Những ngày gần đây, vụ việc Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn phối hợp với cơ quan chức năng kiểm tra, tạm giữ 80kg xác ve sầu khô thu hút sự quan tâm của dư luận.
Theo đó, lượng xác ve sầu khô trên xe khách được xác định là nguyên liệu làm thuốc. Tuy nhiên, tài xế không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc nên lực lượng chức năng đã tiến hành tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.
Thực tế, cứ đến mùa, các hội nhóm thu mua xác ve sầu trên mạng xã hội lại hoạt động tấp nập. Xác ve sầu phần lớn được khai thác từ tự nhiên. Giá thu mua tùy vào kích cỡ, có khi đến 1,2-1,7 triệu đồng/kg.
Tại sao xác ve sầu lại có giá cao?
Tiến sĩ – Lương Y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, xác ve sầu, y học cổ truyền gọi là thuyền thoái. Xác ve rừng hay ve sống ở thành phố, làng mạc, xác lột còn bám trên thân cây to, trên mặt đất hay trôi theo các dòng sông, suối đều dùng được.
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái là một vị thuốc quan trọng với nhiều công dụng được ghi nhận trong các tài liệu cổ như Bản Thảo Cương Mục (Trung Quốc) và các sách thuốc Việt Nam như Nam Dược Thần Hiệu của Đại y Thiền sư Tuệ Tĩnh, Hải Thượng y tông tâm lĩnh của Hải Thượng Lãn Ông.
Thuyền thoái có vị mặn, ngọt, không mùi, tính lạnh. Người thể chất hư hàn (lạnh tay chân, mệt mỏi, tiêu chảy) không nên dùng vì thuyền thoái tính hàn, có thể làm nặng thêm tình trạng. Phụ nữ mang thai cũng cần thận trọng, tránh dùng do sợ ảnh hưởng đến thai khí.
Giá của thuyền thoái thường cao hơn so với nhiều vị thuốc khác trong y học cổ truyền do một số yếu tố liên quan đến quá trình thu hoạch, nguồn cung và giá trị dược liệu.
Theo đó, xác ve sầu phải thu hoạch thủ công. Việc thu gom đòi hỏi phải tìm kiếm trên cây, thường vào mùa hè khi ve sầu lột xác, và quá trình này chủ yếu được thực hiện thủ công, tốn nhiều thời gian và công sức.
Bên cạnh đó, ve sầu chỉ lột xác trong một khoảng thời gian ngắn trong năm (thường vào mùa hè), nên nguồn cung không ổn định quanh năm, làm tăng chi phí thu hoạch và lưu trữ.
“Việc chế biến cũng phức tạp. Sau khi thu hoạch, thuyền thoái cần được làm sạch (loại bỏ tạp chất, đất cát), phơi khô cẩn thận để giữ nguyên dược tính và bảo quản tránh ẩm mốc. Các công đoạn này đòi hỏi kỹ thuật và sự tỉ mỉ, góp phần làm tăng giá thành”, TS Giang phân tích.
TS Giang cho biết thêm, phần lớn thuyền thoái được khai thác từ tự nhiên. Trong khi đó, đây lại là một vị thuốc quan trọng trong y học cổ truyền, được sử dụng rộng rãi. Nhu cầu lớn từ thị trường vượt xa khả năng cung cấp tự nhiên, khiến giá thu mua cao.
Tác dụng chữa bệnh của xác ve sầu
Dựa trên các báo cáo khoa học và y học cổ truyền, thuyền thoái có nhiều tác dụng dược lý đáng chú ý, được chứng minh qua nghiên cứu thực nghiệm và ứng dụng lâm sàng.
Chống co giật (giải kinh)
Theo TS Giang, các nghiên cứu trên động vật thực nghiệm cho thấy xác ve sầu có khả năng làm giảm co giật, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến sốt cao hoặc động kinh. Trong y học cổ truyền, nó được dùng để trị kinh phong (co giật) ở trẻ em, đặc biệt khi sốt cao.
Xác ve sầu có hiệu quả làm dịu tinh thần, hỗ trợ điều trị chứng khóc đêm ở trẻ sơ sinh (khóc dạ đề) và cải thiện giấc ngủ.
Hạ sốt
Nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận thuyền thoái có khả năng giảm nhiệt độ cơ thể trong các trường hợp sốt do phong nhiệt. Điều này phù hợp với công dụng truyền thống trong y học cổ truyền, như trị cảm mạo phong nhiệt và sốt phát ban.
Chống viêm
Các hợp chất cicadamide A và cicadamide B (tetrapolyme N-acetyldopamine) được phân lập từ thuyền thoái cho thấy hoạt tính chống viêm đáng kể. Chúng có thể ức chế các phản ứng viêm, hỗ trợ điều trị các chứng như đau họng, viêm da, hoặc mẩn ngứa do phong chẩn (y học hiện đại gọi là mề đay).
Chống oxy hóa
Các polyme N-acetyldopamine và hợp chất phenolic trong thuyền thoái có hoạt tính chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.
Tác dụng trên hệ hô hấp
Thuyền thoái được ghi nhận có tác dụng tuyên phế, hỗ trợ điều trị ho, khàn tiếng, hoặc mất tiếng do cảm mạo phong nhiệt. Điều này có thể liên quan đến khả năng giảm viêm ở đường hô hấp.
Tác dụng trên da và mắt
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái được dùng để trị phong chẩn (mẩn ngứa, viêm da), sởi không mọc đều, và các chứng mắt đỏ có màng. Các nghiên cứu hiện đại chưa giải thích đầy đủ cơ chế, nhưng có thể liên quan đến tính chống viêm và thanh nhiệt.
Ban đầu, các triệu chứng của chị H. âm ỉ nhưng ngày càng tăng nặng, kèm cảm giác mất thăng bằng, choáng váng, buồn nôn, sợ đột quỵ nên chị đến Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám. Kết quả chụp MRI 3 Tesla não ghi nhận chị có nhiều tổn thương dạng nốt ở vỏ và dưới vỏ não, rải rác ở thân não và tiểu não - những vị trí liên quan trực tiếp đến chức năng vận động, thăng bằng và điều phối thần kinh.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Cao Hoàng Trọng, Khoa Thần kinh, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hình ảnh này gợi ý tình trạng viêm lan tỏa hệ thần kinh trung ương, không điển hình cho đột quỵ cấp. Chọc dò dịch não tủy kết quả cho thấy số lượng bạch cầu tăng rất cao (973 tế bào/µL), trong đó bạch cầu ái toan chiếm ưu thế, kèm protein tăng và đường giảm so với đường máu. Đây là bộ 3 dấu hiệu điển hình của viêm màng não do ký sinh trùng.
Khai thác tiền sử, chị H. có thói quen ăn rau sống và nuôi chuột hamster tại nhà. Đây là yếu tố dịch tễ quan trọng, người bệnh được chỉ định xét nghiệm PCR dịch não tủy. Kết quả xác định dương tính với Angiostrongylus cantonensis, loại giun tròn ký sinh ở chuột. Từ đó, bác sĩ chẩn đoán chị H. bị viêm màng não tăng bạch cầu ái toan do ấu trùng giun phổi chuột xâm nhập hệ thần kinh trung ương.
Theo bác sĩ Trọng, Angiostrongylus cantonensis là nguyên nhân thường gặp nhất gây viêm màng não do ký sinh trùng ở người. Vật chủ chính của loài này là chuột. Giun trưởng thành sống trong động mạch phổi của chuột, đẻ trứng, nở thành ấu trùng, sau đó theo đường hô hấp, tiêu hóa và thải ra môi trường qua phân. Ốc sên, ốc bươu hoặc các loài nhuyễn thể khác đóng vai trò vật chủ trung gian khi ăn phải ấu trùng.
Những người nhiễm bệnh như chị H. có thể do tiếp xúc trực tiếp với chuột hoặc do ăn phải ốc chưa nấu chín, rau sống có dính chất nhầy của ốc hoặc thực phẩm bị nhiễm ấu trùng. Sau khi vào cơ thể, ấu có thể di chuyển lên não và tủy sống. Tại đây, chúng gây phản ứng viêm mạnh, dẫn đến viêm màng não, tổn thương nhu mô não. Một số trường hợp ấu trùng có thể di chuyển đến mắt, gây giảm thị lực, thậm chí mù vĩnh viễn.
Sau hội chẩn, chị H. được điều trị bằng thuốc kháng viêm trong khoảng 7 - 10 ngày để giảm tình trạng phù não, đau đầu và hạn chế tổn thương thần kinh. Song song đó, người bệnh được dùng thuốc diệt ký sinh trùng kéo dài khoảng 2 - 3 tuần. Chức năng gan được theo dõi định kỳ để phát hiện sớm tác dụng phụ và điều chỉnh kịp thời nếu cần.
Sau khoảng 2 tuần điều trị, tình trạng đau đầu và choáng váng của chị Hoa giảm rõ rệt, không còn nôn ói, khả năng thăng bằng cải thiện. Người bệnh tiếp tục được theo dõi ngoại trú để đánh giá nguy cơ di chứng thần kinh.
Bác sĩ Hoàng Trọng cho biết thêm, viêm màng não tăng bạch cầu ái toan thường khởi phát sau 1 - 3 tuần kể từ khi nhiễm. Bệnh có thể biểu hiện bằng đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn, rối loạn tri giác, yếu liệt hoặc rối loạn vận động. Dù tỷ lệ tử vong không cao (khoảng 2 - 3%), nhưng để lại di chứng thần kinh lâu dài như suy giảm trí nhớ, rối loạn thăng bằng, đau đầu mạn tính nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Để phòng bệnh mỗi người nên ăn chín uống sôi, hạn chế ăn rau sống không rõ nguồn gốc, rửa kỹ rau bằng nước sạch, tốt nhất nên ngâm nước muối. Không ăn ốc, hải sản chưa được nấu chín hoàn toàn. Khi nuôi thú cưng như chuột, hamster cần đảm bảo vệ sinh môi trường, tránh tiếp xúc với chất thải của động vật.
Ngày 8/5, BS.CK2 Trần Văn Hiệp, Phó trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, cho biết bệnh nhân nhập viện trong tình trạng đau vùng bụng dưới, không thể tự lấy dị vật ra ngoài. Chụp cắt lớp vi tính đa lát cắt (MSCT) vùng bụng cho thấy dị vật hình trụ kích thước khoảng 5,5x5,5x13,5 cm nằm sâu trong trực tràng và đại tràng sigma.
Theo người bệnh, anh sử dụng đồ chơi tình dục có tên "trứng rồng" (Dragon Egg Plug) để kích thích qua đường hậu môn. Do đưa vào quá sâu, vật dụng bị hút lên phía trên trực tràng và mắc kẹt.
Đánh giá dị vật lớn, nằm sâu và khó tiếp cận, êkíp quyết định đưa bệnh nhân vào phòng mổ. Người bệnh được gây mê nội khí quản kết hợp thuốc giãn cơ nhằm làm mềm cơ vòng hậu môn, tạo điều kiện lấy dị vật qua đường tự nhiên mà không cần mổ bụng. Sau thủ thuật lấy thành công dị vật, bệnh nhân được theo dõi thêm một ngày và vừa ổn định xuất viện.
Theo bác sĩ Hiệp, mỗi năm khoa Ngoại Tiêu hóa của bệnh viện tiếp nhận khoảng 4-5 ca dị vật hậu môn - trực tràng. Ngoài đồ chơi tình dục, các dị vật từng ghi nhận gồm chai thủy tinh, dưa leo, bóng đèn, trứng vịt, ống sơn...
Các trường hợp này tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng nếu chậm cấp cứu. Dị vật có thể gây rách niêm mạc, chảy máu, thủng ruột, tắc ruột, nhiễm trùng ổ bụng, thậm chí đe dọa tính mạng. Tùy vị trí và kích thước dị vật, bác sĩ có thể lấy bằng tay hoặc dụng cụ chuyên dụng tại phòng cấp cứu, nội soi hoặc can thiệp trong phòng mổ. Nếu các phương pháp ít xâm lấn thất bại, bệnh nhân có thể phải phẫu thuật mở bụng.
Bác sĩ khuyến cáo không nên tự ý lấy dị vật tại nhà vì có thể khiến vật trôi sâu hơn hoặc gây tổn thương ruột. Khi xảy ra sự cố, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa và ngoại khoa để được xử trí kịp thời.
Nếu sử dụng đồ chơi tình dục qua đường hậu môn, cần chọn dụng cụ chuyên dụng có đầu tù, chất liệu an toàn, vệ sinh sạch sẽ và có phần chặn phía ngoài để tránh bị hút sâu vào trực tràng. Người dùng nên sử dụng chất bôi trơn và thao tác nhẹ nhàng để hạn chế tổn thương niêm mạc.
Bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới và phần lớn nguyên nhân nằm ngay trên bàn ăn. Những thực phẩm như khoai tây chiên, nước ngọt, thịt chế biến sẵn và các bữa ăn nhiều bơ ngon miệng lại là kẻ thù của trái tim. Trong bản cập nhật vừa được công bố trên tạp chí khoa học Circulation, Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) đã đưa ra 9 điểm quan trọng của mô hình ăn uống bảo vệ tim mạch.
Theo tuyên bố cập nhật, mô hình ăn uống tốt cho tim bao gồm tất cả 9 điểm sau, theo trang tin nghiên cứu Study Finds.
Các nhà nghiên cứu dẫn đầu bởi Giáo sư - tiến sĩ Alice H. Lichtenstein, Chủ tịch Ủy Ban Dinh Dưỡng của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, giải thích rằng ngũ cốc nguyên hạt và trái cây (ăn cả quả thay vì ép nước) cung cấp chất xơ và dưỡng chất giúp cải thiện huyết áp, cholesterol và đường huyết. Thay thế bơ và mỡ động vật bằng dầu thực vật giúp giảm cholesterol "xấu".
Đặc biệt, dữ liệu cho thấy những người trưởng thành nạp từ 25% calo hằng ngày trở lên từ đường bổ sung đối mặt với nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cao gấp gần 3 lần, theo Study Finds.
Đối với rượu, các phân tích mới nhất cho thấy uống rượu ở bất kỳ mức độ nào cũng đều gây hại cho tim và làm tăng huyết áp ngay cả ở mức tiêu thụ thấp.
Các chuyên gia kết luận rằng mô hình ăn uống lành mạnh cho tim nên được bắt đầu áp dụng từ trẻ em mới 1 tuổi, vì thói quen được hình thành sớm có xu hướng tồn tại suốt đời.
Vì vậy: Hãy ăn nhiều thực phẩm nguyên chất, cắt giảm thực phẩm chế biến sẵn và bắt đầu càng sớm càng tốt để bảo vệ trái tim của bạn.
