Từ lâu trong y học cổ truyền, bồ kết không chỉ là một loại cây mọc hoang quen thuộc mà còn được xem như một dược liệu có nhiều giá trị chữa bệnh. Nhờ đặc tính tự nhiên và hoạt chất sinh học phong phú, loại quả này đã được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian cũng như y học cổ truyền phương Đông.
Bồ kết có vị cay, mặn, tính hơi ấm và được cho là có độc nhẹ. Dược liệu này đi vào kinh Phế và Đại tràng, có tác dụng thông khiếu, tiêu đờm, sát trùng và hỗ trợ gây hắt hơi để khai thông đường hô hấp.
Trong dân gian, bồ kết còn được gọi với nhiều tên khác như bồ kếp, chùm kết, tạo giác hay tạo giáp. Quả bồ kết khi dùng làm thuốc thường được phơi hoặc sấy khô, bỏ hạt, có thể dùng sống hoặc chế biến bằng cách đốt thành than rồi tán bột.
Ngoài quả, hạt và gai bồ kết cũng được sử dụng trong một số bài thuốc. Đặc biệt, phần gai của cây chứa hoạt chất kháng khuẩn, có khả năng ức chế một số loại vi khuẩn như tụ cầu vàng theo kinh nghiệm dân gian.
Một số nghiên cứu hiện đại cho thấy bồ kết chứa các hợp chất như flavonoid và saponaretin. Đây là những hoạt chất có khả năng kháng khuẩn, hỗ trợ chống viêm, kích thích mọc tóc và cải thiện tình trạng rụng tóc. Ngoài ra, chúng còn được ghi nhận có tác dụng giảm đau nhẹ và hỗ trợ chăm sóc da đầu.
Trong thực tế, bồ kết đã được sử dụng từ lâu trong đời sống hằng ngày và một số bài thuốc dân gian:
Hỗ trợ tiêu hóa: Một số tài liệu y học cổ truyền ghi nhận bồ kết có thể giúp kích thích hoạt động của đường ruột, hỗ trợ giảm tình trạng táo bón hoặc tắc nghẽn tiêu hóa.
Chăm sóc da và tóc: Đây là công dụng phổ biến nhất. Nước bồ kết giúp làm sạch da đầu, giảm gàu, giảm rụng tóc và giúp tóc bóng mượt, chắc khỏe hơn.
Hỗ trợ điều trị các vấn đề da liễu: Dân gian thường dùng nước bồ kết để rửa các vùng da bị ngứa, lở nhẹ hoặc nhiễm nấm nhằm hỗ trợ sát khuẩn.
Hỗ trợ thông mũi, giảm cảm giác nghẹt mũi: Một số cách dùng truyền thống cho rằng bồ kết có thể giúp làm thông thoáng đường hô hấp khi dùng đúng cách.
Ứng dụng trong một số bài thuốc dân gian: Bồ kết từng được dùng trong các bài thuốc chữa quai bị, trúng gió, co giật, ho có đờm… tuy nhiên các phương pháp này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian và cần thận trọng khi áp dụng.
Từng mọc hoang phổ biến ở nhiều vùng quê Việt Nam và ít được chú ý, loại quả này lại có giá trị rất cao tại Trung Quốc, nơi nó được sử dụng như một vị thuốc trong y học cổ truyền và chăm sóc sức khỏe.
Tại Việt Nam, quả khô chỉ có giá khoảng 170.000 đồng/kg. Tuy nhiên ở Trung Quốc, có thời điểm giá lên tới khoảng 600 Nhân Dân Tệ /kg (khoảng 2,1 triệu đồng/kg), trở thành một loại dược liệu được săn tìm.
Một số bác sĩ y học cổ truyền tại Trung Quốc cũng cho rằng các hoạt chất tự nhiên trong quả có thể hỗ trợ kháng khuẩn, cải thiện một số vấn đề ngoài da và giảm khó chịu ở chân như đau, sưng hay nấm.
Từ một loại quả mọc hoang ở Việt Nam, giá trị của nó đã được nâng lên đáng kể khi bước vào thị trường dược liệu Trung Quốc, trở thành nguyên liệu được sử dụng rộng rãi trong chăm sóc sức khỏe hằng ngày.
Dù có nhiều công dụng được ghi nhận trong y học cổ truyền, bồ kết cũng chứa hoạt chất có thể gây kích ứng nếu dùng sai cách hoặc quá liều. Vì vậy, người dùng cần thận trọng, đặc biệt khi sử dụng theo đường uống hoặc dùng cho trẻ nhỏ.
Từ một loại cây quen thuộc trong tự nhiên, bồ kết đã trở thành một dược liệu dân gian quan trọng, gắn liền với đời sống người Việt qua nhiều thế hệ, đặc biệt trong chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp.
Vụ việc đau lòng xảy ra tại Trung Quốc. Thông tin về một nam thanh niên 29 tuổi tử vong vì suy thận giai đoạn cuối khiến nhiều người chú ý. Cụ thể, khoảng 2 năm trước, anh Lý phát hiện dấu hiệu bất thường khi đi vệ sinh. Trong một lần khám sức khỏe, bác sĩ đã khuyên nên uống nhiều nước hơn và theo dõi định kỳ.
Cứ nghĩ trẻ tuổi nên sức khỏe không sao nên anh đã bỏ qua cảnh báo này và tiếp tục duy trì lối sống thiếu lành mạnh: ăn nhiều đồ nhanh, giàu muối, đường, đạm, làm việc trước máy tính hơn 10 tiếng mỗi ngày, thường xuyên uống nước ngọt có ga thay cho nước lọc.
Khi bác sĩ khai thác tiền sử bệnh mẹ anh Lý cho rằng trung bình mỗi tuần anh uống khoảng 10 chai và phần lớn là nước ngọt có ga thay vì nước lọc. Bà đau đớn cho biết đã nhiều lần nhắc nhở con thay đổi thói quen này, nhưng anh vẫn chủ quan và không bỏ.
Trước khi qua đời anh Lý xuất hiện những biểu hiện như mệt mỏi, phù nhẹ mí mắt vào buổi sáng, tiểu đêm… sau đó tình trạng nặng thêm và nhập viện cấp cứu với tình trạng buồn nôn, khó thở, các xét nghiệm mới cho thấy sự thật nghiêm trọng: chỉ số creatinin vượt 800 µmol/L, hai thận teo nhỏ - dấu hiệu của suy thận mạn giai đoạn cuối. Dù được điều trị tích cực, bao gồm lọc máu, bệnh nhân vẫn không qua khỏi sau chưa đầy một năm, theo Toutiao.
Theo các chuyên gia, thận mỗi ngày phải lọc hàng trăm lít máu để loại bỏ chất thải. Quá trình này phụ thuộc rất nhiều vào lượng nước trong cơ thể.
Các bác sĩ nhấn mạnh một sai lầm phổ biến nhiều người hay mắc phải llà dùng nước ngọt, cà phê hay trà sữa để thay thế nước lọc. Trong trường hợp này, thói quen uống hơn một chai nước ngọt mỗi ngày đã góp phần làm tình trạng sức khỏe trầm trọng hơn.
Các loại đồ uống công nghiệp thường chứa nhiều thành phần như đường fructose, phosphate và caffeine. Fructose có thể làm tăng axit uric, gây rối loạn chuyển hóa khoáng chất, còn caffeine lại có tác dụng lợi tiểu, khiến cơ thể mất nước nhiều hơn.
Ngay cả đồ uống "không đường" cũng không hoàn toàn vô hại, bởi các chất tạo ngọt nhân tạo vẫn cần được chuyển hóa qua thận và có thể liên quan đến suy giảm chức năng thận nếu sử dụng lâu dài.
- Tăng nguy cơ mắc các bệnh lý về sức khỏe: Uống nước ngọt thường xuyên có liên quan đến tăng cân, béo phì, tiểu đường loại 2, bệnh tim, bệnh thận, bệnh gan không do rượu và bệnh gút. Người lớn và thanh thiếu niên uống nước ngọt thường xuyên có nhiều khả năng có những hành vi kém lành mạnh hơn như hút thuốc, không ngủ đủ giấc...
- Ảnh hưởng răng miệng: Uống nước ngọt có ga không chỉ làm tăng nguy cơ sâu răng, mòn men răng và mất răng, mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe răng miệng nói chung. Thông thường loại đồ uống này có tính axit cao và chứa nhiều đường. Khi đường được vi khuẩn trong mảng bám chuyển hóa thành axit lactic, quá trình phá hủy men răng sẽ diễn ra nhanh chóng. Không chỉ vậy, nước ngọt có ga còn tác động đến nước bọt và nướu. Nước bọt vốn giữ vai trò trung hòa axit và làm sạch khoang miệng, nhưng khi uống nước ngọt có ga, quá trình tiết nước bọt có thể bị giảm. Điều này khiến vi khuẩn dễ tấn công hơn.
- Không tốt cho dạ dày: Hàm lượng cacbonat cao trong nước ngọt có thể kích ứng ở những người đã có vấn đề tiêu hóa như viêm, loét dạ dày hoặc trào ngược axit.
- Đường huyết tăng vọt: Theo Lao Động nước ngọt có thể gây tác động mạnh đến lượng đường trong máu do chứa nhiều đường bổ sung dễ hấp thụ. Khi uống, đường huyết có thể tăng vọt trong thời gian ngắn, buộc cơ thể phải sản xuất nhiều insulin để điều chỉnh.
Tình trạng tăng - giảm đường huyết thất thường trong ngày không chỉ gây mệt mỏi, thay đổi tâm trạng mà còn làm tăng nguy cơ tiền tiểu đường, tiểu đường loại 2 và bệnh tim mạch. Về lâu dài, biến động đường huyết có thể gây tổn thương vi mạch, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tim mạch.
Bộ Y tế vừa công bố chi tiết danh mục khám sức khỏe miễn phí dành cho người dân, triển khai theo Chỉ thị số 17/CT-TTg ngày 6/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí trên toàn quốc.
Theo Bộ Y tế, việc ban hành hướng dẫn nhằm triển khai đồng bộ Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 282 của Chính phủ và Chỉ thị 17 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân. Mục tiêu là để mỗi người dân được khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm theo lộ trình phù hợp, qua đó phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế và xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý sức khỏe toàn dân.
Từ năm 2026, người dân sẽ từng bước được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời. Việc khám sức khỏe định kỳ sẽ được triển khai phù hợp với từng nhóm tuổi và đối tượng đặc thù.
Đối với trẻ em dưới 6 tuổi, nội dung khám sức khỏe định kỳ thực hiện theo Quyết định 1284 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành ngày 7/5/2026 về hướng dẫn chuyên môn khám sức khỏe cho trẻ nhỏ.
Nhóm từ đủ 6 tuổi đến dưới 18 tuổi
Với nhóm từ đủ 6 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc khám sức khỏe được thực hiện theo mẫu giấy khám sức khỏe quy định tại Thông tư 32/2023 của Bộ Y tế. Người dân trong độ tuổi này sẽ được khám đầy đủ các chuyên khoa lâm sàng. Các xét nghiệm cận lâm sàng chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ hoặc theo nhu cầu tự nguyện chi trả của người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hay khả năng hỗ trợ của địa phương.
Người từ đủ 18 tuổi trở lên
Đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, Bộ Y tế yêu cầu thực hiện đầy đủ khám lâm sàng và các xét nghiệm cơ bản. Danh mục xét nghiệm gồm công thức máu với các chỉ số hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu; xét nghiệm sinh hóa máu gồm đường huyết, urê, creatinin, men gan ASAT và ALAT; xét nghiệm nước tiểu kiểm tra đường và protein; đồng thời chụp X-quang tim phổi thẳng.
Ngoài các danh mục cơ bản, các địa phương có thể bổ sung thêm xét nghiệm tùy theo khả năng hỗ trợ kinh phí hoặc nhu cầu tự nguyện chi trả của người dân và doanh nghiệp.
Bộ Y tế cũng đặc biệt lưu ý trong quá trình khai thác tiền sử bệnh, khám lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh, nếu phát hiện dấu hiệu nghi ngờ lao phổi, u phổi hoặc bệnh lý khác, cơ sở y tế cần chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu để chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời hoặc chuyển tuyến phù hợp.
Đối với lao động nữ, danh mục khám chuyên khoa phụ sản sẽ thực hiện theo quy định tại phụ lục ban hành kèm Thông tư 32/2023 của Bộ Y tế.
Ngoài khám sức khỏe cho người dân nói chung, Bộ Y tế tiếp tục yêu cầu thực hiện khám định kỳ theo quy định riêng đối với các nhóm đặc thù như cán bộ, học sinh, người lái xe ô tô, nhân viên hàng không, người điều khiển phương tiện đường sắt, thuyền viên và lực lượng thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý.
Cụ thể, đối tượng là cán bộ thực hiện theo Quyết định số 1266/QĐ-BYT ngày 21/3/2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành quy định tiêu chuẩn phân loại sức khỏe cán bộ và mẫu phiếu khám sức khỏe cán bộ
Đối tượng thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý thực hiện theo quy định của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.
Đối với học sinh trong trường học thực hiện theo Thông tư liên tịch số 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 12/5/2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế và Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Bộ Y tế cũng yêu cầu các đơn vị phân nhóm đối tượng ưu tiên và sắp xếp lịch khám đảm bảo phù hợp, tránh quá tải và thuận tiện cho người dân. Tổ chức khám theo nội dung chuyên môn như trên phù hợp đối với từng nhóm đối tượng để đánh giá tình trạng sức khỏe hoặc phân loại sức khỏe; phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh và người mắc bệnh theo nhóm đối tượng; tư vấn phòng bệnh, điều trị hoặc chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp theo quy định.
Trong quá trình thực hiện, nếu khó khăn, vướng mắc về chuyên môn, nội dung khám sức khoẻ cho người dân, Bộ Y tế đề nghị các đơn vị gửi phản ánh về Cục Quản lý Khám, chữa bệnh để được xem xét, hướng dẫn.
Khảo sát với 2.000 lao động tại Mỹ của JobHire.AI cho thấy 26% đã là bạn với lãnh đạo, quản lý ngoài công việc và 32% khác mong muốn điều đó. Nhiều người nói họ có thêm sự linh hoạt, niềm tin và được chú ý nhiều hơn.
Nhưng dữ liệu cũng chỉ ra rằng các căng thẳng sâu hơn như ranh giới trong mối quan hệ dần bị xóa nhòa, cảm giác thiên vị khiến các nỗ lực bị phủ nhận có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự nghiệp.
54% cho biết việc kết bạn với quản lý khiến ranh giới nghề nghiệp trở nên mờ nhạt, khó tách biệt giữa hiệu suất và quan hệ cá nhân. Những trao đổi vốn không chính thức có thể dần ảnh hưởng đến quyết định về công việc, phản hồi và cơ hội.
Theo thời gian khó xác định phản hồi của sếp đang dựa trên năng lực của bạn hay mối quan hệ. Điều này làm việc trao đổi thẳng thắn về hiệu suất và lộ trình nghề nghiệp trở nên khó khăn khi quản lý ngại phê bình và nhân viên cũng ngại yêu cầu góp ý.
46% cảm thấy bị áp lực phải phản hồi sếp ngoài giờ. Tin nhắn sau giờ làm hoặc cuối tuần trở nên khó bỏ qua khi có quan hệ cá nhân. Mối quan hệ này có thể biến thành nghĩa vụ ngầm khiến ranh giới giữa công việc và đời sống riêng bị xóa mờ.
Ngay cả khi không có yêu cầu rõ ràng, nhân viên vẫn có thể tự tạo áp lực phải duy trì sự hiện diện trước mặt sếp. Điều đó có thể dẫn đến mệt mỏi, làm bạn thiếu thời gian hồi phục năng lượng cần thiết.
42% lo ngại việc đánh giá hiệu suất trở nên thiếu công bằng khi có yếu tố quan hệ cá nhân. Nhân viên sẽ không biết sự ghi nhận là do năng lực hay do thân thiết với sếp. Ngược lại những lời phê bình có thể bị giảm nhẹ hoặc thiếu nhất quán. Sự mơ hồ này làm cho nhân viên không hiểu rõ các tiêu chí để phát triển trong sự nghiệp, ảnh hưởng đến động lực và khả năng cải thiện bản thân.
38% cho biết cảm thấy có lỗi khi nói "không" với quản lý nếu giữa họ còn có tình bạn. Những trao đổi công việc mang tính cá nhân hơn khiến nhân viên ngại từ chối, hỏi lại hoặc nêu vấn đề.
Hệ quả là dễ nhận quá nhiều việc, khối lượng công việc tăng lên khó kiểm soát. Nếu thiếu ranh giới rõ ràng, mối quan hệ có thể chuyển từ hỗ trợ sang đòi hỏi.
Sự thân thiết có thể giúp tăng mức độ được chú ý nhưng không đồng nghĩa với phát triển nghề nghiệp thực sự. Những tương tác thoải mái, hàng đống việc đều đến tay bạn xử lý có thể tạo cảm giác "thăng tiến" giả tạo nhưng không có gì là chính thức. Thay vào đó cần xây dựng mối quan hệ dựa trên kỳ vọng rõ ràng và kết quả cụ thể.
75% cho biết sếp là nguồn gây căng thẳng đáng kể và xem việc cố gắng kết thân với sếp như cách đối phó thay vì giải quyết gốc rễ. Điều này chỉ giảm áp lực tạm thời nhưng có thể trì hoãn các quyết định cần thiết như thiết lập ranh giới rõ ràng với sếp hoặc tìm cơ hội việc làm mới.
