29 năm trước, đúng thời gian này, anh Nguyễn Mạnh Hà (SN 1982, Từ Liêm, Hà Nội) đang chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THCS. Thời đó, thi tốt nghiệp và thi vào lớp 10 là hai kỳ thi tách biệt, cách nhau hơn 1 tháng.
“Tôi không nhớ 3 năm trước con trai đã thi vào lớp 10 như thế nào, nhưng vẫn nhớ như in kỳ thi lớp 10 của chính mình, thậm chí còn nhớ cả bài hình trong đề toán”, anh Hà chia sẻ.
Anh Hà cho biết, học sinh sinh năm 1982 trở về trước thi tốt nghiệp 4 môn và thi vào cấp 3 với 2 môn toán, văn. Tỷ lệ trượt tốt nghiệp thấp còn tỷ lệ trượt cấp 3 rất cao. Lứa tuổi của anh Hà, cả làng chỉ có 5 người đỗ. Số còn lại học bổ túc hoặc bỏ học.
“3 năm liên tiếp trước lứa chúng tôi, làng tôi không có ai đỗ cấp 3. Chị gái tôi học khá cũng trượt. Vì thế bố tôi không cho tôi đăng ký trường Tây Tiền Hải, là trường tốt nhất huyện và gần nhà, mà bắt phải đăng ký một trường cách nhà hơn 10km, ở gần biển, điểm đầu vào rất thấp”, anh Hà hồi tưởng.
Mặc dù có lực học tốt và được giáo viên chủ nhiệm tin cậy, anh Hà vẫn phải đăng ký trường xa để chắc một suất công lập. Ngay sau khi thi tốt nghiệp xong, anh được bố cho đi học thêm ở thị trấn. Sau 1 tháng luyện thi, anh Hùng đỗ điểm cao, thừa nhiều điểm để vào Trường THPT Tây Tiền Hải trong sự tiếc nuối của gia đình.
Lớp ôn thi của anh khi ấy cũng chỉ có vài ba người trúng tuyển công lập.
Chị Nguyễn Bích Đào (SN 1982, Vĩnh Hưng, Hà Nội) cũng lưu giữ kí ức khó quên về kỳ thi lớp 10 cách đây 30 năm tại Ninh Bình (tỉnh Nam Định cũ).
Ngày ấy Nam Định chưa có trường tư, ngoài trường công chỉ có trường bổ túc. Tuy nhiên trong trường công lập có một hệ bán công để “vớt” những học sinh thi trượt vì thiếu một ít điểm. Hệ bán công thu học phí cao hơn 2-3 lần so với mức chung.
“Tôi nhớ bạn bè mình trượt rất nhiều. Ngay ông xã tôi cũng trượt hệ thường, chỉ đỗ hệ bán công dù những năm cấp 2 là học sinh giỏi, học lớp chọn, là “ngôi sao” của trường”, chị Đào kể.
Cả Đào và chồng học cùng khoá nhưng khác lớp. Theo lời chị, việc trượt công lập là bài học sâu sắc với chồng chị, khiến anh học hành tu tỉnh hơn, đạt kết quả cao khi thi đại học. Trong khi đó chị trượt đại học năm đầu, mất thêm một năm ôn thi mới chinh phục được mục tiêu.
Tại Hà Nội, 32 năm trước, kỳ thi vào lớp 10 cũng căng thẳng như bây giờ, theo lời chị Phạm Thanh Mai (SN 1979, phường Hoàn Kiếm).
Hà Nội ngày ấy thi lớp 10 với hai môn toán, văn. Quanh các trường phổ thông có rất nhiều “lò luyện thi”. Chị Mai học thêm văn một thầy ở phố Lò Đúc, học thêm toán một giáo viên Trường THPT Lý Thường Kiệt. Tuy nhiên, các “lò luyện” thường chỉ hoạt động khoảng 1 tháng kể từ sau kỳ thi tốt nghiệp đến trước kỳ thi lớp 10.
“Nhiều bạn bè cấp 2 của tôi không đỗ trường nào, đi học bổ túc hoặc nghỉ học. Một người bạn của tôi chuyển khẩu về Bắc Ninh, ở nhờ nhà người họ hàng để thi cấp 3 tại Bắc Ninh. Ngày đó nếu trượt công lập là trượt hẳn, không có nhiều trường tư như bây giờ để “chống trượt””, chị Mai chia sẻ.
Chị Mai có hai con, đều đã trải qua kỳ thi lớp 10 công lập tại Hà Nội. Từ trải nghiệm của hai thế hệ, chị Mai cho rằng việc thi vào cấp 3 chưa bao giờ dễ dàng trong suốt hơn 3 thập kỷ qua. Song, áp lực của thế hệ hôm nay dường như lớn hơn thế hệ cha mẹ do định kiến xã hội, chị Mai nhận định.
Với thế hệ 7X, 8X đời đầu, việc thi trượt cấp 3 chưa bị nhìn nhận một cách nặng nề. Học sinh không đỗ lớp 10 sẽ chuyển hướng học nghề hoặc tham gia thị trường lao động. Nhưng hiện tại, theo quan sát của chị Mai, một đứa trẻ không đỗ lớp 10 sẽ bị xem là một thất bại lớn, nhất là trong những gia đình có sự đầu tư cho sự học hành của con cái.
Ở góc nhìn khác, anh Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng mưu cầu và kỳ vọng của bố mẹ thế hệ 8X vào con cái lớn hơn thế hệ ông bà. Với thế hệ ông bà, con cái chỉ cần đi học là đủ. Với thế hệ bố mẹ 8X, con cái còn phải học giỏi, đỗ trường chuyên hoặc trường “top”. Chính tâm lý này đẩy áp lực xã hội lên cao.
Hiệu trưởng một trường THPT nhận định, kỳ vọng của phụ huynh là chính đáng. Song, con đường học tập không chỉ có một lối đi duy nhất.
“Học lớp 10 công lập có thể là con đường thuận lợi, nhưng không phải con đường duy nhất và phù hợp nhất với tất cả học sinh”, vị hiệu trưởng nói.
Cuối tuần trước, Hà Nội phê duyệt đề án phát triển theo hướng tiệm cận "chuẩn quốc tế" với hai trường THPT chuyên Chu Văn An và Hà Nội - Amsterdam, ngay lập tức gây bàn luận trên các diễn đàn.
TS Nguyễn Quang Minh, chuyên gia giáo dục quốc tế và là Giám định viên Hội đồng các trường Quốc tế (CIS), cho rằng đây là hướng đi cần thiết.
Ông đánh giá đề án của hai trường có sự học hỏi từ các mô hình đào tạo tài năng ở Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Anh, song không sao chép máy móc mà vẫn giữ "tinh thần trường công" với ngân sách nhà nước làm nền tảng.
Các mục tiêu như tăng cường nghiên cứu khoa học, trí tuệ nhân tạo, học tập dự án và hội nhập học thuật quốc tế là phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh mới.
Chuyên gia cũng đánh giá cao việc sử dụng khái niệm "tiệm cận quốc tế", thay vì ngay lập tức khẳng định sẽ trở thành một "trường chuẩn quốc tế".
"Đây là cách tiếp cận thận trọng và thực tế, bởi giáo dục quốc tế không chỉ là câu chuyện chương trình hay chứng chỉ, mà là cả một hệ sinh thái học thuật, văn hóa và quản trị cần thời gian dài để hình thành", ông Minh nói.
Điểm gây tranh luận nhất nằm ở tiêu chí cụ thể của trường chuyên Chu Văn An. Trường này đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 có ít nhất 150 học sinh trúng tuyển đại học tại Anh, Mỹ, Australia và 80 em nhận học bổng quốc tế. Trường cũng tổ chức các hoạt động để hỗ trợ học sinh làm quen, chuẩn bị cho các kỳ thi, chương trình chuẩn hóa quốc tế như SAT, ACT, AP, IB... - vốn được nhiều đại học trên thế giới dùng như một tiêu chí xét tuyển đầu vào.
Theo ông Quang Minh, một ngôi trường xuất chúng không phải là nơi "dạy học sinh vào Harvard", mà là nuôi dưỡng học sinh có nền tảng tư duy, năng lực nghiên cứu, khả năng tự học và thích nghi, để các em có đủ năng lực "vào Harvard".
Lãnh đạo một trường THPT chuyên ở phía Nam nhìn nhận rằng việc du học, thi chứng chỉ SAT, AP... nên là kế hoạch của học sinh và gia đình, không nên là mục tiêu của trường chuyên.
Ông dẫn lại nhiệm vụ của trường chuyên được đề cập trong Luật Giáo dục, đó là phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu trong các môn học, tạo nguồn nhân tài cho đất nước.
"Học sinh trường chuyên đi du học không phải là điều xấu nhưng không nên dùng nguồn lực nhà nước để thúc đẩy điều đó", ông nói.
Bởi dù còn hạn chế, trường chuyên đã và đang được ưu tiên hơn về ngân sách, đội ngũ giáo viên giỏi và những chính sách khác trong hệ thống giáo dục công lập nói chung.
"Việc phân bổ thêm ngân sách để tạo bệ phóng "tiếp cận quốc tế" cho một bộ phận nhỏ vốn đã được đầu tư nhiều hơn là thiếu công bằng cho số đông".
PGS. TS quản lý giáo dục Trương Đình Thăng, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Trị, cũng cảnh báo các mục tiêu "quốc tế hóa" có thể trở thành một cuộc đua thành tích, xem trường nào có nhiều học sinh đạt chứng chỉ, nghiên cứu khoa học... hơn. Khi đó, mô hình mới rất dễ lại đặt trọng tâm vào luyện thi, tăng áp lực cho học trò.
Ở chiều ngược lại, ông Đàm Quang Minh, Đồng chủ tịch khối Phổ thông, Tập đoàn giáo dục EQuest, thấy rằng cần đặt những tiêu chí về du học, chứng chỉ trong tổng thể định hướng hội nhập quốc tế của trường chuyên Chu Văn An.
Theo ông, đề án này theo đuổi mô hình tương tự một số trường công ở Singapore, khi triển khai các chương trình như tú tài quốc tế IB để học sinh tiếp cận chuẩn đầu ra toàn cầu. Ngoài ra, Việt Nam hiện chưa có đại học nào vào top 200 thế giới, nên học sinh "chỉ có lựa chọn du học" nếu muốn vào các trường như vậy.
Ông Minh cũng đánh giá cao việc đề án nhấn mạnh hỗ trợ học bổng cho học sinh khó khăn, để các em được tiếp cận chương trình quốc tế.
"Làm được điều này, các chương trình như IB sẽ không còn là đặc quyền của những gia đình giàu có", ông nói.
Dù có góc nhìn khác nhau, các chuyên gia đều cho rằng hai trường nên thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp về chương trình, đội ngũ và tăng cường hợp tác quốc tế.
TS Nguyễn Quang Minh thấy cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực học thuật và nghiên cứu thực chất, bổ sung các chỉ số về sức khỏe tinh thần để bảo vệ học sinh, giúp các em phát triển toàn diện.
Đây cũng là quan điểm của PGS Trương Đình Thăng. Ông lưu ý các trường cân bằng giữa học thuật đỉnh cao và sức khỏe tinh thần của học sinh, hội nhập quốc tế và trách nhiệm đất nước, đào tạo cá nhân xuất sắc và xây dựng tinh thần phụng sự cộng đồng.
Các chuyên gia kỳ vọng hai đề án không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo của trường chuyên công lập, mà còn mở thêm cơ hội để học sinh Việt Nam tiếp cận môi trường học thuật và chuẩn đầu ra quốc tế ngay trong nước.
Trong căn nhà ở phường Cao Lãnh, giấy khen, chứng nhận giải thưởng, huy chương của Hoài Thương treo kín cả bức tường. Gần nhất, nam sinh giành huy chương vàng cuộc thi Olympic Tin học Miền Trung Tây Nguyên, đồng thời được trao giải thưởng Talent (tài năng).
Năm 6 tuổi, Thương đã có thể đọc, viết và thành thạo các phép tính. Thấy vậy, cha mẹ em xin học vượt hai lớp. Sau bài kiểm tra năng lực, nhà trường đồng ý cho em học thẳng lớp 3. Vào học, Thương chẳng những theo kịp các anh, chị trong lớp mà kết quả học thường nằm trong top đầu của lớp.
Bà Nguyễn Thị Thu Ca, mẹ Thương, cho biết gia đình nhận thấy em có năng khiếu học tập từ nhỏ, thích xem chữ viết trên lịch, tranh ảnh. Khi gửi đi nhà trẻ, cô giáo kể "bé thường đòi ẵm đi đọc chữ, để xuống là khóc". Bà Ca vì thế bắt đầu dạy con học tiếng Anh, các phép tính cơ bản.
"Con học gì cũng rất nhanh" bà Ca kể, cho biết đã dạy Thương cách cộng trừ bằng bàn tính gẩy soroban. Đến nay, em có thể cộng trừ nhiều chữ số rất nhanh.
Để có thêm môi trường học tập, giao lưu, gia đình thường đăng ký cho Thương tham gia các cuộc thi. Bắt đầu từ những giải khuyến khích, Thương dần đạt được giải cao hơn, thường xuyên là thí sinh nhỏ tuổi nhất. Đến nay, trung bình mỗi năm em tham gia 20 cuộc thi và đều đạt giải.
Ngoài ra, cha Thương - ông Lữ Hoài Phong, vốn là lập trình viên, thường chỉ dẫn con trai kiến thức lập trình. Gần đây, ông thừa nhận "không còn gì để dạy" nên để em học thêm từ các sinh viên ngành công nghệ. Thương cho biết đam mê các thuật toán, ước mơ trở thành lập trình viên trong tương lai.
Ông Phong chia sẻ không áp đặt việc học mà dạy dỗ con khá nhẹ nhàng, con ham học và vui vẻ với điều đó.
"Nhiều người nói chắc vợ chồng tôi chắc ép con học lắm, tôi cũng để ngoài tai chứ không buồn phiền gì. Chín người mười ý mà", người bố chia sẻ.
Hàng ngày, ngoài học trên lớp, Thương chủ động sắp xếp thời gian, hoàn thành các bài học trước 21 giờ để đi ngủ. Trong tuần, em học thêm môn tiếng Anh mỗi tuần một buổi với giáo viên nước ngoài, không học thêm các môn khác.
Gia đình cho hay từ nhỏ Thương không thích xem tivi, điện thoại. Bố mẹ đưa em tham gia các lớp võ, học đàn, chơi thể thao khi rảnh. Hiện nay, Thương có thể chơi đàn tranh, piano và organ.
Dù đủ điều kiện, song bà Ca và chồng thống nhất không cho con học vượt thêm nữa. Bà nhìn nhận con học giỏi các môn tự nhiên song nếu học vượt thì có thể sẽ yếu các môn xã hội, như Văn, Sử, Địa.
Cô Hoàng Thị Hồng Huệ, giáo viên chủ nhiệm lớn 8A8, nhận xét học trò chủ động trong học tập, chuẩn bị bài chu đáo, tích cực phát biểu và hợp tác tốt với bạn bè.
"Em có tinh thần cầu tiến hiếm có, tiếp thu bài nhanh, tư duy logic và đạt điểm gần như tuyệt đối các môn Toán, Tin học, Tiếng Anh", cô Huệ nói.
Ngày 10.5, thông tin từ UBND xã Diên Sanh (tỉnh Quảng Trị) cho biết đang xác minh, làm rõ các học sinh trên địa bàn có liên quan về vụ việc đánh đập một nữ sinh lớp 7 ở xã khác.
Trước đó, mạng xã hội xuất hiện clip ghi lại cảnh nhóm khoảng 4 - 5 học sinh tụ tập trên một khu đất trống tại tỉnh Quảng Trị, sau đó lao vào dùng tay đánh liên tiếp vào vùng đầu, mặt và giật tóc khiến một học sinh bị đánh phải nhập viện sau đó.
Qua xác minh, UBND xã Diên Sanh cho biết trong nhóm học sinh tham gia vụ việc, có một học sinh học lớp 8 của Trường tiểu học và THCS Bùi Dục Tài.
"Nhà trường đã báo cáo với UBND xã về vụ việc. Nhóm học sinh này ở 2 trường học thuộc xã Diên Sanh và Vĩnh Định. Hiệu trưởng của 2 trường nắm thông tin vào tối qua nên có thể vụ việc xảy ra vào chiều hôm qua. Chúng tôi đã yêu cầu nhà trường làm rõ và có báo cáo cụ thể", đại diện lãnh đạo UBND xã Diên Sanh nói.
Nữ sinh bị đánh học lớp 7 tại Trường tiểu học và THCS Hải Ba (xã Vĩnh Định).
Ông Hoàng Anh Chung, Hiệu trưởng Trường tiểu học và THCS Bùi Dục Tài, cho biết sau khi nắm được thông tin, nhà trường đã làm việc với phụ huynh của các học sinh liên quan. Sáng nay 10.5, học sinh tham gia đánh hội đồng đã cùng gia đình vào bệnh viện thăm hỏi nữ sinh bị đánh.
Với học sinh bị đánh, nhà trường đã làm việc với gia đình để nắm tình hình sức khỏe, tâm lý của nữ sinh và sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan làm rõ, xử lý vụ việc.
