Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận đến nay có 8 ca bệnh liên quan đến Hantavirus trên tàu du lịch MV Hondius được báo cáo, trong đó 3 trường hợp tử vong. Kết quả xét nghiệm xác nhận 5 ca nhiễm Hantavirus. Chủng virus liên quan được xác định là virus Andes, loại duy nhất được biết đến là có khả năng lây truyền từ người sang người, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%.
Sự xuất hiện của chùm ca bệnh Hantavirus làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng y tế mới. Câu hỏi phổ biến nhất lúc này là liệu nó có lây lan như Covid-19, dẫn đến các lệnh phong tỏa hay yêu cầu đeo khẩu trang bắt buộc hay không.
Tại cuộc họp báo tối 7/5, tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, khẳng định: “Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần”.
Bà cho biết thêm hiện trên tàu không có hành khách hay thành viên thủy thủ đoàn nào có triệu chứng.
Tiến sĩ Abdirahman Mahamud, Giám đốc bộ phận Điều phối Cảnh báo và Ứng phó thuộc Chương trình Y tế Khẩn cấp của WHO, dẫn chứng ổ dịch tương tự tại Argentina giai đoạn 2018-2019. Ông nhấn mạnh rằng các chuỗi lây truyền này hoàn toàn có thể chặn đứng bằng cách truy vết và cách ly, bởi virus thường chỉ phát tán mạnh trong không gian kín và hẹp.
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Ngay cả với chủng Andes, việc nhiễm bệnh cũng đòi hỏi quá trình tiếp xúc thân mật và kéo dài. Chính rào cản về cơ chế lây truyền khiến các đợt bùng phát Hantavirus thường chỉ mang tính cục bộ.
Dưới góc độ dịch tễ học, sự nguy hiểm của Hantavirus lại là rào cản ngăn nó lan rộng toàn cầu. “Tiềm năng gây đại dịch chủ yếu nằm ở cơ chế lây truyền, không phải ở khả năng gây tử vong”, Newsweek hôm 6/5 dẫn lời Amesh Adalja, học giả cao cấp tại Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins, Mỹ.
“Đặc tính sinh học thúc đẩy một đại dịch bùng phát chính là cách mà mầm bệnh di chuyển giữa người với người, chứ không phải là nó khiến người bệnh trở nặng đến mức nào”, theo Amesh Adalja.
Đồng quan điểm, bà Zoe Weiss, giám đốc Vi sinh vật học tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, cho biết những mầm bệnh có nguy cơ gây đại dịch cao nhất thường cho phép người bệnh vẫn có thể di chuyển và duy trì các kết nối xã hội trong giai đoạn lây nhiễm. Ví dụ Covid-19 có thể lây lan trước khi triệu chứng khởi phát và lây từ những người chỉ có biểu hiện nhẹ hoặc hầu như không có triệu chứng.
Hantavirus hoàn toàn ngược lại. Giáo sư Vincent Racaniello tại Đại học Columbia giải thích thêm chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng.
“Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả”, giáo sư cho hay.
Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi các triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
Tại cuộc họp báo, Tổng Giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, nhận định thế giới có thể ghi nhận thêm ca nhiễm mới song rủi ro với cộng đồng vẫn ở mức thấp. Câu hỏi khiến các nhà dịch tễ học luôn phải cảnh giác là điều kiện nào có thể khiến Hantavirus thực sự biến chuyển thành một đại dịch toàn cầu. Câu trả lời nằm ở “hiệu quả lây truyền”, một yếu tố đòi hỏi những thay đổi tiến hóa cực kỳ phức tạp.
Theo giáo sư Racaniello, hiện nay virus lây nhiễm kém nhưng chính những đợt bùng phát nhỏ lẻ ở người lại đóng vai trò như môi trường “tập dượt” để chọn lọc tự nhiên giữ lại các biến thể lây lan tốt hơn.
Tuy nhiên, Hantavirus đang phải đối mặt với những rào cản sinh học khổng lồ mà rất ít mầm bệnh nào gặp phải. Chuyên gia Weiss khẳng định để gây đại dịch, virus này cần một “cú nhảy vọt” tiến hóa để thay đổi toàn diện từ cách xâm nhập tế bào đến việc lẩn tránh hệ miễn dịch của người.
Với khả năng lây truyền giữa người với người yếu ớt như hiện tại, đây không phải là một lộ trình dễ dàng hay khả thi trong tương lai gần.
Sở dĩ rào cản này được đánh giá là “khổng lồ” bởi bản chất Hantavirus vốn là mầm bệnh được tối ưu hóa cho loài gặm nhấm chứ không phải đường hô hấp của con người. Để thực hiện được chuỗi đột biến liên hoàn nhằm thích nghi hoàn toàn với cơ thể người, virus cần hàng triệu ca nhiễm để tạo ra đủ cơ hội cho chọn lọc tự nhiên vận hành, một điều kiện mà thực tế hiện nay không thể đáp ứng.
Do đó, dù rủi ro tiến hóa là có thật về mặt lý thuyết, chính những lực cản sinh học khắc nghiệt đang giữ Hantavirus ở xa kịch bản của một đại dịch toàn cầu.
Thế giới đã quá quen thuộc với Hanatvirus. Như Thomas G. Ksiazek, một chuyên gia virus học dày dạn kinh nghiệm trong việc theo dõi các bệnh truyền nhiễm mới nổi, nhận định: “Nếu nó thực sự có khả năng gây ra đại dịch, điều đó đã xảy ra từ lâu rồi”.
Sự kết hợp giữa cơ chế lây truyền kém hiệu quả và đặc tính gây bệnh nặng nhanh chóng chính là lý do khiến Hantavirus khó có thể tạo ra một cuộc phong tỏa toàn cầu lần thứ hai.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nutrients vào năm 2026 đã phân tích 84 nghiên cứu và 14 thử nghiệm lâm sàng về vỏ cam. Kết quả cho thấy các thành phần từ vỏ cam có thể hỗ trợ tim mạch và hệ tiêu hóa. Phát hiện này mở ra cách nhìn mới trong việc tận dụng thực phẩm, khi phần vỏ vốn bị xem là phế phẩm lại mang giá trị dinh dưỡng cao, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Bà Lauren Panoff, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho biết việc sử dụng vỏ cam đúng cách không chỉ giúp bổ sung dưỡng chất mà còn góp phần giảm lãng phí thực phẩm trong sinh hoạt hằng ngày.
Vỏ cam chứa nhiều hợp chất sinh học quan trọng. Flavonoid như hesperidin và narirutin giúp chống oxy hóa, giảm viêm và hỗ trợ mạch máu.
Pectin là chất xơ hòa tan giúp làm chậm tiêu hóa, nuôi lợi khuẩn và kiểm soát đường huyết.
Tinh dầu trong vỏ cam, đặc biệt là limonene, có khả năng kháng viêm và kháng khuẩn.
Carotenoid như beta-carotene giúp bảo vệ tế bào và hỗ trợ hệ miễn dịch. Hàm lượng các chất này trong vỏ cao hơn phần múi.
Vỏ cam có thể giúp giảm mỡ máu xấu và hỗ trợ ổn định huyết áp. Những hợp chất trong vỏ còn góp phần cải thiện độ nhạy insulin và hạn chế tình trạng viêm.
Việc bổ sung flavonoid từ vỏ cam cũng giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Pectin trong vỏ cam giúp kích thích nhu động ruột và giảm táo bón. Chất này còn hỗ trợ giảm viêm và stress oxy hóa trong ruột.
Cạnh đó, vỏ cam giúp bảo vệ hàng rào ruột. Khi hàng rào này suy yếu, nguy cơ bệnh tiêu hóa và tự miễn có thể tăng. Chất xơ trong vỏ cam khi lên men sẽ tạo axit béo chuỗi ngắn, giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột. Tác dụng này tương đồng với cách dùng vỏ quýt khô trong y học cổ truyền để hỗ trợ tiêu hóa.
Bạn có thể bào nhỏ vỏ cam và thêm vào sữa chua, yến mạch. Phần cùi trắng bên dưới vỏ cam chứa nhiều pectin.
Ăn cam nguyên quả giúp giữ lại tối đa dưỡng chất vì nước ép thường loại bỏ phần vỏ và cùi. Vỏ cam có thể đem sấy khô hoặc làm mứt để dùng dần, vừa dễ ăn vừa tiện bổ sung dưỡng chất.
Việc đun vỏ cam sạch với nước nóng tạo thành trà, giúp chiết xuất các hợp chất có lợi.
Khi sử dụng vỏ cam, cần lưu ý rửa thật kỹ và ưu tiên cam hữu cơ vì lớp vỏ có thể chứa dư lượng thuốc trừ sâu hoặc chất bảo quản sau thu hoạch; theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ.
Người tiêu dùng nên chà rửa dưới vòi nước chảy và có thể ngâm nước muối hoặc dung dịch chuyên dụng để giảm tồn dư hóa chất. Ngoài ra, không nên dùng quá nhiều vỏ cam vì tinh dầu và hợp chất đậm đặc có thể gây kích ứng dạ dày ở người nhạy cảm; đồng thời tránh dùng vỏ đã bị mốc hoặc xử lý hóa chất tạo bóng, theo Cleveland Clinic.
Theo The Guardian ngày 21/4, cơ quan lập pháp Anh đã chốt thông qua Dự luật Thuốc lá và Thuốc lá điện tử vào thứ ba vừa qua sau nhiều vòng tranh luận. Đạo luật sẽ chính thức có hiệu lực sau khi Hoàng gia phê chuẩn vào tuần tới. Quy định mới cấm hoàn toàn các cơ sở kinh doanh bán mặt hàng này cho nhóm dân số sinh từ năm 2009 trở đi. Giới chức Anh kỳ vọng biện pháp quyết liệt này sẽ chặt đứt chuỗi gây nghiện và loại bỏ dần việc kinh doanh thuốc lá trong tương lai.
Quyết định mạnh tay của chính phủ xuất phát từ gánh nặng y tế và kinh tế khổng lồ. Khói thuốc cướp đi sinh mạng của 64.000 người và khiến 400.000 bệnh nhân nhập viện mỗi năm tại quốc gia này. Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) phải chi khoảng 3 tỷ bảng Anh hàng năm để điều trị ung thư và bệnh tim mạch. Toàn xã hội cũng thiệt hại 21,3 đến 27,6 tỷ bảng Anh mỗi năm do suy giảm năng suất lao động.
Bộ trưởng Y tế Wes Streeting đánh giá "đạo luật đánh dấu thời khắc lịch sử của sức khỏe quốc dân", thêm rằng chính sách mới giúp bảo vệ trẻ em khỏi sự lệ thuộc vào chất gây nghiện và ngăn chặn những tổn hại sức khỏe suốt đời.
Bên cạnh việc giới hạn độ tuổi, đạo luật trao quyền cho các bộ trưởng mở rộng phạm vi cấm hút thuốc ra các sân chơi trẻ em, khu vực bên ngoài trường học và bệnh viện. Chính phủ đồng thời cấm các thương hiệu thuốc lá điện tử quảng bá, tiếp thị sản phẩm chứa nicotine hướng tới giới trẻ để ngăn chặn nguy cơ nghiện từ sớm.
Nhiều tổ chức y tế hoan nghênh bước đi trên. Giám đốc tổ chức Hành động vì Sức khỏe và Hút thuốc Hazel Cheeseman và đại diện tổ chức Hen suyễn và Phổi Anh Sarah Sleet đều coi đạo luật là bước ngoặt thay đổi diện mạo sức khỏe quốc gia. Họ tin tưởng chính sách mới sẽ chặn đứng cơ hội tàn phá lá phổi thế hệ mai sau của ngành công nghiệp này.
Tuy nhiên, các công ty kinh doanh thuốc lá điện tử lại bày tỏ sự lo ngại. Đại diện công ty VPZ Richard Begg và người sáng lập tổ chức We Vape Mark Oates cảnh báo việc siết chặt quản lý, đặc biệt là hạn chế hương liệu, có thể gây tác dụng ngược. Họ cho rằng hương liệu đóng vai trò làm động lực giúp người trưởng thành chuyển sang giải pháp thay thế. Việc cấm cản quá mức dễ đẩy những người đang cai thuốc quay lại dùng sản phẩm truyền thống hoặc tìm đến nguồn cung bất hợp pháp trên thị trường đen.
Tin từ Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ ngày 17.4 cho biết, các bác sĩ của bệnh viện vừa xử trí thành công một bệnh nhi nuốt nhiều dị vật nguy hiểm là nam châm.
Theo đó, bệnh nhi là bé trai T.N.K (5 tuổi, ở phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ), được gia đình đưa đến bệnh viện khám với triệu chứng ho nhẹ kéo dài 2 ngày, kèm đau họng tăng về đêm. Các triệu chứng này khá giống viêm đường hô hấp thông thường.
Tuy nhiên, qua khai thác bệnh sử, bác sĩ nghi vấn trẻ có thể đã nuốt phải dị vật là các mảnh đồ chơi nhỏ, dù chưa xác định được cụ thể. Ngay sau đó, bệnh nhi được chỉ định chụp X-quang để kiểm tra. Kết quả cho thấy có dị vật cản quang tại vùng cổ, đồng thời phát hiện thêm dị vật trong ổ bụng.
Ê kíp nội soi tai mũi họng đã khẩn trương can thiệp, lấy dị vật tại vùng họng. Dị vật được xác định là một viên nam châm nhỏ. Sau thủ thuật, bệnh nhi tỉnh táo, ổn định, triệu chứng đau họng giảm rõ rệt.
Đối với các dị vật còn lại trong ổ bụng, bác sĩ quyết định theo dõi sát sao. Sau 4 ngày, bệnh nhi đã tự đào thải 6 viên nam châm dính liền nhau qua đường tiêu hóa. Qua thăm khám lại, sức khỏe bé ổn định và được xuất viện.
Theo bác sĩ Nguyễn Thị Xinh, Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ, tình trạng trẻ nuốt dị vật như chi tiết đồ chơi nhỏ, pin cúc áo hay nam châm xảy ra khá phổ biến và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đặc biệt, nam châm là dị vật có mức độ nguy hiểm cao. Khi nuốt nhiều viên, chúng có thể hút nhau xuyên qua thành ruột, gây hoại tử, thủng ruột, tắc ruột hoặc viêm phúc mạc, đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời.
