới đã quá quen thuộc với Hanatvirus. Như Thomas G. Ksiazek, một chuyên gia virus học dày dạn kinh nghiệm trong việc theo dõi các bệnh truyền nhiễm mới nổi, nhận định: “Nếu nó thực sự có khả năng gây ra đại dịch, điều đó đã xảy ra từ lâu rồi”.
Sự kết hợp giữa cơ chế lây truyền kém hiệu quả và đặc tính gây bệnh nặng nhanh chóng chính là lý do khiến Hantavirus khó có thể tạo ra một cuộc phong tỏa toàn cầu lần thứ hai.
Nội dung những video này không dừng ở lời khuyên sức khỏe, mà còn dẫn dắt người xem đến một số cơ sở để can thiệp "điều trị" với chi phí đắt đỏ lên đến hàng chục triệu đồng. Phóng viên Tuổi Trẻ đã lần theo địa chỉ được nhắc đến trong các video này để xác minh thực hư.
"Cái tình trạng này của anh rất là nguy hiểm nha, rất là cấp tính rồi. Bây giờ phải xử lý sớm cái vùng này (cơ vùng cổ vai gáy - PV) không là đau nửa đầu nó sẽ dấn đến thiếu máu não, anh sẽ có nguy cơ dẫn đến bị đột quỵ rất cao.
Bây giờ phải xử lý gấp cái vùng này, để giải phóng hết vùng cơ ở đây", đây là nội dung video được đăng tải tại kênh TikTok "Trung tâm trị liệu - T.T." có địa chỉ tại TP.HCM thu hút hàng nghìn lượt quan tâm, hàng trăm bình luận và chia sẻ.
Một đoạn video khác của kênh này có nội dung "Cảnh báo đột quỵ do đau cứng cơ để lâu không chữa" thu hút hơn 200.000 lượt xem, trong đó một người phụ nữ nằm sấp, nhân viên dùng tay chỉ và ấn vào vùng cổ vai gáy liên tục cảnh báo:
"Để đau cứng cổ đến mức độ này mới đi chữa trị cũng khá nguy hiểm rồi. Đây là một trong những nguyên nhân gây đột quỵ hoặc tai biến. Những vùng cơ cổ vai gáy hiện tại rất căng cứng, nguyên một cục, rất nguy hiểm nha...
Nếu không xử lý sẽ chèn ép, lâu ngày chắc chắn đột quỵ luôn", người trong video này nói.
Rất nhiều video tại kênh TikTok có tên "Trung tâm trị liệu - T.T.", Facebook "T.T - Trung tâm trị liệu" và YouTube "Viện trị liệu T.T." đều lặp lại một kịch bản quen thuộc: vừa trực tiếp "thăm khám", "giải cơ" cho người bệnh, vừa giải thích hàng loạt triệu chứng như: đau đầu, chóng mặt, ù tai, mất ngủ, tức ngực, khó thở… với nguyên nhân được quy về do vùng cơ bị co cứng, chèn ép mạch máu nuôi não. Nếu không xử lý kịp thời có thể dẫn đến tai biến, đột quỵ.
Từ đó khuyến cáo phải điều trị tại các trung tâm.
Quá trình này được mô tả có thể cải thiện lưu thông máu, giúp chấm dứt hoàn toàn tình trạng đau đầu, ù tai, đồng thời phòng tránh đột quỵ.
Tất cả các kênh này đều hướng dẫn người xem đến trực tiếp cơ sở Trung tâm trị liệu T.T. tại TP.HCM để "giải phóng cơ", trong đó ghi rõ có hai chi nhánh tại Thất Sơn, phường Hòa Hưng, quận 10 (cũ) và đường Nguyễn Oanh, phường 17, Gò Vấp (cũ).
Ngày 14-4, có mặt tại địa chỉ Nguyễn Oanh, phường 17, Gò Vấp (cũ), chúng tôi được một nữ nhân viên giải thích các triệu chứng như: đau đầu, chóng mặt, nhức mỏi vùng cổ vai gáy, mất ngủ… của khách là do các vùng cơ bị tắc nghẽn, làm lưu lượng máu đưa đến phần đầu không được tốt, nếu để lâu ngày sẽ liệt, thậm chí tai biến.
"Chị bị tê từng vùng là do cơ bị tắc, làm máu không lưu thông được. Vùng cổ liên kết nhiều dây thần kinh nên khi tắc cơ, máu không lên đầu được, gây chóng mặt, đau đầu, kéo đến tê tay. Nếu tắc cơ kéo dài, có thể dẫn đến liệt tay, nguy cơ tai biến", người này nói.
Sau tư vấn, nữ nhân viên hướng dẫn khách hàng đến gặp bác sĩ của trung tâm để được thăm khám.
Tại đây, một người đàn ông xưng là "bác sĩ V." chuyên khoa y học cổ truyền, bắt đầu hỏi nhanh một số triệu chứng như: hoa mắt, chóng mặt, tê một bên người...
Sau đó yêu cầu khách hàng nằm sấp lên ghế rồi dùng tay ấn mạnh vào nhiều vị trí như: cổ vai gáy, hông và chân, rồi đưa ra kết luận: "Hai chân không đều (chân cao, chân thấp - PV), người mất thăng bằng sẽ có bệnh lý".
"Bác sĩ" này tiếp tục giải thích: "Em phải hiểu 90% những người thường xuyên đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, thiếu ngủ… thì nguy cơ đột quỵ cao. Tay của em lạnh thế này thì huyết khí kém, tim bóp bơm máu nhưng tới đây thì không tới, nên tay chân lúc nào cũng lạnh.
Cái đầu cũng vậy, máu muốn bơm lên, đổ đi tới những chỗ này (vùng cổ vai gáy - PV) thì bị nghẽn, đây là lý do đau đầu, mệt mỏi, hụt hơi, do khí huyết kém, hay mệt. Em cần giải cơ, nắn chân này, tạo lại cột sống.
Em sắp xếp đi đúng liệu trình thì mấy triệu chứng sẽ hết, ngủ ngon sâu hơn, đưa về trạng thái cân bằng. Mấy cái đột quỵ sao em tầm soát được, tập vật lý trị liệu thì nó khỏe luôn".
Khi được hỏi về chi phí, "bác sĩ" này ra giá "giải cơ chuyên sâu" 10 buổi giá 20 triệu đồng nhưng đang có chương trình giảm giá chỉ còn 15 triệu đồng gồm: "giải cơ, nắn chỉnh, tác động cột sống".
Để bệnh nhanh hết hơn, "bác sĩ" này nhanh chóng lấy từ hộp tủ thêm nhiều loại thực phẩm chức năng được gọi là "độc quyền", giúp "làm sạch mạch máu" do trung tâm phân phối và gối "nâng cột sống cổ độc quyền" giá 800.000 đồng. Khách được thúc giục đặt cọc sớm để giữ chỗ với lý do trung tâm thường xuyên kín lịch.
Cụ thể, kế hoạch nêu rõ phạm vi, đối tượng, lộ trình ưu tiên, cơ sở tổ chức khám và nguồn kinh phí thực hiện chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí thực hiện theo nghị định của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh.
Theo đó, nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh đang được Bộ Y tế lấy ý kiến.
Trong đó, Bộ Y tế đề xuất từ năm 2026, ưu tiên thực hiện khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính, người sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, xã đảo, đặc khu.
Ngoài ra, cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân sử dụng người lao động theo quy định để tổ chức thực hiện khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.
Bộ Y tế giao sở y tế các tỉnh, thành phố phối hợp với sở giáo dục và đào tạo, các trường học xây dựng và trình UBND tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch và tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân trên địa bàn.
Đồng thời chỉ đạo tổ chức rà soát, lập danh sách người dân; chỉ đạo tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân theo thẩm quyền quản lý tại địa phương tại trạm y tế hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã công bố đủ điều kiện khám sức khỏe.
Trường hợp trạm y tế cấp xã không đủ điều kiện khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc theo quy định, chính quyền cấp xã hoặc sở y tế chỉ đạo cơ sở đã đủ điều kiện khám sức khỏe trên địa bàn chủ động phối hợp, hỗ trợ chuyên môn hoặc chọn trạm y tế xã làm địa điểm khám sức khỏe lưu động theo quy định để đảm bảo thuận tiện cho người dân.
Kế hoạch cũng yêu cầu các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí. Bố trí phân nhóm đối tượng ưu tiên, sắp xếp lịch khám hợp lý để tránh quá tải.
Nội dung khám phải bảo đảm đầy đủ theo hướng dẫn chuyên môn, bao gồm đánh giá tình trạng sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, tư vấn phòng bệnh, điều trị hoặc chuyển tuyến khi cần thiết. Toàn bộ quy trình phải tuân thủ chặt chẽ quy định của pháp luật về khám chữa bệnh và phòng bệnh.
Kết quả khám được tổng hợp và lập sổ sức khỏe điện tử; liên thông, chia sẻ dữ liệu khám sức khỏe định kỳ và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành y tế với hệ thống thông tin giám định bảo hiểm y tế; tích hợp trên ứng dụng VNeID theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
Về tổ chức thực hiện, Bộ Y tế giao rõ trách nhiệm cho các đơn vị. Cụ thể, Cục Phòng bệnh chịu trách nhiệm xây dựng hướng dẫn chuyên môn về khám sàng lọc, trong đó các hướng dẫn khám sức khỏe định kỳ dự kiến hoàn thành ngay trong tháng 5-2026.
Cục Quản lý khám chữa bệnh ban hành hướng dẫn chuyên môn khám sức khỏe định kỳ; xây dựng hệ thống dữ liệu sổ sức khỏe điện tử quốc gia và kế hoạch thực hiện tại các địa phương đều được giao hoàn thành trong tháng 5.
Ngoài ra, Bộ Y tế cũng giao Cục Phòng bệnh hoàn thiện hướng dẫn sàng lọc cho từng nhóm đối tượng dự kiến hoàn thành trước cuối năm 2027.
Ngày 8.4, theo thông tin từ Bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ, các bác sĩ Khoa Ngoại Lồng ngực vừa can thiệp kịp thời bảo tồn chân trái cho một bệnh nhân bị đau chân kéo dài do bệnh lý động mạch chi dưới nặng có nguy cơ hoại tử và cưa chân.
Trước đó, bệnh nhân Ng.V.Đ (70 tuổi, quê ở An Giang) nhập viện trong tình trạng loét gót chân dần mở rộng, lâu lành, cẳng bàn chân trái đau dai dẳng kéo dài hơn 3 tháng cùng nhiều bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường…
Qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ ghi nhận động mạch đùi, động mạch khoeo và động mạch dưới gối chân bên trái của bệnh nhân không bắt được. Kết quả siêu âm Doppler mạch máu chi dưới ghi nhận tắc động mạch chậu bên trái, mất phổ 3 pha động mạch đùi, khoeo chân trái. Bệnh nhân được chụp cắt lớp vi tính mạch máu chi dưới (CTA) để đánh giá cụ thể và chính xác hơn tình trạng bệnh lý mạch máu, vị trí tắc nghẽn, mức độ tổn thương mạch máu.
Kết quả cho thấy bệnh nhân bị tắc động mạch chậu bên trái, tắc 1/3 giữa động mạch đùi bên trái và xơ vữa rải rác các động mạch chi dưới khác.
Bệnh nhân được chỉ định can thiệp nội mạch để kịp thời tái thông các mạch máu bị tắc gồm động mạch chậu và động mạch đùi nông bên trái.
Quá trình can thiệp, bệnh nhân được nong bóng và đặt 1 stent 06 x 58 mm vào động mạch chậu trái và nong bóng động mạch đùi bên trái. Sau can thiệp, tình trạng của bệnh nhân được cải thiện rõ, chân ấm, giảm đau chân và tiếp tục điều trị nội khoa.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Văn Trang, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực, việc can thiệp kịp thời không chỉ giúp bệnh nhân giữ lại chân trái mà còn ngăn chặn nguy cơ hoại tử và phải cắt cụt chi. Với chân còn lại, bác sĩ đã xây dựng kế hoạch theo dõi, thăm khám định kỳ chặt chẽ nhằm phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Cũng theo bác sĩ Nguyễn Văn Trang, bệnh động mạch chi dưới là tình trạng các động mạch, từ động mạch chủ bụng đến hệ mạch ở chân, bị hẹp, làm giảm lưu lượng máu nuôi cơ, da và thần kinh ở vùng phía dưới. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể tiến triển gây teo cơ, loét, hoại tử chi, lan dần từ ngọn đến gốc, thậm chí buộc phải cắt cụt chi.
Hiện nay, phương pháp can thiệp nội mạch cho hiệu quả tương đương phẫu thuật bắc cầu, đặc biệt với các tổn thương trên gối. So với phẫu thuật, kỹ thuật này có nhiều ưu điểm như chỉ cần gây tê tại chỗ, tránh mổ lớn và giúp người bệnh phục hồi nhanh, có thể sinh hoạt bình thường sau 24 - 48 giờ.
