Các bên trung gian đang thúc đẩy để Mỹ – Iran gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần và sắp xếp vòng đàm phán thứ hai giữa hai nước nhằm tìm giải pháp lâu dài cho xung đột, nhưng quá trình này tiến triển còn chậm chạp, báo Mỹ Wall Street Journal ngày 15/4 dẫn các nguồn thạo tin cho biết.
Theo đó, Washington và Tehran đã nhất trí về nguyên tắc rằng hai bên sẽ gặp lại, nhưng chưa ấn định thời gian và địa điểm, sau khi vòng đàm phán hòa bình thứ nhất tại Islamabad cuối tuần trước kết thúc mà không đạt thỏa thuận nào.
Reuters và AP hồi đầu tuần dẫn nguồn quan chức, nhà ngoại giao Mỹ cho biết phái đoàn nước này và Iran có thể “tiến tới vòng đàm phán thứ hai” trong ngày 16/4 tại Pakistan. Tuy nhiên, kế hoạch này nhiều khả năng không diễn ra, do Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đang công du tới Arab Saudi, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ ngày 15-18/4.
Trong chuyến công du này, ông Sharif sẽ thảo luận với lãnh đạo các quốc gia trên về hợp tác song phương cũng như “hòa bình và an ninh khu vực”.
Mỹ và Iran ngày 7/4 đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần để nối lại nỗ lực ngoại giao. Hai nước ngày 11/4 đã đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan, với sự tham gia của nước chủ nhà, nhưng cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Một quan chức Mỹ ngày 15/4 nói với AFP rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại với Tehran, vốn sẽ kết thúc vào ngày 22/4. “Mỹ và Iran vẫn tiếp tục trao đổi nhằm đạt được một thỏa thuận”, người này nói.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cùng ngày xác nhận hai bên vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp qua trung gian Pakistan.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin một phái đoàn Pakistan “đang trên đường đến nước này để truyền tải một thông điệp từ phía Mỹ và lên kế hoạch cho vòng đàm phán thứ hai”. Quân đội Pakistan sau đó thông báo tư lệnh lục quân Asim Munir và Bộ trưởng Nội vụ Mohsin Naqvi đã tới Tehran.
Trong khi đó, trang Axios dẫn lời hai quan chức Mỹ nói nước này và Iran đã có tiến triển trong các trao đổi hôm 14/4 và đang tiến gần hơn đến một khuôn khổ thỏa thuận hòa bình.
Trong khi đó, căng thẳng trên thực địa vẫn ở mức cao. Sau khi vòng đàm phán cuối tuần trước không có tiến triển, Tổng thống Trump đã lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc Iran chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Ông chủ Nhà Trắng hôm nay tiếp tục cảnh báo nếu xung đột tiếp diễn, Mỹ có thể “phá hủy mọi cây cầu, nhà máy điện của Iran trong vòng một giờ”.
“Chúng tôi không muốn làm vậy… hãy chờ xem chuyện gì xảy ra tiếp theo”, ông Trump nói với Fox Business.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố động thái của Mỹ “gây mất an ninh cho các tàu thương mại và tàu chở dầu của Iran”, được coi là “vi phạm lệnh ngừng bắn”. Iran cảnh báo nếu hành động còn tiếp diễn, họ sẽ chặn hoạt động thương mại qua vịnh Ba Tư, biển Đỏ và vịnh Oman để đáp trả.
Chiến khu Nam bộ của quân đội Trung Quốc (PLA) ngày 24.4 thông báo một hạm đội "gần đây" đã tiến hành các cuộc tập trận ở vùng biển phía đông Luzon, hòn đảo lớn nhất phía bắc của Philippines.
Chiến khu Nam bộ nhấn mạnh cuộc tập trận này là "một hành động cần thiết nhằm ứng phó tình hình khu vực hiện tại".
Thông báo tập trận được đưa ra giữa lúc cuộc tập trận chung quy mô lớn thường niên "Balikatan 2026" do Mỹ và Philippines dẫn đầu đang diễn ra. Cuộc tập trận Balikatan (tạm dịch: vai kề vai) bắt đầu vào ngày 20.4 và sẽ kết thúc vào ngày 8.5.
Cuộc tập trận Balikatan năm nay có sự tham gia ở mức độ chưa từng có của Nhật Bản và đang diễn ra ở các khu vực đối diện Biển Đông và Đài Loan, trong đó có Luzon.
Chiến khu Nam bộ không cho biết có bao nhiêu tàu tham gia cuộc tập trận của PLA, chỉ nói rằng hạm đội do tàu khu trục tên lửa dẫn đường Type 055 Tuân Nghĩa dẫn đầu. Đoạn phim do hải quân Trung Quốc đăng tải trên mạng cho thấy tàu Tuân Nghĩa dẫn đầu đội hình có 4 tàu.
Cuộc tập trận tập trung vào các bài diễn tập bắn đạn thật, phối hợp giữa lực lượng trên không và trên biển, nhằm thử nghiệm khả năng tác chiến liên hợp, theo thông báo từ Chiến khu Nam bộ.
Quân đội Trung Quốc dường như cũng đã triển khai một hạm đội lớn đến Biển Đông, trong đó có cả tàu sân bay Liêu Ninh, theo một hình ảnh vệ tinh đang được lan truyền trên mạng xã hội.
Chưa rõ liệu một số tàu đó có tham gia cuộc tập trận của PLA hay không. Chiến khu Nam bộ, chịu trách nhiệm cho các hoạt động quân sự của Trung Quốc ở Biển Đông, không đề cập tàu Liêu Ninh trong thông báo hôm 24.4.
Hình ảnh được chụp hôm 23.4 cho thấy 14 tàu chiến lớn, trong đó có một tàu được đánh dấu là Liêu Ninh, trên một vùng biển rộng phía đông nam căn cứ hải quân Du Lâm của Trung Quốc ở tỉnh Hải Nam.
Hình ảnh bắt đầu được lan truyền trên mạng xã hội hôm 23.4 và một số cư dân mạng đã chỉ ra loại tàu có thể nhìn thấy trong ảnh. Theo đó có một tàu khu trục Type 052D, hai tàu hộ vệ Type 054A, một tàu đổ bộ trực thăng Type 075 và một tàu đổ bộ vận tải Type 071.
Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 8/4 cho biết phái đoàn Mỹ, do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu và gồm đặc phái viên Steve Witkoff, nhà đàm phán Jared Kushner, sẽ tới Islamabad, Pakistan, để gặp phía Iran vào sáng 11/4.
"Chúng tôi rất mong chờ được gặp mặt trực tiếp", bà Leavitt nói.
Khi được hỏi liệu Iran có đưa ra dấu hiệu nào cho thấy họ sẽ bàn giao uranium đã được làm giàu hay không, bà Leavitt trả lời: "Có chứ".
"Đây là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống và nhóm đàm phán khi bước vào các vòng thảo luận tiếp theo. Đó là lằn ranh đỏ mà tổng thống sẽ không lùi bước", Thư ký báo chí Nhà Trắng cho hay.
Trong cuộc điện đàm với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng xác nhận Tehran sẽ tham gia đàm phán với Mỹ tại Islamabad vào cuối tuần này. Theo hãng tin Iran ISNA, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf sẽ dẫn đầu phái đoàn. Nguồn tin cho biết thêm đề xuất 10 điểm Iran đưa ra sẽ không chỉ có chương trình hạt nhân mà còn cả vấn đề an ninh khu vực.
Mỹ và Iran sáng 8/4 tuyên bố lệnh ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz kéo dài hai tuần. Tuy nhiên, tối cùng ngày, truyền thông Iran đưa tin nước này đang đình chỉ cho phép tàu qua eo biển Hormuz và đe dọa rút khỏi thỏa thuận ngừng bắn vì Israel tiếp tục tấn công vào Lebanon, nơi có nhóm Hezbollah do Tehran hậu thuẫn. Mỹ trong khi đó cảnh báo Iran không để thỏa thuận đổ vỡ vì Lebanon.
Theo Hãng tin AFP, Bộ Tài chính Mỹ cho biết các biện pháp trừng phạt mới sẽ nhắm vào hạ tầng vận chuyển dầu mỏ, áp đặt trừng phạt đối với hơn 20 người, công ty và tàu thuyền hoạt động trong mạng lưới của ông trùm vận tải dầu mỏ Iran Mohammad Hossein Shamkhani.
"Bộ Tài chính Mỹ đang hành động quyết liệt bằng 'Cơn thịnh nộ kinh tế' (Economic Fury), nhắm vào giới tinh hoa của chế độ như gia đình Shamkhani, những người tìm cách trục lợi trên lưng người dân Iran" - Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố ngày 15-4, đề cập tới chiến dịch gây sức ép tài chính nhằm vào Iran.
Bộ Tài chính Mỹ dường như lần đầu nhắc đến chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh tế" trên mạng xã hội một ngày trước đó.
Ông Shamkhani là con trai của quan chức an ninh Iran Ali Shamkhani - cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Cả ông Ali Shamkhani và ông Ali Khamenei đều đã thiệt mạng hôm 28-2 - ngày đầu tiên Mỹ và Israel phát động tấn công Iran.
"Mỹ đang hành động để hạn chế một cách dứt khoát khả năng tạo ra doanh thu của Iran, trong bối cảnh nước này tìm cách bắt eo biển Hormuz làm con tin" - Bộ Ngoại giao Mỹ nêu trong một thông cáo riêng.
Trên thực tế Iran đã gần như đóng cửa eo biển Hormuz để đáp trả chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel. Hiện Mỹ triển khai phong tỏa hải quân đối với các cảng và khu vực ven biển của Iran, nhằm cắt đứt xuất khẩu dầu mỏ của Iran, từ đó bóp nghẹt nguồn ngoại tệ đang nuôi sống nền kinh tế thời chiến của nước này.
Mỹ cáo buộc mạng lưới của ông Shamkhani - hoạt động tại Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) - đã né tránh lệnh trừng phạt thông qua một nhóm các công ty tư vấn và vận tải có vẻ hợp pháp để vận hành đội tàu của mình.
Năm ngoái, Mỹ đã áp các biện pháp trừng phạt đối với những thực thể liên quan đến mạng lưới này.
Ngày 15-4, Bộ Tài chính Mỹ cũng thông báo áp biện pháp trừng phạt đối với một công dân Iran tên Seyed Naiemaei Badroddin Moosavi - người bị cáo buộc cấp tiền cho nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon - cùng "ba công ty dính dáng đến một đường dây rửa tiền phức tạp liên quan tới việc bán dầu mỏ Iran để đổi lấy vàng từ Venezuela".
