Ngày 4-5, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết các nước châu Âu đã “nghe thấy” thông điệp của Tổng thống Mỹ Donald Trump gửi tới các đồng minh về cuộc chiến với Iran, và đang “tăng cường hành động”.
“Các nhà lãnh đạo châu Âu đã nhận được thông điệp. Họ đã nghe thấy thông điệp rất rõ ràng”, Hãng tin AFP dẫn lời ông Rutte phát biểu trước cuộc hội đàm với các nhà lãnh đạo châu Âu tại Armenia. Thông điệp đó là “sự thất vọng từ phía Mỹ” khi các đồng minh châu Âu phản đối tham gia cuộc chiến với Iran.
Nhà lãnh đạo NATO nhấn mạnh các nước châu Âu đang nỗ lực hướng đến một châu Âu có vai trò lớn hơn và một NATO mạnh mẽ hơn.
“Chúng tôi đang đảm bảo các thỏa thuận về việc sử dụng căn cứ quân sự được triển khai”, ông nói và cho biết các thành viên NATO gồm Montenegro, Croatia, Romania, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Ý, Anh, Pháp và Đức đang thực hiện các yêu cầu cho phép sử dụng căn cứ trên lãnh thổ nước mình và các hỗ trợ hậu cần khác.
Trước đó Tây Ban Nha, thành viên NATO, đã tuyên bố không cho phép sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ nước này cho cuộc chiến với Iran.
Ông Rutte cũng cho biết “ngày càng nhiều” quốc gia châu Âu đang bố trí trước các khí tài như tàu dò mìn và tàu quét mìn gần vịnh Ba Tư, để sẵn sàng cho “giai đoạn tiếp theo”.
Nhiều quốc gia châu Âu đã tuyên bố sẵn sàng tham gia đảm bảo tự do hàng hải qua eo biển Hormuz sau khi chiến tranh kết thúc.
Cuối tuần trước, ông Trump tuyên bố kế hoạch rút 5.000 quân khỏi Đức, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang căng thẳng nghiêm trọng vì cuộc chiến với Iran.
Nói về quyết định này, nhà ngoại giao hàng đầu của Liên minh châu Âu Kaja Kallas gọi “thời điểm” công bố là một “bất ngờ”.
“Đã có những cuộc thảo luận về việc rút quân Mỹ khỏi châu Âu từ lâu. Nhưng tất nhiên, thời điểm công bố này là một bất ngờ. Tôi nghĩ điều này cho thấy chúng ta thực sự phải củng cố trụ cột châu Âu trong NATO, và chúng ta thực sự phải làm nhiều hơn nữa”, bà Kallas nói, đồng thời nhấn mạnh “quân đội Mỹ không chỉ ở châu Âu để bảo vệ lợi ích của châu Âu, mà còn cả lợi ích của Mỹ”.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng nhấn mạnh châu Âu cần nắm lấy vận mệnh của mình và xây dựng các giải pháp phòng thủ chung.
“Chúng ta phải tăng cường năng lực quân sự để có thể tự vệ và bảo vệ mình”, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói thêm.
Reuters ngày 1.5 đăng tải bài phỏng vấn với Đại sứ Ukraine tại Nhật Bản Yurii Lutovinov, trong đó đề cập quyết định nới lỏng các quy định xuất khẩu vũ khí được Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae công bố tuần trước.
"Động thái trên cho phép chúng tôi đàm phán. Về lý thuyết, đây là bước tiến rất lớn", ông Lutovinov nói.
Mặc dù Nhật Bản vẫn duy trì kiểm soát xuất khẩu sang các khu vực xung đột, nước này lại cho phép những ngoại lệ phục vụ lợi ích an ninh của Tokyo - một điều khoản mà Kyiv hy vọng sẽ được hưởng lợi, theo Reuters.
Chính phủ Nhật Bản không bình luận về thông tin trong buổi phỏng vấn trên.
Nếu muốn mua vũ khí từ Nhật Bản, Kyiv sẽ cần ký thỏa thuận chuyển giao công nghệ quốc phòng và trang thiết bị với Tokyo. Nhật Bản đã có thỏa thuận tương tự với 18 nước.
Ông Lutovinov cho biết Ukraine đang tiến những bước hết sức thận trọng do tính chất nhạy cảm của vấn đề xuất khẩu quốc phòng tại Nhật Bản.
Đại sứ Ukraine cho hay trước mắt, Nhật Bản có thể tham gia tài trợ phát triển hệ thống phòng không của Ukraine. "Chúng tôi có đầy đủ năng lực công nghiệp cần thiết để sản xuất, thế nhưng chúng tôi cần nguồn vốn đầu tư", ông Lutovinov nói.
Ngoài ra, ông Lutovinov cho hay các bên đang thảo luận về việc để Nhật Bản tham gia chương trình Danh sách Yêu cầu Ưu tiên (PURL) của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Đây là cơ chế cho phép các đồng minh phương Tây mua vũ khí do Mỹ sản xuất rồi chuyển giao cho Kyiv. Úc và New Zealand là 2 nước không thuộc NATO tham gia vào PURL hồi năm ngoái.
"Lầu Năm Góc đang nói dối. Cho tới nay, canh bạc của ông Netanyahu đã trực tiếp khiến Mỹ thiệt hại 100 tỷ USD, gấp 4 lần con số được đưa ra", Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên mạng xã hội hôm 1/5, đề cập Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Ông cho biết tổn thất gián tiếp với người nộp thuế ở Mỹ còn lớn hơn nhiều, thêm rằng hóa đơn hàng tháng của mỗi hộ gia đình tại nước này là 500 USD và "đang tăng nhanh". "Đây không phải là 'nước Mỹ trên hết' mà là 'Israel trên hết', Ngoại trưởng Iran nhấn mạnh.
Quan chức này chia sẻ lại hai biểu đồ do truyền thông Mỹ công bố. Biểu đồ đầu tiên là kết quả khảo sát được Gallup tiến hành hôm 1-15/4, trong đó 55% người Mỹ được hỏi nói tình hình tài chính của mình đang tệ đi, cao hơn 2% so với năm 2025. Biểu đồ thứ hai là của Wall Street Journal, cho thấy nợ công của Mỹ đã vượt 100% GDP, ngưỡng từng được cho là sẽ không bị vượt qua.
Tuyên bố được Ngoại trưởng Iran đưa ra sau khi Jules Hurst, quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc, hôm 29/4 cho biết chiến dịch nhằm vào Iran tới nay đã khiến Mỹ tiêu tốn 25 tỷ USD. Đây là ước tính chính thức đầu tiên về phí tổn quân sự mà Mỹ gánh chịu trong xung đột Trung Đông. Con số này tương đương ngân sách trong một năm của NASA.
Ông Hurst cho biết phần lớn số tiền trên là dành cho đạn dược. Dù vậy, quan chức này không nêu chi tiết con số đó gồm những khoản nào, cũng như đã tính đến chi phí dự kiến để xây dựng lại và sửa chữa các hạ tầng quân sự bị hư hại ở Trung Đông hay chưa.
Một nguồn tin của hãng thông tấn Reuters tháng trước cho biết Mỹ tiêu tốn ít nhất 11,3 tỷ USD chỉ trong 6 ngày đầu tiên của cuộc chiến.
Gholamhossein Mohseni Ejei, người đứng đầu cơ quan tư pháp Iran, ngày 1/5 cho biết Tehran sẵn sàng đàm phán với Washington, song sẽ không chấp nhận "sự áp đặt".
"Chúng tôi không hoan nghênh chiến tranh dưới bất kỳ hình thức nào. Chúng tôi không muốn chiến tranh hay muốn điều đó tiếp diễn", ông cho biết.
Dù vậy, quan chức Iran tuyên bố nước này "hoàn toàn không sẵn sàng từ bỏ các nguyên tắc và giá trị của mình" để tránh chiến sự. Ông cũng nói Mỹ đã "không đạt được điều gì" trong xung đột, thêm rằng Tehran sẽ "không lùi bước" trên bàn đàm phán.
Hai nước tới nay mới chỉ tổ chức duy nhất một vòng đàm phán, kể từ khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn mong manh có hiệu lực từ hôm 8/4. Nỗ lực đối thoại bị đình trệ trong bối cảnh Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải với các cảng ở Iran, còn Tehran gần như vẫn phong tỏa eo biển Hormuz, chỉ cho phép một lượng nhỏ tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải này sau khi xung đột bùng phát.
Trang tin Axios hôm 30/4 cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến được đô đốc Brad Cooper, chỉ huy cơ quan phụ trách hoạt động của lực lượng nước này ở Trung Đông, báo cáo về hành động quân sự tiềm năng nhằm vào Iran.
Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, cũng cảnh báo rằng Tel Aviv "có thể sớm phải hành động một lần nữa" để đạt được những mục tiêu đề ra trong cuộc chiến.
Theo Đài CNN, ngày 6-5, truyền thông Iran tuyên bố "Mỹ đã thất bại trong việc đạt được các mục tiêu của Dự án Tự do", sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo tạm dừng chiến dịch này.
Hãng thông tấn nhà nước Iran (INSA) nhấn mạnh ông Trump quyết định hủy bỏ chiến dịch "sau những lập trường cứng rắn và các cảnh báo từ phía Tehran".
Hãng tin Tasnim News Agency hoan nghênh động thái trên, mô tả sự việc bằng dòng tiêu đề ngắn gọn trên mạng xã hội X: "Ông Trump đã chùn bước".
Cùng ngày, ông Trump tuyên bố hoãn Dự án Tự do - chương trình sử dụng lực lượng quân sự Mỹ để hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz.
Nhà lãnh đạo Mỹ viết trên nền tảng Truth Social: "Dựa trên đề nghị của Pakistan và các quốc gia khác, những thành công quân sự to lớn mà chúng tôi đạt được trong chiến dịch chống lại Iran, cũng như thực tế là đã có tiến triển đáng kể hướng tới một thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng với các đại diện của Iran, chúng tôi đã nhất trí rằng: trong khi lệnh phong tỏa vẫn được duy trì đầy đủ và có hiệu lực, Dự án Tự do sẽ tạm dừng trong một thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận có thể được hoàn tất và ký kết hay không".
Chiến dịch được công bố từ ngày 4-5. Ngay sau đó, hai bên xảy ra các cuộc đụng độ và cáo buộc lẫn nhau, làm dấy lên nghi ngại về lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh.
Đến ngày 5-5, chính quyền ông Trump khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, đồng thời dành cả ngày thúc đẩy chiến dịch hộ tống tàu qua eo biển Hormuz.
Ngoại trưởng Marco Rubio mô tả đây là bước đi đầu tiên hướng tới việc mở cửa trở lại hoàn toàn tuyến hàng hải huyết mạch này.
Tại buổi họp báo sáng cùng ngày, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth nhấn mạnh nỗ lực này "tách biệt và khác biệt" với các hoạt động quân sự đang diễn ra trong khu vực.
"Dự án Tự do mang tính chất phòng vệ, có phạm vi giới hạn và chỉ mang tính tạm thời, với sứ mệnh duy nhất là bảo vệ hoạt động vận tải thương mại vô tội trước sự hung hăng của Iran", ông Hegseth khẳng định.
