Chị Đoàn Bảo Châu (sinh năm 1989) từng có 13 năm thâm niên trong lĩnh vực quản lý nhân sự tại các tập đoàn đa quốc gia. Áp lực công việc cùng việc chăm sóc con nhỏ khiến chị dần lơ là bản thân. Bước sang tuổi 34, chị giật mình khi nhìn vào gương: một phiên bản mệt mỏi, ánh mắt thiếu sức sống và cân nặng chạm mốc 69 kg – tăng 15 kg so với trước đây.
Kết quả kiểm tra sức khỏe là một “gáo nước lạnh” với chẩn đoán béo phì độ 1 và mỡ máu cao. Mỡ máu bao gồm cholesterol và triglyceride. Các chỉ số này tăng hoặc giảm bất thường được gọi là rối loạn lipid máu hay rối loạn mỡ máu.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), rối loạn mỡ máu đang tăng với tốc độ báo động trên toàn cầu. Tại Việt Nam, Viện Dinh dưỡng Quốc gia báo cáo tỷ lệ người trưởng thành có mức cholesterol máu cao tăng từ 18,6% năm 2010 lên 29,6% năm 2020.
Rối loạn mỡ máu thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Phần lớn người bệnh chỉ phát hiện tình cờ qua xét nghiệm định kỳ hoặc khi xuất hiện biến chứng nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
Tuy nhiên, đỉnh điểm khiến chị quyết tâm thay đổi lại là một sự cố ở công viên. “Sau một ngày làm việc kiệt sức, mình dẫn con đi chơi và bất ngờ ngất xỉu. Khoảnh khắc đó khiến mình bừng tỉnh. Nếu không thay đổi, mình sẽ không đủ sức khỏe để đồng hành cùng con lâu dài”, chị Châu nhớ lại. Đó là lúc chị bắt đầu hành trình xây lại nền tảng sức khỏe để ổn định cả Thân – Tâm – Trí.
Không lựa chọn những phương pháp cực đoan, chị Châu bắt đầu hành trình một cách khoa học và kỷ luật. Kết quả đến một cách ngoạn mục nhưng bền vững.
Vào tháng 9/2023, chị bắt đầu với cân nặng 69 kg và vòng eo 85 cm. Chỉ sau 90 ngày đầu tiên (đến tháng 12/2023), chị đã giảm được 13 kg, đưa cân nặng về mức 56 kg và vòng eo thu gọn còn 70 cm. Không dừng lại ở đó, trong 3 tháng tiếp theo, chị giảm thêm 5 kg nữa. Đến tháng 3/2024, chị duy trì ổn định ở mức 51 kg với vòng eo 65 cm. Tổng cộng, người mẹ một con đã đánh bay 18 kg mỡ thừa và 20 cm vòng eo một cách nhẹ nhàng.
Điểm khác biệt trong phương pháp của chị Châu là sự linh hoạt. Chị không nhịn ăn hay loại bỏ hoàn toàn tinh bột. Thay vào đó, chị áp dụng quy tắc chọn lựa thực phẩm thông minh để vẫn có thể duy trì lối sống bình thường, ăn cơm cùng gia đình hoặc tiệc tùng cùng bạn bè.
Về chế độ ăn, chị ưu tiên thực phẩm giàu đạm, đa dạng nhóm chất và màu sắc, đồng thời hạn chế tối đa đồ ngọt, đồ chiên dầu và thực phẩm chế biến sẵn.
Thực đơn một ngày của chị thường bắt đầu buổi sáng với các món nước quen thuộc như bún bò, hủ tiếu hoặc bánh canh. Buổi trưa, chị ăn đầy đủ các nhóm chất từ rau củ, đạm (gà, bò, hải sản, đậu…) kèm tinh bột như cơm hoặc bún. Buổi tối, chị vẫn giữ nguyên các nhóm chất nhưng giảm khẩu phần để cơ thể tiêu hóa nhẹ nhàng hơn.
Bác sĩ Đinh Trần Ngọc Mai, khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM cho biết giải pháp giảm cân bền vững và an toàn nhất là duy trì lối sống lành mạnh và chế độ ăn uống khoa học. Bác sĩ Mai khuyên hãy ưu tiên ăn uống đủ bữa; đa dạng các loại thực phẩm, lựa chọn thực phẩm tốt cho sức khỏe; ăn đủ chất xơ, đạm và giảm đồ ngọt, cũng như chất béo bão hòa (như mỡ, phủ tạng, bơ thực vật…).
“Hãy luôn nhớ rằng, mấu chốt của việc giảm cân là giảm calo nạp vào và tăng tiêu hao bằng vận động, tập thể dục”, bác sĩ Mai nói.
Về vận động, chị Châu không ép mình vào những bài tập cường độ cao. Trong giai đoạn giảm cân, chị dành 15-30 phút mỗi ngày cho các bài cardio đơn giản tại nhà. Khi đã về dáng, chị duy trì bằng các hoạt động yêu thích như đi bộ ngoài trời, bơi lội và chơi pickleball.
Tổng hợp từ 18 nghiên cứu công bố trên JAMA Internal Medicine năm 2021 cho thấy, kết hợp giữa tập luyện sức bền và vận động nhẹ giúp tăng tỷ lệ cơ nạc, cải thiện chuyển hóa và duy trì thành quả giảm cân lâu dài so với chỉ ăn kiêng hoặc chỉ tập luyện riêng lẻ.
Sự thay đổi về ngoại hình chỉ là bề nổi, điều lớn lao hơn mà chị Châu nhận được chính là sự chuyển hóa về tư duy và sự nghiệp. Sau 13 năm làm nhân sự, chị quyết định rẽ hướng sang lĩnh vực chăm sóc sức khỏe chủ động để giúp đỡ những người có hoàn cảnh như mình thay đổi tích cực hơn.
Hiện tại, chị phát triển công việc huấn luyện lối sống (lifestyle coaching) – một đam mê mà chị xác định sẽ gắn bó trọn đời. Công việc này không chỉ mang lại sự linh hoạt thời gian để chị ở bên con nhiều hơn mà còn giúp chị trở thành tấm gương sáng cho con trai 8 tuổi.
“Làm mẹ không phải là dạy, mà là làm gương. Nhìn thấy mẹ thay đổi, bé chủ động ăn uống lành mạnh và có ý thức chăm sóc bản thân hơn. Đó là món quà vô giá nhất”, chị Châu bộc bạch.
Từ câu chuyện của mình, chị nhắn nhủ đến những phụ nữ bận rộn: “Không cần quá phức tạp, chỉ cần ăn uống đủ chất, tăng thực phẩm tươi và vận động đều đặn – cơ thể bạn sẽ tự biết cách thay đổi. Khi bạn hiểu cơ thể mình, bạn sẽ chủ động chăm sóc bản thân ở bất cứ đâu”.
Theo dữ liệu từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM, tình hình bệnh tay chân miệng trên địa bàn thành phố đang có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Tính đến tuần 11-2026, toàn thành phố đã ghi nhận 7.294 ca mắc, tăng 241,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, điều đáng lo ngại là chủng EV71 gây bệnh tay chân miệng hiện chiếm 56% mẫu bệnh phẩm đầu năm 2026.
Bác sĩ Võ Thành Luân, Phó trưởng Khoa Hồi sức tích cực Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết điểm đáng ngại nhất là sự xuất hiện của biến thể C1 với độc lực cao và khả năng "né miễn dịch", khiến trẻ từng mắc bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm cao. Chủng EV71 thường gây bệnh nặng hơn các chủng khác, tuy nhiên lại dễ bị bỏ sót vì:
Lưu ý, hầu hết các trường hợp nhập viện trễ trong tình trạng nguy kịch đều ít nổi hồng ban hoặc nổi kín đáo dẫn đến bỏ sót bệnh virus lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ người bệnh.
Bác sĩ Luân lưu ý, khi bệnh bắt đầu có dấu hiệu tác động lên hệ thần kinh, mỗi phút giây chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ. Phụ huynh cần đưa con mình đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu phát hiện các biểu hiện báo động sau, ngay cả khi không thấy hồng ban hay loét miệng.
Theo bác sĩ Luân, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và can thiệp hồi sức tích cực tùy theo mức độ nặng. Nếu phát hiện sớm ở giai đoạn đầu, trẻ có cơ hội hồi phục tốt. Ngược lại, nếu chậm trễ do chủ quan, virus EV71 sẽ gây tổn thương não bộ và tim mạch không thể hồi phục. Trẻ sẽ rơi vào trạng thái sốc, tổn thương đa cơ quan, phù phổi cấp với nguy cơ tử vong rất cao hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề lâu dài.
Để bảo vệ trẻ, phụ huynh cần thực hiện nghiêm túc nguyên tắc "3 sạch" theo khuyến cáo của Bộ Y tế:
"Cha mẹ cần ghi nhớ các dấu hiệu nguy hiểm, theo dõi sát và đưa trẻ nhập viện sớm ngay khi có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào kể cả khi không thấy hồng ban hay loét miệng", bác sĩ Võ Thành Luân khuyến cáo.
Ngày 10-5, tại buổi khám đầu tiên trong chương trình khám, tư vấn miễn phí sàng lọc ung thư phổi sớm cho người có nguy cơ cao tại Bệnh viện Bạch Mai, PGS.TS Phạm Cẩm Phương cho biết Việt Nam ghi nhận khoảng 24.000 ca mắc ung thư phổi mới/năm, chỉ 10-20% trong số này được phát hiện sớm, 80-90% đến bệnh viện khi đã ở giai đoạn muộn hoặc có di căn, dẫn đến chi phí điều trị cao nhưng tỉ lệ tử vong cũng cao.
"Tại nhiều nước, 10-20 năm trước cũng có tình trạng tương tự chúng ta hiện nay, nhưng nhờ áp dụng các chương trình sàng lọc bệnh sớm, hiện tỉ lệ bệnh nhân được phát hiện sớm đã lên tới 50%. Tại Đài Loan (Trung Quốc) đã khởi động chương trình sàng lọc ung thư phổi 10 năm trước và quản lý nốt mờ bằng thăm khám định kỳ tùy tình trạng bệnh, hiệu quả cũng rất tốt" - PGS Phương cho biết.
Chụp CT phổi liều thấp được khuyến nghị để sàng lọc ung thư phổi, là hình thức chụp mới và cập nhật hơn so với chụp X-quang truyền thống, phương pháp chụp này có thể phát hiện những tổn thương nhỏ hơn X-quang nên hiệu quả để chẩn đoán ung thư phổi ở giai đoạn sớm, giúp bệnh nhân có thể phải trải qua phẫu thuật xâm lấn tối thiểu và cắt bỏ ít mô phổi hơn.
Kỹ thuật chụp này có thể cho thấy bất thường phổi kích thước của một hạt gạo, trong khi chụp X-quang truyền thống có thể xác định ung thư phổi kích thước của một đồng xu. Khi phát hiện các bất thường (nốt mờ) ở phổi, người bệnh sẽ được đưa vào nhóm theo dõi định kỳ 6 tháng - 1 năm để theo dõi các tiến triển và nguy cơ, từ đó xử lý sớm nếu nốt mờ/bất thường trở thành ung thư.
Đợt này, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức sàng lọc, khám, tư vấn và chụp CT liều thấp miễn phí cho 240 người từ 50 tuổi, có các yếu tố nguy cơ cao như hút thuốc lá, gia đình có người thân mắc ung thư phổi, có dấu hiệu nghi mắc ung thư phổi... vào các ngày 10, 17 và 24-5 tại Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu.
Trong ngày sàng lọc đầu tiên các bác sĩ đã ghi nhận một số trường hợp có nốt mờ ở phổi để đưa vào diện theo dõi. Mục tiêu của đợt tầm soát, theo PGS Phương, không chỉ là tìm ra bệnh nhân, quan trọng hơn là nâng cao nhận thức cộng đồng để người dân chủ động đi khám từ khi còn khỏe, từ đó có thể phát hiện bệnh sớm và được điều trị với kết quả tốt.
Kết quả nghiên cứu cho thấy ăn bơ (một quả) và xoài mỗi ngày giúp cải thiện chức năng mạch máu và giảm huyết áp tâm trương, hỗ trợ sức khỏe tim mạch mà không làm thay đổi lượng calo tiêu thụ hay trọng lượng cơ thể.
Những người tham gia chế độ ăn có bơ và xoài ghi nhận sự cải thiện đáng kể về chỉ số giãn mạch qua trung gian dòng chảy (FMD) - thước đo chức năng mạch máu. Ngoài ra, huyết áp tâm trương cũng cải thiện ở nam giới. Nghiên cứu được công bố trên Journal of the American Heart Association.
Healthline dẫn lời chuyên gia dinh dưỡng Karen E. Todd cho rằng những phát hiện này mang tính tích cực nhưng không nên xem là giải pháp "thần kỳ".
Bà nhấn mạnh nghiên cứu phản ánh lợi ích của việc thay thế thực phẩm kém chất lượng bằng các lựa chọn giàu dinh dưỡng hơn, từ đó cải thiện các chỉ số tim mạch theo thời gian.
Trong thử nghiệm, việc bổ sung bơ và xoài đã làm tăng lượng trái cây, chất xơ, vitamin C và chất béo không bão hòa đơn - những yếu tố phù hợp với chế độ ăn có lợi cho tim mạch.
Todd cho rằng các dưỡng chất trong hai loại trái cây này có thể đóng vai trò quan trọng. Xoài cung cấp vitamin C, kali và chất xơ. Trong đó, vitamin C hoạt động như chất chống oxy hóa có lợi cho mạch máu, kali giúp điều hòa huyết áp, còn chất xơ hỗ trợ kiểm soát cholesterol và đường huyết.
Bơ lại nổi bật với chất béo không bão hòa đơn, cùng chất xơ và kali, giúp cải thiện mức cholesterol và giảm nguy cơ tim mạch khi thay thế chất béo bão hòa.
Khi kết hợp, hai loại thực phẩm này bổ sung cho nhau về mặt dinh dưỡng. Xoài cung cấp carbohydrate và vitamin, còn bơ cung cấp chất béo lành mạnh và chất xơ, tạo cảm giác no và góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch hiệu quả hơn so với khi sử dụng riêng lẻ, đặc biệt nếu dùng để thay thế thực phẩm chế biến.
Tuy nhiên, lợi ích dài hạn của việc duy trì thói quen này vẫn chưa rõ ràng. Cỡ mẫu nhỏ (82 người tham gia, 68 người hoàn thành) và thời gian nghiên cứu chỉ kéo dài 8 tuần - tương đối ngắn. Ngoài ra, nghiên cứu chỉ kiểm soát một phần vì người tham gia tự chuẩn bị một số bữa ăn, tạo ra sự biến thiên.
Về khẩu phần, các chuyên gia khuyến nghị nên tiêu thụ ở mức vừa phải. Bơ chứa nhiều calo và chất béo - dù là chất béo tốt, còn xoài có hàm lượng đường tự nhiên cao hơn. Khẩu phần hợp lý thường là khoảng một phần ba đến một nửa quả bơ và từ nửa đến một cốc xoài, vài lần mỗi tuần.
Đường trong trái cây nguyên quả không đáng lo khi ăn ở mức vừa phải nhờ đi kèm chất xơ, nhưng nếu ăn quá nhiều, đặc biệt là bơ, có thể làm tăng lượng calo dư thừa và ảnh hưởng đến mục tiêu kiểm soát cân nặng và chuyển hóa.
Nhìn chung, bơ và xoài nên được xem là những nguyên liệu linh hoạt giúp nâng cao chất lượng bữa ăn hằng ngày. Tuy vậy, yếu tố quan trọng nhất đối với sức khỏe tim mạch lâu dài vẫn là duy trì chế độ ăn dựa trên thực phẩm nguyên chất, ít qua chế biến, thay vì phụ thuộc vào một hoặc hai loại thực phẩm cụ thể.
