Lầu Năm Góc ngày 22/4 phát đi thông báo gây bất ngờ về việc Bộ trưởng Hải quân John Phelan sẽ rời nhiệm sở “ngay lập tức”. Dù cơ quan này không đưa ra lý do cụ thể, theo các nguồn thạo tin, đây là kết cục tất yếu của một chuỗi mâu thuẫn âm ỉ và những cuộc đối đầu trực diện tại Lầu Năm Góc.
Bộ trưởng Hải quân là quan chức dân sự đứng đầu Bộ Hải quân Mỹ, chịu trách nhiệm về hành chính, nhân sự, ngân sách và mua sắm, không điều hành tác chiến trực tiếp.
Phelan từng được Tổng thống Donald Trump ca ngợi là hiện thân của “tinh thần táo bạo và tài năng kiểu Mỹ”, nhưng nhiệm kỳ của ông lại kết thúc trong ồn ào chỉ sau hơn một năm nắm chức vụ.
5 quan chức am hiểu vấn đề từ Lầu Năm Góc tiết lộ ông Phelan đã bị ép từ chức sau những xung đột nảy lửa lặp đi lặp lại với cả Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Steve Feinberg. Trọng tâm của mối rạn nứt nằm ở tầm nhìn phát triển chiến hạm mới lớp Trump dành cho hải quân Mỹ. Trong khi Phelan kiên trì với ý tưởng xây dựng những con tàu khổng lồ tốn kém hàng tỷ USD, giới lãnh đạo Lầu Năm Góc lại muốn chuyển hướng sang các tàu mặt nước không người lái nhỏ gọn, có giá thành rẻ và linh hoạt hơn.
Những con tàu khổng lồ như vậy sẽ khiến Bộ Quốc phòng tiêu tốn hàng tỷ USD chỉ riêng cho khâu phát triển, chúng “hoàn toàn không phù hợp với định hướng mà ông Hegseth và Feinberg mong muốn”, một nguồn tin cho hay.
Tình trạng lệch pha về chiến lược này nghiêm trọng đến mức Thứ trưởng Feinberg đã trực tiếp tước quyền kiểm soát nhiều chương trình đóng tàu then chốt khỏi tay Bộ trưởng Phelan. Đây là một dấu hiệu bất thường, cho thấy giới lãnh đạo cao nhất của Bộ Quốc phòng đang can thiệp sâu vào các kế hoạch mua sắm vốn thuộc thẩm quyền của quân chủng hải quân.
Ba quan chức Mỹ giấu tên cho hay chính quyền ngày càng thất vọng khi văn phòng của Phelan không thể vực dậy ngành đóng tàu. Một người còn nói thêm rằng nhiều chương trình của hải quân đang bị đình trệ và Phelan đã không tạo ra được chuyển biến hay bước tiến rõ rệt nào kể từ khi nhậm chức.
Hunter Stires, người từng là cố vấn cao cấp của hải quân trong cả chính quyền tổng thống Joe Biden và chính quyền Trump, nhận định Phelan còn mắc sai lầm nghiêm trọng khi tỏ ý sẵn sàng để các chiến hạm Mỹ được đóng tại nước ngoài.
“Những phát biểu Phelan đưa ra đã trực tiếp làm suy yếu chiến lược mà chính quyền Trump đang theo đuổi là thu hút những hãng đóng tàu hàng đầu của các nước đồng minh đầu tư vào hiện đại hóa và mở rộng nhà xưởng ngay tại Mỹ”, ông nói.
Căng thẳng không chỉ dừng lại ở các dự án khí tài mà còn lan sang cả vấn đề nhân sự và kỷ luật quân đội. Giữa ông Hegseth và Phelan từng nảy sinh tranh cãi gay gắt khi Bộ trưởng Quốc phòng yêu cầu xem xét hình thức truy cứu trách nhiệm đối với thượng nghị sĩ Mark Kelly, vì Kelly xuất hiện trong một video kêu gọi quân nhân không tuân theo các mệnh lệnh mà ông cho là “phi pháp”. Việc Phelan thiếu quyết đoán trong việc xử lý vấn đề này càng khiến ông dần mất đi chỗ đứng.
Phelan cũng mất đi những nhân sự chủ chốt trong những tháng gần đây. Hồi tháng 10 năm ngoái, Bộ trưởng Hegseth đã sa thải Jon Harrison, chánh văn phòng đầy quyền lực của Phelan. Harrison từng là người tìm cách cải tổ sâu rộng các văn phòng chính sách và ngân sách thuộc lực lượng hải quân.
Cách quản lý của Phelan bị coi là “xa rời thực tế”, khiến cả Feinberg và Hegseth đều thất vọng, theo một nguồn tin.
Việc Bộ trưởng Phelan phải rời ghế diễn ra giữa lúc Mỹ đang thực hiện chiến dịch quân sự tại Iran và một tuần trước khi Bộ trưởng Hegseth chuẩn bị điều trần về đề xuất ngân sách 1,5 nghìn tỷ USD do Lầu Năm Góc đưa ra, trong đó có các khoản tăng cường đáng kể cho những chương trình then chốt của hải quân.
Theo báo Washington Post, ông Hegseth gần đây đang dẫn đầu một cuộc thanh lọc đối với các cấp bậc cao nhất trong quân đội. Những vụ bãi nhiệm gây xôn xao thường diễn ra mà không có lời giải thích rõ ràng, nhắm vào các tướng lĩnh và đô đốc đứng đầu mọi quân chủng trừ thủy quân lục chiến, cho đến một số luật sư quân đội và cả người đứng đầu lực lượng tuyên úy của lục quân.
Mâu thuẫn giữa Phelan với Hegseth và Feinberg nằm trong một chuỗi những vụ lục đục nội bộ diễn ra trên diện rộng suốt quãng thời gian kể từ khi Bộ trưởng Hegseth lãnh đạo Lầu Năm Góc. Ông Hegseth cũng từng nhiều lần va chạm với Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll liên quan đến việc Bộ trưởng Quốc phòng sa thải một số tướng lĩnh và chặn đường thăng tiến đối với những người khác.
Trong một tuyên bố hồi đầu tháng, Parnell khẳng định Bộ trưởng Hegseth “vẫn duy trì mối quan hệ làm việc tốt đẹp với bộ trưởng của mọi quân chủng”. Tuy nhiên, nhiều quan chức nói rằng thực tế không phải như vậy.
“Họ đã tìm cách loại bỏ ông Driscoll và Phelan từ lâu rồi”, Washington Post ngày 22/4 dẫn lời một quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cho hay.
Dù căng thẳng nội bộ đã kéo dài nhiều tháng, thời điểm Phelan rời đi vẫn khiến không ít quan chức quốc phòng bất ngờ. Họ nói rằng ông vừa tới Đồi Capitol vào chiều 22/4 để gặp gỡ các nghị sĩ đảng Cộng hòa trong Ủy ban Quân vụ Thượng viện, chỉ vài giờ trước khi thông tin ông từ chức được công bố.
"Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer sẽ rời chính quyền để đảm nhận một vị trí trong lĩnh vực tư nhân", giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung thông báo hôm 20/4, đồng thời ca ngợi "công việc tuyệt vời" mà bà đã thực hiện ở vai trò này.
Thứ trưởng Keith Sonderling sẽ điều hành Bộ Lao động Mỹ sau khi bà Chavez-DeRemer rời nhiệm sở. Chưa rõ Tổng thống Donald Trump sẽ đề cử ai giữ vị trí này lâu dài.
Bộ trưởng Chavez-DeRemer từng nhận được ủng hộ từ hơn 10 đảng viên Dân chủ trong quá trình phê chuẩn chức vụ, nhưng gần đây đối mặt với những lời kêu gọi từ chức vì cáo buộc rằng bà cùng các cố vấn, thành viên gia đình thường xuyên gửi tin nhắn với những yêu cầu cá nhân cho các nhân viên trẻ.
Báo New York Times tuần trước đưa tin bà Chavez-DeRemer và một cựu phó chánh văn phòng đã gửi tin nhắn yêu cầu nhân viên mang rượu đến cho họ trong các chuyến công tác của Bộ Lao động.
Chồng và cha của bà Chavez-DeRemer cũng nhắn tin qua lại với các nữ nhân viên trẻ, trong đó một số người được chính Bộ trưởng Lao động Mỹ chỉ thị phải "chăm sóc kỹ" các thành viên nam trong gia đình bà.
Những tin nhắn này được thu thập trong quá trình điều tra về năng lực điều hành của bà Chavez-DeRemer. Cuộc điều tra bắt nguồn từ đơn tố cáo về hàng loạt sai phạm, cho thấy mối lo ngại của cấp dưới khi họ tin rằng bà không quan tâm đến các công việc tại Bộ Lao động.
4 người trong nhóm của Bộ trưởng Chavez-DeRemer đã bị buộc thôi việc sau cuộc điều tra, trong đó có chánh văn phòng, phó chánh văn phòng, trưởng bộ phận tiền trạm và một thành viên trong đội an ninh bị nghi có quan hệ tình cảm với bà. 3 nhân viên đã nộp đơn khiếu nại rằng họ bị vi phạm quyền dân sự, mô tả môi trường làm việc tại Bộ Lao động Mỹ là "độc hại".
Trong một đoạn trao đổi hồi tháng 4/2025 mà truyền thông Mỹ tiếp cận được, ông Richard Chavez, cha bà Chavez-DeRemer, đã viết cho một nữ nhân viên trẻ: "Nghe nói em đang ở trong thành phố. Ước gì em cho tôi biết. Tôi đã có thể tìm cớ ra ngoài để đưa em đi tham quan rồi. Hãy giữ kín chuyện này nhé".
Trang tin MS NOW cho hay 2 nữ nhân viên trẻ đã nộp đơn tố cáo, cáo buộc chồng bà Chavez-DeRemer đã "có những hành vi đụng chạm thân thể không phù hợp" vào cuối năm ngoái khi họ đang làm việc tại văn phòng của Bộ Lao động Mỹ.
Bà Chavez-DeRemer không bị cáo buộc có hành vi sai trái trong sự việc liên quan đến cha và chồng mình.
Trong cuộc gặp báo giới hôm 1/5, quan chức quân sự cấp cao Israel giấu tên nhận định "những thành quả đạt được trong hơn một tháng giao tranh sẽ trở nên vô nghĩa" nếu Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận nhằm đưa hơn 400 kg uranium làm giàu cao ra khỏi quốc gia Tây Á, cũng như Tehran chấp nhận ngừng làm giàu uranium.
"Nếu không đạt được mục tiêu về hạt nhân, mọi điều chúng tôi đã làm tại Iran sẽ là thất bại lớn. Nếu uranium được đưa ra khỏi Iran bằng biện pháp ngoại giao, chúng tôi đã hoàn thành phần việc của mình", người này cho hay, cảnh báo rằng Israel sẽ cần tiến hành thêm một chiến dịch ở Iran nếu kịch bản này không diễn ra.
Mỹ - Israel ngày 28/2 phát động chiến dịch tấn công Iran với lý do "loại bỏ các mối đe dọa" từ đối phương, trong đó có chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Tehran, cũng như "tạo điều kiện" để người dân nước này lật đổ chế độ.
Iran lâu nay khẳng định chương trình hạt nhân của họ nhằm mục đích hòa bình, dù được cho là đang nắm giữ hơn 400 kg uranium làm giàu ở mức 60%, gần với cấp độ vũ khí là 90%. Giới chức Israel cho biết số uranium trên đủ để chế tạo 11 quả bom nguyên tử nếu tiếp tục được làm giàu thêm.
Trong chuyến thăm miền nam Lebanon gần đây, tư lệnh quân đội Israel Eyal Zamir tuyên bố mọi mục tiêu mà giới chính trị đề ra trong cuộc chiến tại Iran và Lebanon "đều đã đạt được, thậm chí còn hơn thế". "Chúng ta đã tạo điều kiện để thực hiện các tiến trình đang được giới chính trị dẫn dắt", ông cho hay.
Mỹ - Israel ngày 28/2 bắt đầu chiến dịch tấn công Iran, giao tranh dừng lại sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4 để Washington và Tehran đàm phán. Iran vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, còn Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng Iran để đáp trả.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong tuần đã bác bỏ một đề xuất từ Tehran. Một quan chức Iran nói đề xuất này có các nội dung như nối lại hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và Mỹ chấm dứt phong tỏa cảng biển Iran, còn vấn đề chương trình hạt nhân của Tehran được để lại cho giai đoạn sau.
Ahmad Vahidi, cựu bộ trưởng quốc phòng và nội vụ Iran, ngày 1/3 được bổ nhiệm làm tư lệnh lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), ngay sau khi xung đột Trung Đông nổ ra.
IRGC là lực lượng đặc thù trong cấu trúc "quân đội song song" độc nhất vô nhị của Iran. Thay vì xây dựng một lực lượng thống nhất, Iran duy trì hai tổ chức vũ trang gồm IRGC và quân đội chính quy, hoạt động độc lập với nhau với hệ thống chỉ huy riêng. IRGC có vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạch định chính sách an ninh, đồng thời sở hữu những khí tài mạnh mẽ. Lãnh đạo IRGC báo cáo trực tiếp cho Lãnh tụ Tối cao, trong khi quân đội Iran chịu quản lý của chính phủ. Với vị thế này, IRGC có ảnh hưởng về mặt chính trị lớn hơn cả quân đội.
Tuy nhiên, lãnh đạo IRGC là một công việc nguy hiểm. Qassem Soleimani, người từng là chỉ huy lâu năm của lực lượng Quds tinh nhuệ thuộc IRGC, đã thiệt mạng trong cuộc không kích bằng máy bay không người lái (UAV) của Mỹ vào Iraq năm 2020 theo lệnh từ Tổng thống Donald Trump.
Mohammad Pakpour, cựu tư lệnh IRGC, cũng thiệt mạng khi Mỹ - Israel mở chiến dịch không kích Iran ngày 28/2. Pakpour mới được bổ nhiệm sau khi Israel hạ sát người tiền nhiệm của ông là tướng Hossein Salami trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái.
Việc ông Vahidi được bổ nhiệm làm lãnh đạo mới của IRGC không gây bất ngờ. Hồi tháng 12 năm ngoái, cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã đề bạt ông làm phó chỉ huy. Trước đó, ông từng giữ chức phó tổng tham mưu trưởng quân đội Iran.
Gia nhập IRGC từ những ngày đầu thành lập vào cuối thập niên 1970, Vahidi đã thăng tiến qua các cấp bậc trong những năm 1980, nắm giữ các vị trí chủ chốt trong ngành tình báo và quân đội. Ông đã lãnh đạo lực lượng Quds từ năm 1988 đến 1997.
Khác với hai người tiền nhiệm, sự nghiệp của Vahidi không thuần túy chỉ trong lĩnh vực quân sự. Ông từng nắm giữ các vai trò chính trị trong nội các, giữ chức bộ trưởng quốc phòng năm 2009 - 2013 dưới thời cựu tổng thống Mahmoud Ahmadinejad. Ông được bổ nhiệm làm bộ trưởng nội vụ dưới thời cố tổng thống Ebrahim Raisi năm 2021 - 2024.
Giới phân tích nhận định kinh nghiệm sâu rộng trong chính phủ và các cơ quan an ninh giúp Vahidi có tầm ảnh hưởng lớn trong bộ máy nhà nước. Đây là lợi thế đặc biệt quan trọng ở thời điểm hiện tại, sau cái chết của nhiều lãnh đạo cấp cao Iran và các tướng lĩnh quân sự kỳ cựu.
Ali Alfoneh, chuyên gia về Iran tại Viện các Quốc gia vùng Vịnh Arab, tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington, nhận định Vahidi là "quan chức giàu năng lực", người có nền tảng giúp ông trở thành một "lãnh đạo thời chiến then chốt, tổng chỉ huy lý tưởng của IRGC, tổ chức không đơn thuần là quân đội".
Vào giữa thập niên 1980, Vahidi được cho là đã tham gia vào những cuộc liên lạc bí mật giữa đại diện Iran và các trung gian thân cận với chính quyền tổng thống Mỹ Ronald Reagan.
Những cuộc tiếp xúc này liên quan đến vụ bê bối Iran-Contra, trong đó, chính phủ Mỹ bí mật bán vũ khí cho Iran để giải thoát con tin, sau đó dùng số tiền này để tài trợ cho phiến quân Contra chống chính phủ Sandinista ở Nicaragua. Sự việc vi phạm lệnh cấm của quốc hội Mỹ, gây rúng động dư luận.
Chuyên gia Alfoneh đánh giá ông Vahidi là người "am hiểu" về Israel và Mỹ nhờ tham gia vào các cuộc đàm phán như vậy.
Quan điểm cứng rắn của giới lãnh đạo IRGC với Mỹ và Israel đang thể hiện rõ trong những diễn biến cuối tuần qua.
Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong bài đăng trên mạng xã hội X tuyên bố eo biển Hormuz mở hoàn toàn cho các tàu thương mại. Động thái khiến giá dầu giảm và ngay lập tức nhận được sự hoan nghênh từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tuy nhiên, lực lượng vũ trang Iran một ngày sau đó thông báo tái áp đặt hạn chế ở eo biển Hormuz. Hải quân IRGC cảnh báo các chủ tàu rằng mọi nỗ lực vượt eo biển mà không được cấp phép "sẽ phải đối mặt với phản ứng khốc liệt từ lực lượng Iran". Một cố vấn cấp cao của IRGC cho biết lãnh đạo lực lượng này cảm thấy tức giận khi ông Araghchi đã không phối hợp với họ trước khi đưa ra tuyên bố.
Beni Sabti, chuyên gia về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, nhận định Vahidi hiện có thể sở hữu quyền lực vượt trội so với những quan chức tầm cỡ khác tại Tehran, bao gồm cả Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf.
Mohammad Ali Shabani, chủ biên hãng tin Amwaj ở Anh chuyên theo dõi Trung Đông, đánh giá rằng Vahidi còn "cứng rắn hơn cả những người tiền nhiệm".
