Nguyễn Thái, 22 tuổi, đăng ký thi tốt nghiệp THPT tại trường cấp ba cũ chỉ một ngày trước hạn chót.
Năm 2024, khi chỉ còn cách tấm bằng kỹ sư công trình thủy lợi hơn một năm đại học, Thái bỏ ngang, dù gia đình hết lời can ngăn. Thái thấy mình không hợp ngành này, chỉ học theo định hướng của bố mẹ.
Trong hai năm sau đó, Thái làm phục vụ ở quán ăn, cà phê gần nhà gần 10 tiếng mỗi ngày, nhận lương khoảng 8 triệu đồng/tháng. Chán nản trong chuỗi ngày bất định kéo dài, sống không mục tiêu, Thái quyết định “làm lại cuộc đời” bằng cách đăng ký thi lại tốt nghiệp ba môn Văn, Sử, Địa (tổ hợp C00), để đăng ký vào đại học, các ngành Báo chí, Luật vốn yêu thích.
Quỳnh Anh, sinh viên năm thứ nhất ngành Quản trị kinh doanh ở một trường tư thục tại Hà Nội, cũng đăng ký thi tốt nghiệp năm nay. Năm ngoái, nữ sinh đạt điểm thấp hơn kỳ vọng nên đành nhập học dù không thích.
Vào học, cô nhanh chóng thấy lạc lõng giữa nhiều bạn bè “sang chảnh” và cũng mông lung về ngành học. Không muốn bỏ dở, cô đành vừa học, vừa ôn thi lại với mục tiêu vào các ngành dễ nhìn ra cơ hội nghề nghiệp hơn như Tài chính – Ngân hàng.
Thái và Quỳnh Anh nằm trong hơn 63.800 thí sinh tự do của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Con số này cao nhất kể từ năm 2020 đến nay, góp phần đưa tổng số thí sinh lên hơn 1,2 triệu, cũng là mức kỷ lục.
“Đây là hiện tượng đáng chú ý nhưng không bất thường”, ông Đỗ Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, trường Đại học Mở Hà Nội, nói.
Các chuyên gia nhận định đây là hệ quả của việc chọn sai ngành, hoặc muốn tiếp tục theo đuổi nguyện vọng, trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học liên tục thay đổi.
Theo ông Ngọc Anh, kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện giữ vai trò quan trọng trong xét tuyển đại học. Năm ngoái, lần đầu tiên kỳ thi theo chương trình phổ thông mới, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược xét tuyển nên chưa đạt nguyện vọng mong muốn. Làm công tác tuyển sinh hàng chục năm, ông đánh giá phần đông thí sinh tự do thi lại để cải thiện điểm.
Đồng tình, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nghịch lý “điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi” năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân.
Phân tích kỹ hơn, ông cho biết điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, các em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng nhiều khả năng trượt, nên thi lại.
Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học đúng nguyện vọng nhưng nay không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt.
“Đây là vấn đề tồn tại nhiều năm, khiến học sinh chọn sai ngành và phải làm lại”, ông Vinh nói.
Ông Đỗ Ngọc Anh chỉ ra một lý do khác là thay đổi về quy chế tuyển sinh đại học năm nay. Cụ thể, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (hoặc Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên. Do đó, có những thí sinh tự do dù định dùng đăng ký bằng học bạ vẫn phải thi tốt nghiệp để đáp ứng điều kiện.
Cuối cùng, còn một nhóm thí sinh chưa tốt nghiệp THPT ở năm trước đăng ký thi lại để hoàn thành hoặc người đã đi làm quay lại để nâng cao trình độ. Song, nhóm này nhỏ, như năm ngoái chưa tới 9.000 em trượt tốt nghiệp (0,8% tổng thí sinh).
Với nhóm chọn lại đại học, ông Hoàng Ngọc Vinh khuyên dựa trên năng lực, sở thích thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn.
“Các bạn có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học”, ông nói.
Số thí sinh cao kỷ lục, cũng đồng nghĩa Quỳnh Anh và Thái đối mặt cuộc cạnh tranh gay gắt hơn cho giấc mơ đại học. Dù vậy, cả hai quyết tâm thử sức để có cơ hội làm lại.
Thái đã nghỉ làm thêm từ cuối năm ngoái để tập trung ôn luyện, mua khóa học trực tuyến khoảng một triệu đồng cho cả ba môn. Trong những lần luyện đề gần đây, chàng trai Ninh Bình thấy khả quan khi có thể đạt 8-9 điểm một môn.
“Mình sẽ dồn lực cho tháng ôn luyện cuối cùng, hy vọng có thể đạt được mong muốn”, Thái nói.
Còn Quỳnh Anh vừa thi chứng chỉ IELTS 6.0 để quy đổi sang điểm môn Tiếng Anh, bởi thấy lợi thế hơn so với việc chỉ dùng thuần điểm thi. Nữ sinh mong ngoài tăng thêm cơ hội nghề nghiệp còn được học ở những trường có tiếng như Học viện Ngân hàng hay Đại học Thương mại.
Ông Ngọc Anh dự đoán cục diện xét tuyển đại học có thể căng thẳng hơn mọi năm, song thí sinh không nên hiểu một cách cơ học rằng “tất cả các ngành, tất cả các trường đều tăng điểm chuẩn”. Cạnh tranh sẽ tăng rõ nhất ở các ngành, trường có sức hút lớn, nhu cầu xã hội cao hoặc có nhiều thí sinh cùng lựa chọn tổ hợp xét tuyển phổ biến.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam vừa có thông báo về một số nội dung liên quan đến việc sử dụng sách giáo khoa trong năm học 2026 - 2027.
Thông báo nêu các cơ sở pháp lý như: Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22.8.2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 281/NQ-CP ngày 15.9.2025 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 71/NQ-TW; Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT ngày 26.12.2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc; Quyết định số 185/QĐ-BGDĐT ngày 29.1.2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo bổ sung sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc;
Căn cứ Công văn số 1356/BGDĐT-GDPT ngày 24.3.2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc tăng cường chỉ đạo công tác phát hành sách giáo khoa.
Ngoài các sách giáo khoa được in mới trong năm 2026, toàn bộ sách giáo khoa, sách bài tập đã được in từ năm 2025 trở về trước (trừ các tên sách thuộc danh mục sách giáo khoa đã được chỉnh sửa, phê duyệt năm 2026 được quy định tại mục 3) hiện đang lưu hành trong các nhà trường, thư viện, đơn vị phát hành, gia đình học sinh,… tiếp tục được sử dụng và tái sử dụng bình thường để phục vụ công tác giảng dạy và học tập của giáo viên, học sinh.
Đối với một số sách giáo khoa có nội dung cập nhật, điều chỉnh theo địa giới hành chính mới và số liệu thống kê kinh tế - xã hội,...Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã tổ chức rà soát, hoàn thiện và công bố bản cập nhật dưới dạng PDF trên hệ thống trực tuyến.
Bạn đọc, giáo viên, học sinh và các cơ sở giáo dục có thể truy cập, tra cứu và sử dụng miễn phí các bản sách giáo khoa đã được cập nhật tại địa chỉ: https://taphuan.nxbgd.vn
Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt 11 sách giáo khoa được chỉnh sửa theo Thông tư số 17/2025/TT-BGDĐT ngày 12.9.2025, gồm: Lịch sử và Địa lý 4, Lịch sử và Địa lý 5, Lịch sử và Địa lý 6, Lịch sử và Địa lý 7, Lịch sử và Địa lý 8, Lịch sử và Địa lý 9, Lịch sử 10, Chuyên đề học tập Lịch sử 10, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10, Địa lý 12, Chuyên đề học tập Địa lý 12.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ tổ chức in và phát hành các sách giáo khoa trong danh mục nêu trên trong năm 2026. Đối với các sách cùng tên đã in từ năm 2025 trở về trước, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam không tiếp tục phát hành. Tuy nhiên, giáo viên và học sinh vẫn có thể sử dụng các bản sách này làm tài liệu tham khảo.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam thực hiện cam kết nâng cao chất lượng sách, tiết giảm chi phí sản xuất, lưu thông để tiếp tục giảm giá sách giáo khoa, tạo thuận lợi cho phụ huynh, học sinh là đối tượng thụ hưởng trực tiếp. Giá sách giáo khoa năm học 2026 - 2027 từ lớp 1 đến lớp 12 đã được điều chỉnh, giảm bình quân 13,3% so với giá sách giáo khoa của năm học trước.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam mong muốn các cơ sở giáo dục, phụ huynh, học sinh và bạn đọc trên toàn quốc nắm rõ thông tin, sử dụng hiệu quả sách giáo khoa, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí thông qua việc tái sử dụng sách giáo khoa.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng cam kết tiếp tục đồng hành cùng ngành giáo dục, đảm bảo cung ứng đầy đủ, kịp thời sách giáo khoa và các tài liệu giáo dục trước ngày khai giảng năm học mới.
Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT ngày 26.12.2025 phê duyệt bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc. Theo đó, bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là bộ sách giáo khoa được sử dụng thống nhất toàn quốc.
Lý giải về quyết định trên, Bộ GD-ĐT cho biết: Trên cơ sở nghiên cứu các bộ sách giáo khoa hiện hành và đối chiếu với các tiêu chí lựa chọn, Bộ GD-ĐT xác định bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" đáp ứng đầy đủ và nổi trội hơn cả.
So với 3 bộ sách được phát triển trong giai đoạn xã hội hóa sách giáo khoa, bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống" là bộ sách có nhiều nhất sách giáo khoa của các môn học/hoạt động giáo dục ở cả 3 cấp (tiểu học, THCS, THPT) được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Đây cũng là bộ sách được lựa chọn nhiều nhất trong các bộ sách giáo khoa đã có. Do vậy, khi tổ chức thực hiện sử dụng bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" sẽ gây xáo trộn ít nhất đến nhà trường, giáo viên và học sinh. Bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" là tài sản thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, doanh nghiệp có 100% vốn Nhà nước, là đơn vị có đủ năng lực kỹ thuật, hệ thống kho vận và phân phối để bảo đảm cung ứng sách đến tận vùng sâu, vùng xa, hải đảo.
Chiều nay, 7.4, tại Trường THPT chuyên Chu Văn An (Hà Nội) đã diễn ra buổi giao lưu giữa PGS Nguyễn Quỳnh Lan, Viện Nghiên cứu tiên tiến, Đại học Phenikaa, với học sinh của trường.
Tại đây, nhà vật lý thiên văn đã chia sẻ những thông tin thú vị nhằm "giải oan" cho ngành học bị mang định kiến "trên trời" này.
PGS Nguyễn Quỳnh Lan cho biết, vật lý thiên văn vẫn bị mang tiếng là ngành học xa vời, viển vông, trong khi thực tế nó xuất phát từ "mặt đất" và đang có nhiều ứng dụng phục vụ cuộc sống ngay trên "mặt đất".
PGS Nguyễn Quỳnh Lan nói: "Thiên văn học là một ngành khoa học có từ thời cổ đại, bắt nguồn từ những trận lũ lụt do dòng sông Nile gây nên. Hồi ấy, các tu sĩ Ai Cập đã phải nhìn lên bầu trời để xác định chu kỳ nước sông Nile lên xuống, từ đó tính toán thời gian gieo trồng và thu hoạch mùa màng trước khi lũ tràn về san phẳng làng mạc. Cách ra đời của ngành thiên văn học tương tự như ngành hình học (Geometry - đo đất), cũng là từ nhu cầu thực tiễn thời Ai Cập cổ đại nhằm đo đạc lại ruộng đồng sau mỗi mùa lũ".
Cũng theo PGS Nguyễn Quỳnh Lan, ngày nay, thiên văn học tiếp tục hiện diện trong nhiều khía cạnh của đời sống con người. Hệ thống định vị GPS chúng ta sử dụng trên điện thoại di động chính là kết quả của việc nghiên cứu các vệ tinh trong thiên văn.
Hoặc điện hạt nhân bắt nguồn từ việc nghiên cứu các phản ứng nhiệt hạt nhân trong lòng mặt trời. Ngay cả những hiện tượng gây nhiễu động từ trường hay làm giảm tuổi thọ vệ tinh thực chất cũng xuất phát từ việc mặt trời hoạt động mạnh, sinh ra các vết đen và phát xạ hạt mang điện tạo thành bão từ.
PGS Nguyễn Quỳnh Lan tiếp tục mang đến cho các học sinh ham thích khám phá tự nhiên của Trường THPT chuyên Chu Văn An một bất ngờ khác khi giới thiệu một tiến bộ mới trong ngành vật lý thiên văn: lắng nghe tiếng vọng của vũ trụ qua sóng hấp dẫn.
PGS Nguyễn Quỳnh Lan cho biết, nhà bác học Albert Einstein là người dự đoán sự tồn tại của sóng hấp dẫn vào năm 1916 trong thuyết tương đối tổng quát. Đây là một khám phá về lý thuyết, sóng hấp dẫn được tạo ra từ các sự kiện vũ trụ năng lượng lớn (như 2 lỗ đen sáp nhập) làm rung chuyển không - thời gian. Nhưng đến năm 2015, các nhà khoa học tại đài quan sát LIGO (Mỹ) mới lần đầu tiên ghi nhận được sự hiện diện của sóng hấp dẫn (phát hiện này được công bố năm 2016, được giải Nobel năm 2017).
Để ghi nhận được sự hiện diện của sóng hấp dẫn, các nhà khoa học đã xây dựng những đài quan sát nằm sâu trong lòng đất hoặc ở những không gian được cách ly đặc biệt trên mặt đất. Từ trái đất, qua những máy "siêu dò", các nhà khoa học "lắng nghe tiếng vọng của vũ trụ", ghi nhận những dao động nhỏ nhất từ vũ trụ xa xôi.
Theo PGS Nguyễn Quỳnh Lan, việc nắm bắt được loại sóng này đòi hỏi hàng chục năm nỗ lực của một mạng lưới hợp tác quốc tế khổng lồ. Hiện tại, những gì con người có thể thấy và nghe được mới chỉ chiếm khoảng 4% vũ trụ, 96% còn lại vẫn là bức màn bí ẩn của vật chất tối và năng lượng tối. Do đó, kiến thức cần được khám phá của ngành vật lý thiên văn là vô cùng mênh mông. Tương lai của ngành vẫn còn nằm ở phía trước và phụ thuộc vào các bạn học sinh yêu vật lý thiên văn.
