Những năm gần đây, nồi chiên không dầu trở thành một “cơn sốt” mới trong gian bếp và được coi là cứu cánh cho những người mới tập nấu ăn với niềm tin có thể chiên rán mọi thứ. Tuy nhiên, những thông tin lan truyền trên mạng gần đây cho rằng “thực phẩm nấu bằng nồi chiên không dầu có thể gây ung thư” đang khiến không ít người tiêu dùng hoang mang.
Giải đáp vấn đề này trên CCTV News, giáo sư Phạm Chí Hồng từ Học viện Khoa học Thực phẩm và Kỹ thuật Dinh dưỡng thuộc Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, cho biết các chất gây ung thư hoặc nghi ngờ gây ung thư mà mọi người lo ngại thực tế chỉ phát sinh khi thực phẩm bị đun nóng đến một mức nhiệt nhất định, chứ không phải do việc dùng nồi thường, lò nướng hay nồi chiên không dầu.
Các chuyên gia khẳng định không phải mọi thực phẩm nấu ở nhiệt độ cao đều gây ung thư và người dùng không cần quá lo lắng nếu lượng tiêu thụ thấp. Tuy nhiên, việc ăn thực phẩm bị nướng quá cháy hoặc có màu nâu đậm trong thời gian dài chắc chắn sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Về bản chất, nồi chiên không dầu hoạt động như một chiếc lò nướng mini có quạt đối lưu; dòng khí nóng liên tục sẽ lấy đi hơi ẩm trên bề mặt thực phẩm, giúp món ăn có lớp vỏ khô và giòn tan. Vì vậy, so với phương pháp chiên ngập dầu truyền thống, nồi chiên không dầu chỉ cần rất ít hoặc thậm chí không cần dùng đến dầu ăn mà vẫn làm chín được thực phẩm. Nhờ đó, món ăn từ nồi chiên không dầu thường có hàm lượng chất béo thấp hơn, ít tạo ra khói dầu và lượng chất gây ung thư trong khói cũng giảm đi đáng kể.
Giáo sư Phạm cho hay với những thực phẩm vốn đã có sẵn dầu, quá trình nướng bằng nhiệt sẽ giúp loại bỏ bớt một phần lượng dầu mỡ này. Do đó, nếu xét từ góc độ hạn chế chất béo nạp vào cơ thể, nồi chiên không dầu rõ ràng có những ưu thế vượt trội.
Để giảm thiểu tối đa việc phát sinh các chất độc hại khi nấu nướng, các chuyên gia khuyên vệ sinh sạch sẽ các cặn thức ăn thừa trong nồi trước khi sử dụng, không nên cắt thực phẩm quá nhỏ, đồng thời chọn mức nhiệt độ và thời gian ngắn hơn một chút so với hướng dẫn mặc định.
Ngoài ra, vì thực phẩm càng cháy thì càng sinh ra nhiều chất có hại, người dùng nên chú ý quan sát màu sắc của món ăn để kiểm soát thời gian nấu sao cho phù hợp nhất. Thực phẩm nên được nấu đến khi đạt trạng thái vàng đều. Ở độ chín này, hương vị món ăn đã bắt đầu dậy mùi thơm đặc trưng nhưng vẫn chưa chuyển sang sắc vàng cháy.
Bên cạnh độ an toàn của thực phẩm, nhiều người còn lo ngại về việc liệu lớp phủ bên trong nồi có giải phóng chất độc hại hay không, đặc biệt là khi lớp phủ này bị bong tróc. Các chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Thiết bị Điện gia dụng Trung Quốc giải thích hầu hết loại nồi chiên đạt chuẩn hiện nay đều sử dụng lớp chống dính Teflon (PTFE), một vật liệu có tính ổn định hóa học và chịu nhiệt tốt.
Dữ liệu thử nghiệm cho thấy lớp phủ này chỉ có nguy cơ phân hủy tạo ra chất độc hại khi nhiệt độ chạm mức 260°C, trong khi mức nhiệt của nồi chiên thường chỉ dưới 200°C, hoàn toàn nằm trong phạm vi an toàn. Dù vậy, người dùng cần đặc biệt lưu ý tránh để nồi hoạt động khi không có thực phẩm bên trong hoặc sử dụng ở nhiệt độ quá cao trong thời gian quá dài.
Các chuyên gia cũng cảnh báo lớp phủ Teflon thường nằm trên đế bằng nhôm; nếu lớp phủ bị bong tróc, phần cốt nhôm sẽ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Khi đó, việc nấu các loại thực phẩm có tính axit như cà chua, chanh hay giấm có thể khiến nhôm bị thôi nhiễm vào thức ăn, gây ra những rủi ro nhất định cho sức khỏe nếu tiêu thụ lâu dài.
Các loại vắc xin mới hơn được phát triển chống lại các bệnh: sốt rét, HPV, tả, sốt xuất huyết, viêm màng não, RSV, Ebola… cứu sống được nhiều người hơn nữa, giúp mọi người khỏe mạnh hơn ở mọi giai đoạn cuộc đời. Ước tính, cứ mỗi phút, mỗi ngày có 6 người được cứu sống, trong hơn 50 năm qua.
Tuần lễ Tiêm chủng thế giới (từ ngày 24 - 30.4 năm nay) với chủ đề "Vắc xin hiệu quả cho mọi thế hệ" lan tỏa đến cộng đồng về cách vắc xin đã bảo vệ an toàn cho con người, qua nhiều thế hệ và tiếp tục bảo vệ cộng đồng trong tương lai.
WHO khẳng định vắc xin là phương pháp đã được chứng minh hiệu quả trong việc phòng ngừa các bệnh nghiêm trọng, bảo vệ an toàn cho hàng trăm triệu người mỗi năm; được phát triển thông qua nghiên cứu khoa học nghiêm ngặt, được thử nghiệm nghiêm ngặt và liên tục được giám sát về độ an toàn và hiệu quả. Vắc xin đã góp phần cải thiện 40% tỷ lệ sống sót của trẻ sơ sinh trong 50 năm qua và bảo vệ hàng chục triệu trẻ em khỏi các khuyết tật suốt đời. Đến nay, số trẻ em sống đến già nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong lịch sử. Vắc xin bảo vệ con người suốt đời, từ sơ sinh đến khi trưởng thành, chống lại hơn 30 loại nhiễm trùng và bệnh nguy hiểm.
Tại VN, Bộ Y tế cho biết thông điệp "Tiêm chủng cho mọi người" là một trong những nội dung trọng tâm được triển khai trong giai đoạn 2025 - 2027. Nhiều chính sách được thực thi để người dân phòng bệnh chủ động bằng vắc xin và sinh phẩm, với lộ trình có thêm vắc xin mới được đưa vào tiêm chủng mở rộng do ngân sách nhà nước mua, tiêm miễn phí trong 3 năm tới: phế cầu, HPV, cúm, đồng thời hướng đến mở rộng tuổi tiếp cận vắc xin.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, các loại trái cây họ cam quýt như bưởi cung cấp lượng lớn vitamin C và các flavonoid - những hợp chất giúp giảm stress oxy hóa trong cơ thể.
Tiến sĩ Frank Hu, giáo sư dinh dưỡng và dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Đại học Harvard (Mỹ), cho biết chế độ ăn giàu trái cây họ cam quýt có liên quan đến nguy cơ thấp hơn của bệnh tim mạch và đột quỵ.
Cơ chế được giải thích là các flavonoid như naringin trong bưởi giúp giảm stress oxy hóa, từ đó hạn chế tổn thương thành mạch và cải thiện lưu thông máu.
Bưởi chứa nhiều chất xơ hòa tan, đặc biệt là pectin - thành phần giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, chất xơ không chỉ cải thiện tiêu hóa mà còn góp phần điều hòa đường huyết.
Bác sĩ Roxana Ehsani (Học viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng Mỹ) cho biết ăn bưởi trước bữa chính có thể giúp giảm cảm giác thèm ăn nhờ tăng cảm giác no. Từ đó giúp kiểm soát cân nặng.
Nghiên cứu đăng trên PubMed cũng cho thấy việc bổ sung bưởi vào chế độ ăn có thể giúp giảm tổng năng lượng tiêu thụ mà không làm tăng cảm giác đói.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn bưởi tươi thay vì nước ép để giữ lại lượng chất xơ có lợi. Một khẩu phần bưởi (khoảng 1/2 quả) có thể được sử dụng trong chế độ ăn hằng ngày, theo Mayo Clinic.
Với người có dạ dày nhạy cảm, nên tránh ăn trái cây có tính axit khi bụng đói. Ngoài ra, việc hạn chế thêm đường hoặc muối giúp bảo toàn giá trị dinh dưỡng của trái cây.
Đáng lưu ý, theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ, bưởi có thể tương tác với một số loại thuốc, do đó người đang điều trị bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Các bác sĩ chuyên khoa tim mạch tại Hiệp hội Tim mạch Anh (BHF) vừa nhấn mạnh hai trong số những lựa chọn thay thế tự nhiên hiệu quả nhất đã được các nghiên cứu chứng minh có tác động tích cực đến nồng độ cholesterol.
Việc kiểm soát chỉ số này là yếu tố sống còn để duy trì sức khỏe tim mạch, bởi cholesterol trong máu tăng cao sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và các vấn đề về tuần hoàn. Về cơ bản, cholesterol tồn tại dưới hai dạng:
Lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL): Hay còn gọi là cholesterol "xấu" - vận chuyển cholesterol từ gan đến các cơ quan khác.
Lipoprotein tỷ trọng cao (HDL): Được gọi là cholesterol "tốt" - vận chuyển cholesterol dư thừa từ cơ thể quay trở lại gan để đào thải.
Nồng độ LDL cao có thể dẫn đến hình thành các mảng bám chất béo bên trong thành động mạch. Theo thời gian, các mảng bám này cứng lại và làm hẹp động mạch, hạn chế lưu thông máu đến các cơ quan thiết yếu như tim và não, dẫn đến đau tim hoặc đột quỵ.
Một số loại thực phẩm chứa các hợp chất tự nhiên có khả năng hạ cholesterol theo cách tương tự thuốc statin. Những thực phẩm này rất giàu chất xơ hòa tan, sterol/stanol thực vật và axit béo omega-3.
Thuốc statin hoạt động bằng cách ức chế một loại enzyme trong gan (HMG-CoA reductase) - vốn đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất cholesterol. Trong khi đó, một số thực phẩm như yến mạch và sterol thực vật cũng giúp gan loại bỏ nhiều cholesterol hơn khỏi máu để sản xuất mật.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng dù thực phẩm rất tốt, không có một loại thực phẩm hay sự thay đổi chế độ ăn uống đơn lẻ nào có thể thay thế hoàn toàn hiệu quả của thuốc statin trong trường hợp bệnh lý nặng. Việc tư vấn bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn là vô cùng quan trọng.
Dưới đây là 2 "siêu thực phẩm" được các chuyên gia nhắc tên:
Yến mạch
Một nghiên cứu gần đây của Đại học Bonn (Đức) cho thấy việc ăn yến mạch trong hai ngày liên tiếp có thể giúp giảm cholesterol đáng kể. Yến mạch chứa nhiều beta-glucan, một loại chất xơ hòa tan chính yếu.
Khi vào hệ tiêu hóa, beta-glucan tạo thành một chất dạng gel, bẫy các axit mật giàu cholesterol và ngăn chúng hấp thụ vào máu. Để bù đắp, gan buộc phải rút thêm cholesterol từ máu để tạo mật mới, từ đó làm giảm mức LDL.
Một đánh giá trên 58 thử nghiệm lâm sàng công bố trên British Journal of Nutrition cho thấy người trung niên giảm 4,2% cholesterol "xấu" khi tiêu thụ 3,5 g beta-glucan mỗi ngày.
FDA khuyến nghị nạp 3 g beta-glucan mỗi ngày. Theo BHF, một bát cháo yến mạch (40 g) chứa khoảng 2 g beta-glucan, trong khi một ly sữa yến mạch (250ml) cung cấp khoảng 1 g.
Thực phẩm từ sữa
Nhiều loại bơ thực vật, sữa và sữa chua hiện nay được tăng cường sterol và stanol thực vật (phytosterol). Các chất này có cấu trúc tương tự cholesterol, tạo ra sự "cạnh tranh" hấp thụ tại đường ruột, khiến lượng cholesterol đi vào máu ít hơn.
Một đánh giá trên 124 nghiên cứu năm 2014 cho thấy tiêu thụ tối đa 3,3 g phytosterol mỗi ngày có thể giảm dần cholesterol LDL từ 6-12% sau khoảng 4 tuần.
Mặc dù phytosterol có sẵn trong trái cây, rau củ và hạt, nhưng lượng nạp vào từ thực phẩm tự nhiên thường thấp (dưới 600 mg/ngày). Do đó, các thực phẩm bổ sung tăng cường (như sữa công thức) được coi là nguồn cung cấp hiệu quả hơn để đạt mức 2 g/ngày theo khuyến nghị.
Hiệp hội Tim mạch Anh lưu ý: "Mặc dù sterol và stanol thực vật giúp hạ cholesterol, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh chúng làm giảm trực tiếp nguy cơ đau tim và đột quỵ rõ rệt như statin".
Vì vậy, hãy coi các loại thực phẩm này là "đồng minh" hỗ trợ bên cạnh lối sống lành mạnh bao gồm: tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý và không hút thuốc. Nếu bạn đang điều trị bệnh lý, hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung các loại thực phẩm tăng cường này vào thực đơn hàng ngày.
