Rạng sáng qua (8.5), Đài CBS dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran vẫn có hiệu lực. Sau đó, ông cũng cho biết thỏa thuận giữa hai nước “có thể không diễn ra” nhưng “cũng có thể diễn ra bất cứ lúc nào”.
Trả lời báo chí ngày 7.5 (theo giờ Mỹ), Tổng thống Trump tuyên bố Iran đưa ra xuất mà trong đó “về cơ bản nói rằng họ sẽ không có vũ khí hạt nhân, họ sẽ trao cho chúng tôi bụi hạt nhân và nhiều thứ khác mà chúng tôi muốn”. CNN dẫn lời ông Trump khẳng định Iran đồng ý với điều đó. Nhưng theo truyền thông Iran, Tehran vẫn chưa hoàn tất phản hồi đối với đề xuất của Mỹ.
Dù “lệnh ngừng bắn vẫn có hiệu lực”, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 8.5 (theo giờ VN) cho biết quân đội nước này đã tập kích một số cơ sở quân sự của Iran. Theo CENTCOM, các cơ sở bị tập kích đã tiến hành một loạt các cuộc tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và tàu nhỏ nhằm vào các tàu chiến Mỹ là 3 tàu khu trục lớp Arleigh Burke (gồm USS Truxtun, USS Rafael Peralta và USS Mason) đang di chuyển qua eo biển Hormuz vào ngày 7.5. Viết trên mạng xã hội Truth Social về vụ việc này, ông Trump nêu: “3 tàu khu trục đẳng cấp thế giới của Mỹ vừa di chuyển, rất thành công, ra khỏi eo biển Hormuz, dưới hỏa lực. Không có thiệt hại nào đối với 3 tàu khu trục, nhưng thiệt hại lớn đối với những kẻ tấn công là Iran”.
Ngược lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lên tiếng tố cáo Mỹ đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. IRGC cáo buộc quân đội Mỹ đã tấn công 1 tàu chở dầu của Iran gần cảng Jask, nên phía Iran đã đáp trả và “gây thiệt hại đáng kể” cho Mỹ, khiến 3 tàu khu trục của nước này “nhanh chóng rời khỏi eo biển Hormuz”.
Khi xung đột bùng phát trở lại, phía UAE thông báo đã phải kích hoạt hệ thống phòng không để đánh chặn các đòn tấn công từ Iran.
Thực tế tại eo biển Hormuz, tuy Mỹ đang tạm ngưng Dự án Tự do nhưng dường như cũng sẵn sàng nối lại chiến dịch này nhằm tìm cách mở cửa eo biển Hormuz.
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên hôm qua, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii – Thái Bình Dương) đã giải mã cách thức tác chiến của Dự án Tự do.
Theo đó, các tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Mỹ hiện có khả năng giám sát và hỗ trợ trên không hiện đại hơn nhiều so với cuối thập niên 1980. CENTCOM cũng chiếm ưu thế trên không ở vịnh Ba Tư và vùng biển gần bờ Iran. Máy bay không người lái (UAV) vũ trang lẫn không vũ trang của Mỹ có thể giám sát các điểm phóng UAV, tàu tấn công nhanh và tên lửa của Iran. Kèm theo, máy bay cường kích A-10 và các khí tài trên không khác của Mỹ có thể được điều động để tấn công phủ đầu các nhóm tác chiến di động của Iran.
Tác chiến trực tiếp, các khu trục hạm lớp Arleigh Burke có thể đối phó với tàu tấn công nhanh, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình của Iran. Kết hợp thêm, để đối phó với UAV và tàu tấn công tốc độ cao, Nhóm Tác chiến đổ bộ (ARG) của Mỹ đang đóng ở vùng biển này có mang theo máy bay trực thăng vũ trang và chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 đủ sức đánh chặn. Tuy nhiên, theo chuyên gia Schuster, quân đội Mỹ có thể cần phải đưa một số lính thủy đánh bộ trang bị tên lửa Stinger và vũ khí chống UAV lên một số tàu để tạo lớp phòng thủ cuối cùng.
Các tàu chiến và máy bay trực thăng có thể rà phá thủy lôi trong vùng nước nông của vịnh Ba Tư. Về vấn đề này, Mỹ cần chủ động phát hiện và đánh chìm các tàu rải thủy lôi của Iran và xác định các bãi thủy lôi tiềm năng kịp thời để phá hủy hoặc tránh.
Với năng lực tác chiến như vậy, Washington có thể thiết lập một “vành đai an toàn” để tàu thuyền di chuyển. Một vành đai như thế, theo cựu đại tá Schuster, gồm các thành phần sau: Các đơn vị rà phá thủy lôi để đảm bảo khu vực không có thủy lôi và tàu ngầm mini; Triển khai một vài tàu khu trục lớp Arleigh Burke tuần tra cùng lúc để bảo vệ vành đai khỏi các cuộc tấn công từ trên không, tên lửa, máy bay không người lái và tàu ngầm mini; Tiến hành giám sát liên tục bằng UAV đối với tất cả các địa điểm mà Iran có thể phóng tên lửa, UAV hoặc triển khai tàu tấn công nhanh; Triển khai máy bay trinh sát và cảnh báo sớm để giám sát 24/7 toàn bộ khu vực; Các máy bay cường kích A-10, trực thăng tấn công và các máy bay tấn công khác tuần tra dọc theo “vành đai an toàn”, sẵn sàng tấn công vào đối phương.
Chuyên gia cho rằng “vành đai an toàn” có vẻ mang tính phòng thủ, nhưng thực chất tích hợp năng lực tấn công phản kích, được bảo vệ 24/7 để ngăn chặn việc Iran rải thủy lôi, bố trí tàu ngầm mini hoặc tập kết các đơn vị tấn công khác.
Dù tin rằng lực lượng Mỹ đủ sức đảm trách hoạt động trên, chuyên gia Schuster cũng thừa nhận: “Bảo vệ hoạt động vận chuyển hàng hải chưa bao giờ là nhiệm vụ dễ dàng. Các mối đe dọa luôn nắm thế chủ động và việc ngăn chặn chúng chiếm ưu thế đòi hỏi sự phối hợp giữa giám sát liên tục; thông tin liên lạc tốc độ cao, luồng chỉ huy và dữ liệu, và các quy tắc giao chiến đảm bảo phản ứng nhanh chóng trước các mối đe dọa trước khi chúng hành động”.
Theo Hãng tin AP, công ty dữ liệu hàng hải Lloyd's List Intelligence ngày 7-5 cho biết Iran đã thành lập cơ quan mới mang tên "Cơ quan Quản lý eo biển Vịnh Ba Tư", và tự định vị là đơn vị hợp pháp duy nhất có quyền cấp phép cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Lloyd's nói cơ quan này đã gửi cho họ một mẫu đơn đăng ký dành cho các tàu muốn được phép lưu thông qua khu vực.
Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch vận chuyển dầu mỏ, khí đốt, phân bón và các sản phẩm dầu khí khác - trong bối cảnh Mỹ đang phong tỏa các cảng của Iran.
Cơ quan mới này của Iran được cho là chính thức hóa một "hành lang kiểm duyệt" vốn đã tồn tại nhưng chưa rõ ràng, đưa tàu đi qua vùng biển phía bắc của eo biển gần bờ biển Iran.
Tehran kiểm soát việc tàu nào được phép đi qua, đồng thời áp thuế với một số tàu hàng.
Động thái trên làm dấy lên lo ngại về tự do hàng hải quốc tế khi hàng trăm tàu thương mại hiện mắc kẹt trong vịnh Ba Tư, khiến giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh và gây áp lực lên kinh tế thế giới.
Các chuyên gia luật hàng hải cho rằng việc Iran yêu cầu kiểm duyệt hoặc đánh thuế tàu thuyền là vi phạm Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, vốn quy định các quốc gia phải bảo đảm quyền đi lại hòa bình qua lãnh hải.
Trong khi đó, Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh đang thúc đẩy Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua nghị quyết lên án việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz và đe dọa áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt.
Về phía Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei cho biết Tehran đang xem xét các đề xuất mới từ Mỹ, thông qua vai trò trung gian của Pakistan, nhằm chấm dứt cuộc chiến hiện nay, nhưng chưa đưa ra phản hồi chính thức.
Nghi phạm Cole Allen (31 tuổi, bang California) bị cho là đã tiến hành vụ tấn công tối 25-4 (giờ địa phương) tại khách sạn Washington Hilton - nơi Tổng thống Trump cùng hàng trăm quan chức và nhà báo tham dự một buổi tiệc truyền thông thường niên.
Theo Hãng tin AP ngày 30-4, dựa trên hồ sơ công tố, Allen mặc đồ đen, đeo cà vạt đỏ khi chụp bức ảnh trong phòng, với các vũ khí đã chuẩn bị gồm túi đạn, bao đeo súng và một con dao.
Ngay trước thời điểm hành động, người này còn kiểm tra các trang web theo dõi lịch trình của Tổng thống, bao gồm cả hình ảnh trực tiếp ông Trump đến khách sạn.
Khoảng 20h30, Allen rời phòng, trong khi các email được cài đặt sẵn với tiêu đề "Lời xin lỗi và giải thích" được gửi đến người thân và bạn bè, kèm theo nội dung được cho là "tuyên ngôn" giải thích động cơ.
Trong đó nghi phạm liệt kê các mục tiêu của cuộc tấn công là thành viên chính quyền ông Trump, "ưu tiên từ cấp cao nhất xuống cấp thấp", cho biết không có ý định tấn công lực lượng thực thi pháp luật hay khách trong khách sạn.
Các điều tra viên chỉ ra Allen sau đó lao qua khu vực kiểm soát an ninh gần phòng tiệc và nổ súng về phía cầu thang dẫn xuống hội trường.
Một đặc vụ của Mật vụ Mỹ đã bắn trả nhiều phát nhưng không trúng. Nghi phạm bị khống chế sau khi ngã xuống trong lúc hỗn loạn.
Ông Trump không bị thương và được đội an ninh nhanh chóng hộ tống rời khỏi khu vực. Một đặc vụ bị trúng đạn, nhưng nhờ mặc áo chống đạn nên đã sống sót.
Theo công tố viên liên bang Charles Jones, hành động của Allen thể hiện "ý định giết người rõ ràng" và gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với cộng đồng.
Cơ quan công tố đã đề nghị tòa án tiếp tục giam giữ bị cáo trong thời gian chờ xét xử, bất chấp việc người này không có tiền án.
Các tài liệu điều tra cũng cho thấy vụ tấn công có thể đã được lên kế hoạch từ trước đó nhiều tuần.
Cụ thể, Allen đã đặt phòng tại khách sạn Washington Hilton từ ngày 6-4 - trong khi sự kiện tiệc tối dành cho phóng viên Nhà Trắng diễn ra vào ngày 25-4.
Nghi phạm di chuyển xuyên nước Mỹ bằng tàu hỏa từ California, mang theo các vũ khí gồm súng shotgun, súng ngắn và nhiều con dao. Trong hành trình, Allen thậm chí còn ghi chép cảm nhận về phong cảnh dọc đường.
Khi đến khách sạn, người này tỏ ra bất ngờ trước điều mà anh ta cho là lỗ hổng an ninh, viết rằng có thể mang nhiều vũ khí vào mà "không ai nghĩ mình là mối đe dọa".
Theo hồ sơ tòa án, khi đến khu vực lối vào khách sạn, nghi phạm đã bỏ áo khoác dài và lao qua một cổng dò kim loại, sẵn sàng sử dụng súng.
Allen đã ra tòa lần đầu ngày 28-4 với cáo buộc mưu sát Tổng thống. Luật sư của bị cáo, Tezira Abe, cho biết thân chủ của bà không có tiền án và vẫn được coi là vô tội cho đến khi có phán quyết cuối cùng.
Đây là vụ việc được cho là âm mưu ám sát thứ ba nhằm vào ông Trump trong chưa đầy hai năm. Sau sự cố, Nhà Trắng chỉ trích các đối thủ chính trị và truyền thông đã góp phần kích động chủ nghĩa cực đoan.
"Tôi sẽ sớm xem xét kế hoạch mà Iran vừa gửi cho chúng tôi. Tuy nhiên, tôi không thể hình dung khả năng chấp nhận đề xuất này, khi Iran vẫn chưa phải trả cái giá đủ lớn cho những gì họ gây ra với nhân loại và thế giới suốt 47 năm qua", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 2/5.
Trả lời truyền thông trước khi lên chuyên cơ Không lực Một, Tổng thống Trump thêm rằng "họ sắp gửi nguyên văn chính xác" và ông sẽ cập nhật thông tin sau.
"Nếu họ cư xử sai hoặc điều gì tồi tệ, khi đó chúng tôi sẽ cân nhắc. Đó là một khả năng hoàn toàn có thể xảy ra", ông phản hồi khi được hỏi Mỹ có định nối lại chiến dịch không kích Iran hay không.
Các hãng thông tấn Iran gồm Tasnim và Fars News trước đó đưa tin giới chức nước này đã chuyển đề xuất đàm phán 14 điểm cho Mỹ thông qua trung gian Pakistan. Đây là phản hồi của Tehran với đề xuất gồm 9 điểm mà Washington đưa ra trước đó.
Mỹ - Israel ngày 28/2 bắt đầu chiến dịch tấn công Iran, giao tranh dừng lại sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4 để Washington và Tehran đàm phán. Iran vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, còn Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng Iran để đáp trả.
Ông Trump trong tuần đã bác bỏ một đề xuất từ Tehran. Một quan chức Iran nói đề xuất này có các nội dung như nối lại hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và Mỹ chấm dứt phong tỏa cảng biển Iran, còn vấn đề chương trình hạt nhân của Tehran được để lại cho giai đoạn sau.
