Một số nước trên thế giới đã có quy định cấm dùng mạng xã hội với người từ 16 tuổi trở xuống hoặc dùng các biện pháp kỹ thuật để hạn chế.
Từ trong nước, nhiều câu chuyện, vụ việc đau lòng xuất phát do mâu thuẫn từ mạng xã hội bước ra đời thực cho thấy đến lúc chúng ta phải có cách nhìn và xử lý đúng vấn nạn này. Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Mai Thoa – đại biểu Quốc hội chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – chia sẻ thêm một số góc nhìn.
* Thưa bà, thời gian qua tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng với nhiều hình thức tinh vi như bắt cóc online, bạo lực, bắt nạt và bị lôi kéo vào nhiều hội/nhóm xấu… khiến dư luận lo ngại, bức xúc. Từ thực tế theo dõi, bà đánh giá thế nào về thực trạng này?
– Khi công nghệ phát triển và có sức hút lớn thì việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội từ rất sớm như là một xu hướng của sự phát triển. Không thể phủ nhận Internet mang lại rất nhiều lợi ích và trở thành một phần không thể thiếu được trong cuộc sống hằng ngày của trẻ em.
Tuy nhiên thời gian qua tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng như đã nêu diễn ra khá thường xuyên, phức tạp.
Đồng thời gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tâm thần cũng như cuộc sống và sự phát triển bình thường của trẻ em, hơn thế với các hình thức tinh vi dẫn đến khó quản lý và điều chỉnh.
Các số liệu từ cơ quan chức năng cho thấy các tội phạm công nghệ đang tập trung nhằm vào giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, những người thiếu kỹ năng sống và dễ bị thao túng tâm lý, đặt ra yêu cầu cấp bách về tăng cường công tác quản lý nhà nước với việc bảo vệ trẻ em trên mạng.
Vấn đề này cũng đã được Việt Nam khởi xướng tại lễ mở ký Công ước Hà Nội về phòng chống tội phạm mạng tại Hà Nội vào tháng 10-2025.
Ngay sau đó, ngày 23-3-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 468 phê duyệt chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 – 2030”, tiếp tục khẳng định cam kết và nỗ lực của Việt Nam trong công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
* Khi thảo luận tổ, bà đã đề nghị cần nghiên cứu giải pháp hạn chế, thậm chí cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội. Xin bà chia sẻ thêm về lý do đưa ra đề xuất này?
– Như tôi đã nêu ở trên, những năm gần đây trẻ em Việt Nam sử dụng mạng xã hội có xu hướng tăng mạnh, trong đó có một bộ phận đáng kể dành nhiều thời gian mỗi ngày cho các nền tảng trực tuyến, thậm chí “nghiện”.
Điều này khiến trẻ em dễ trở thành mục tiêu của những nguy cơ mới trên môi trường số, đặc biệt là xâm hại tình dục, lừa đảo, tống tiền, bạo lực, bắt cóc trực tuyến. Thực tế không phải trẻ em nào cũng được hướng dẫn sử dụng mạng an toàn, cách thức báo cáo nguy cơ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp những rủi ro trực tuyến.
Bên cạnh đó nhiều cha mẹ chưa có nhận thức đầy đủ về nguy cơ, rủi ro trên mạng nên điện thoại hay máy tính bảng được xem như một công cụ trông trẻ, cứ “giao” trẻ cho mạng xã hội, tạo nên sự lệ thuộc của trẻ em vào thiết bị và mạng xã hội ngay từ khi còn nhỏ.
Phần lớn cha mẹ không nắm rõ các quy định của pháp luật về bảo vệ trẻ em trên mạng, chưa biết cách sử dụng các công cụ phù hợp thiết lập chế độ an toàn, giới hạn nội dung, quản lý thời gian… với trẻ em khi sử dụng mạng xã hội.
Hiện nay nội dung giáo dục an toàn mạng và kỹ năng số đã được đưa vào một số chương trình ngoại khóa. Đã có những trường học hạn chế hoặc cấm học sinh sử dụng điện thoại trong giờ học.
Tuy nhiên nội dung giáo dục an toàn mạng chưa mang tính bắt buộc, đồng thời thiếu cơ chế phối hợp thường xuyên giữa nhà trường với gia đình trong việc giám sát và hỗ trợ trẻ em khi phát hiện dấu hiệu nguy cơ đối với trẻ em trên môi trường mạng.
Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, ban hành nhiều quy định mới về bảo vệ trẻ em khi sử dụng mạng xã hội.
Tuy nhiên môi trường số thay đổi nhanh chóng và phức tạp, rất cần sự chủ động, tích cực, trách nhiệm của cơ quan quản lý, tổ chức, gia đình, cá nhân và chính trẻ em trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Trên thế giới, một số nước cũng đã áp dụng biện pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội.
Xem xét, tính toán giữa được và mất khi trẻ em dùng mạng xã hội, tôi đã đề nghị nghiên cứu giải pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội với một số nền tảng mạng xã hội phổ biến kèm theo những điều kiện, giải pháp cụ thể liên quan khác.
* Để có thể thực hiện được đề xuất đưa ra, theo bà đâu sẽ là các điều kiện và giải pháp quan trọng nhất?
– Từ thực tế nghiên cứu sơ bộ, tôi thấy cần chú trọng một số điểm. Đầu tiên là phải có nền tảng pháp lý cần thiết để các chủ thể liên quan bắt buộc tuân thủ, cũng như có chế tài nếu vi phạm.
Trường hợp chỉ quy định “hạn chế thời gian sử dụng mạng xã hội” cần thiết lập, vận hành công cụ lọc, tắt các tính năng có nội dung độc hại đối với trẻ em, kiểm soát thời gian, báo cáo tình hình trẻ em sử dụng Internet, mạng xã hội thông qua thiết lập chế độ tự động giới hạn thời gian. Kèm theo đó có các giải pháp để chặn truy cập vào ban đêm, vô hiệu hóa các chức năng trò chuyện với người lạ, tham gia nhóm kín… để giúp quản lý, giám sát trẻ em sử dụng mạng xã hội.
Bên cạnh đó cần phát triển, phổ cập các giải pháp an ninh mạng hỗ trợ bảo vệ trẻ em trên mạng và giải pháp giáo dục kỹ năng số cho trẻ em, cha mẹ, giáo viên. Từ đó hướng tới hình thành hệ sinh thái, kho ứng dụng số chọn lọc dành cho trẻ em Việt Nam. Đồng thời tăng cường rà soát, truy quét, xóa gỡ các hội/nhóm, video độc hại, không phù hợp với trẻ em trên các nền tảng mạng xã hội.
Một nội dung khác là phải tiếp tục tăng cường công tác truyền thông nâng cao nhận thức xã hội về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
Nâng cao năng lực cho lực lượng chuyên trách, phòng ngừa, ngăn chặn các mối nguy hại, rủi ro và đấu tranh, tăng chế tài, xử lý nghiêm minh các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.
* Thực tế nhiều phụ huynh băn khoăn khi giáo viên giao bài qua nhóm Facebook, Zalo…, việc này liệu có bị ảnh hưởng nếu cấm, hạn chế dùng mạng xã hội với trẻ em?
– Tôi nghĩ vấn đề vẫn là nên hướng tới việc dạy trẻ cách sử dụng Internet như một công cụ học tập, giải trí và nghiên cứu lành mạnh, đồng thời thống nhất sử dụng các kênh liên lạc chính thống. Theo tôi, quan trọng nhất là chúng ta xây dựng một môi trường số an toàn, bao trùm và phù hợp với sự phát triển của trẻ như thế nào.
Cần phát huy tốt hơn công cụ sổ liên lạc điện tử đang được sử dụng khá phổ biến nhưng chưa thực sự hiệu quả hiện nay, mở rộng sử dụng nhóm thảo luận trong các công cụ này thay thế cho các mạng xã hội dùng chung. Có thể cho phép học sinh sử dụng một hoặc một số ứng dụng của sổ liên lạc điện tử để trao đổi với thầy cô giáo và bạn bè…
Chia sẻ tại diễn đàn Nhân lực chất lượng cao năm 2026 tổ chức ở TP.HCM mới đây, một số chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không phải tiếp cận công nghệ mà là năng lực tái thiết kế tổ chức, học lại và khả năng thích ứng của con người.
Ông Đào Trung Thành, chuyên gia chuyển đổi số và AI, nói trí tuệ nhân tạo đã rời phòng thí nghiệm đi vào đời sống, xuất hiện trong học tập, công việc và vận hành tổ chức, không đơn thuần công nghệ mà là năng lực thích nghi. Dự báo khoảng 170 triệu việc làm mới yêu cầu kỹ năng số được tạo ra, trong khi khoảng 92 triệu việc làm có nguy cơ bị thay thế, đặc biệt là các công việc mang tính lặp lại và đơn giản.
Mô hình đội ngũ lai giữa con người và AI đang phát triển mạnh, nhiều phòng ban tại các công ty ở Trung Quốc sử dụng AI Agent như một nhân viên thực thụ được cài đặt trên máy tính. Với nhóm doanh nghiệp tuyến đầu, trong đó có các tập đoàn công nghệ như Google, Microsoft có tới 71% doanh nghiệp xác nhận phát triển mạnh hơn khi triển khai đội ngũ lai giữa con người và AI. Trong khi 39% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng vẫn phát triển tốt khi vận hành theo mô hình truyền thống.
Dù AI giúp công cụ vận hành nhanh hơn song ông Thành cho rằng năm 2026 đang xuất hiện "nghịch lý năng suất" khi công nghệ tăng tốc nhưng con người lại trở nên mệt mỏi hơn. "AI không chỉ tự động hóa công việc mà còn buộc tổ chức phải thiết kế lại quyền quyết định và quy trình vận hành.
Nếu doanh nghiệp chỉ bổ sung AI mà không thiết lập quy trình mới, AI có thể tạo thêm điểm nghẽn, tạo ra kỳ vọng "ảo" về tăng hiệu suất", ông Thành nhấn mạnh.
Kỹ năng quan trọng nhất trong kỷ nguyên AI theo đánh giá là năng lực học lại. Dự báo đến năm 2030, khoảng 39% các kỹ năng cốt lõi hiện nay sẽ thay đổi hoàn toàn. Không chỉ biết sử dụng mà cần biết giao việc, nhận diện sai số và biết cách kiểm chứng kết quả do AI tạo ra.
Những kỹ năng giảm giá nhanh nhất là lao động lặp lại và xử lý theo mẫu. Kế toán và kiểm toán đang chịu sức ép tự động hóa ngày càng lớn, trong khi kỹ năng liên quan đến AI và dữ liệu lớn, mạng và an ninh mạng, tư duy phân tích và sáng tạo, sự bền bỉ, linh hoạt và thích nghi đang trên đà tăng giá.
Ý kiến khác là sự xuất hiện của siêu nhân viên là cá nhân có khả năng sử dụng AI hiệu quả. Nhận định chung là Việt Nam hiện có nền tảng số đủ rộng để AI lan nhanh cũng như xã hội sẵn tâm thế tiếp nhận công nghệ mới nhưng triển khai AI theo chiều sâu vẫn là bài toán lớn về năng lực tổ chức.
Từ góc độ quản trị nhân sự, ông Lê Nhật Trường Chinh - nhà sáng lập và CEO Success Partner - cho rằng nhiều doanh nghiệp hiện quản trị con người chủ yếu bằng cảm giác. Doanh nghiệp định giá nhà máy, thương hiệu, công nghệ, dữ liệu hay doanh thu nhưng chưa thể định giá được con người. Doanh nghiệp chỉ nhận ra vấn đề khi nhân sự giỏi rời đi, doanh số giảm hoặc tổ chức mất động lực. Cả tuyển sai người, đào tạo nhiều nhưng tổ chức không mạnh lên và thiếu tính kế thừa trong đội ngũ.
Ông Leo Võ Thái Lâm - nhà sáng lập 10X Value - dẫn nghiên cứu của Harvard Business Review cho thấy 95% lãnh đạo tham gia khảo sát tin rằng có khả năng tự nhận thức nhưng thực tế chỉ 10-15% sở hữu kỹ năng này.
Nhiều nhà lãnh đạo có năng lực kỹ thuật tốt nhưng thất bại khi làm việc nhóm do thiếu khả năng nhận biết những tín hiệu ngầm trong đội ngũ, năng lực cá nhân không đồng nghĩa với năng lực của tổ chức.
Có thực tế là vị trí quản lý ở nhiều doanh nghiệp thường được trao cho người có thâm niên, chuyên môn kỹ thuật và hiệu suất cao chứ không phải người có năng lực quản lý và lãnh đạo tốt nhất.
"Xử lý các vấn đề liên quan đến con người hoàn toàn khác với xử lý lỗi kỹ thuật. Những điểm mạnh trong chuyên môn như tính chính xác, logic hay khả năng tập trung sâu đôi khi trở thành rào cản trong quản lý cảm xúc của bản thân và người khác", ông Lâm nhận định.
Lối đi dành cho nhân viên phía sau siêu thị RT-Mart ở quận Dương Phổ, Thượng Hải, trở thành nơi ông tá túc hàng đêm. Dù giống người vô gia cư, ông không ăn xin hay gây rối.
Đêm đến, ông mang theo tiền mặt, máy tính xách tay, tai nghe Bluetooth và máy ảnh cầm tay. Đến 4h30, ông thức dậy dọn dẹp sạch sẽ để không ảnh hưởng hoạt động của siêu thị. Ban ngày, ông ăn uống, sinh hoạt quanh đây, thời gian rảnh thì lướt web hoặc xem phim truyền hình.
Ông có căn hộ rộng khoảng 20 m2 tại khu phố Kongjiang số 5 do mẹ đẻ để lại. Sau khi ly hôn năm 2000, vợ và con trai cắt đứt liên lạc, ông ngày càng ám ảnh với cảm giác cô độc. "Tôi sợ mình sẽ giống những người già báo chí thường nhắc tới, chết một mình mà không ai phát hiện", ông nói. Sự náo nhiệt ở siêu thị giúp ông an tâm và vui vẻ hơn.
Cuộc sống bất tiện khiến ông luôn trong tình trạng luộm thuộm, tóc bết và râu dài. Mọi thứ chỉ thay đổi vào tháng 5/2021, khi cô Huang Lanxia, lao động nhập cư từ Sơn Đông, xuất hiện.
Cô Huang làm nghề giúp việc, thường đẩy một cụ già ngồi xe lăn đến siêu thị dạo chơi. Thấy ông Qiang Ming sống khắc khổ, cô chủ động bắt chuyện, giúp ông gội đầu, giặt quần áo. Suốt hơn ba năm, cô đều đặn mang cơm nước đến chăm sóc ông.
Ông Qiang Ming đề nghị giao tài sản cùng thẻ hưu trí cho cô Huang, nhờ chăm sóc và lo hậu sự với tư cách con gái nuôi. Cuối năm 2024, ông chuyển đến sống cùng cô tại một căn hộ thuê. Tuy nhiên, khi hai người đến văn phòng công chứng để chuyển giao tài sản mới phát hiện trong thỏa thuận ly hôn căn hộ ở khu phố Kongjiang số 5 được xác định thuộc về vợ cũ của ông.
Ông Qiang Ming cho rằng đó chỉ là "ly hôn giả", song vì vợ cũ đã qua đời nên nội dung không thể thay đổi. Sau đó, tòa án phán quyết căn nhà thuộc quyền sở hữu của con trai ông.
Người con cho biết cha mẹ ly hôn do mâu thuẫn kéo dài. Anh từng đề nghị sửa sang nhà để bố quay về sống nhưng ông từ chối. Anh cũng lo ngại cha bị lợi dụng, đồng thời cam kết ông vẫn có quyền ở căn nhà này đến cuối đời. Dù vậy, ông Qiang Ming vẫn không quay về.
Câu chuyện của ông là một lát cắt về thực trạng già hóa dân số và sự cô đơn của người cao tuổi tại Trung Quốc.
Hồi tháng 1, Thượng Hải bắt đầu nghiên cứu cơ chế giám sát đa bên đối với việc chỉ định người giám hộ cho người già. Việc đưa các tổ chức chuyên nghiệp tham gia đánh giá được kỳ vọng sẽ tạo cầu nối hài hòa hơn giữa tình cảm, lợi ích và pháp luật cho những người cao tuổi sống đơn độc.
Không ít người vẫn nghĩ một nốt ruồi hay thay đổi nhỏ trên da là chuyện bình thường, cho đến khi cơ thể lên tiếng bằng những dấu hiệu không thể bỏ qua. Câu chuyện dưới đây là lời cảnh báo đau lòng về sự chủ quan trước ung thư da căn bệnh có thể tiến triển âm thầm nhưng hậu quả lại vô cùng nghiệt ngã.
Sự việc đau lòng xảy ra ở Trung Quốc. Một người phụ nữ 25 tuổi được giấu tên đi khám vì vùng bụng ngày càng to bất thường, sờ thấy khối u cứng. Tuy nhiên tại viện sau khi thăm khám các bác sĩ chẩn đoán cô mắc ung thư da và đã di căn đến nhiều cơ quan trong cơ thể.
Nghe thấy lời bác sĩ người phụ nữ này như nghe tin "sét đánh ngang tai". Chỉ sau sau 5 tháng chống chọi với bệnh ung thư hắc tố (melanoma) đang khiến dư luận trong và ngoài nước không khỏi xót xa.
Đau đớn hơn, cô từng lên kế hoạch đính hôn vào đầu năm 2026, nhưng giấc mơ hạnh phúc ấy đã mãi mãi dang dở. Câu chuyện trở thành hồi chuông cảnh tỉnh về sự chủ quan trước những thay đổi tưởng chừng rất nhỏ trên làn da.
Được biết trước đó vào tháng 11/2025, cô phát hiện một khối u lớn ở vùng bụng và nhanh chóng đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả chẩn đoán khiến cô sững sờ: ung thư da đã ở giai đoạn di căn. Cô không hiểu vì sao một căn bệnh "của da" lại có thể gây khối u trong bụng. Trong suy nghĩ của cô, ung thư da phải bắt đầu từ một nốt ruồi bất thường nào đó.
Các bác sĩ sau đó giải thích rằng ung thư hắc tố (melanoma) được xem là một trong những loại ung thư có khả năng di căn mạnh nhất. Tế bào ác tính có thể khởi phát từ một nốt ruồi rất nhỏ, sau đó lan theo đường máu và hệ bạch huyết đến các cơ quan nội tạng. Khối u ở bụng của người phụ nữ này thực chất là dấu hiệu ung thư đã lan đến gan hoặc màng bụng. Chỉ 5 tháng sau khi phát hiện di căn, bệnh tình diễn tiến nhanh chóng và cô qua đời vào tháng 4/2026.
Bác sĩ Li Tianju, Trưởng khoa Da liễu tại Bệnh viện Nhân dân Trịnh Châu Hà Nam, Trung Quốc chia sẻ với China News, nhiều người đang hiểu sai rằng ung thư da chỉ liên quan đến nốt ruồi. Trên thực tế, ung thư da còn có thể xuất hiện dưới dạng những tổn thương rất "im lặng" như mảng da sần, vết loét nhỏ hoặc vùng da đổi màu bất thường.
Đáng lo ngại, các vị trí như lòng bàn chân, nách hay háng — nơi ít được quan sát kỹ — lại có nguy cơ cao nhưng dễ bị bỏ qua. Việc tự ý tác động như cạy, gãi hoặc đốt tẩy có thể khiến tế bào ung thư phát triển và lan nhanh hơn.
Bác sĩ cũng nhấn mạnh, không ít người trẻ chủ quan dẫn đến phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn. Trường hợp của người phụ nữ nói trên là một ví dụ điển hình. Tương tự, một bệnh nhân nam tại Phúc Châu (Trung Quốc) từng bỏ qua nốt đen ở lòng bàn chân, đến khi đi khám thì ung thư đã di căn phổi và hạch chỉ sau vài tháng.
Các chuyên gia khuyến cáo, nếu cơ thể xuất hiện những dấu hiệu dưới đây, cần đi khám ngay:
- Nốt ruồi thay đổi bất thường: Méo mó, không đối xứng, viền nham nhở, màu sắc loang lổ hoặc tăng kích thước nhanh (trên 6mm).
- Vùng da đổi màu hoặc xuất hiện đốm lạ: Da chuyển sang màu đỏ, xanh xám hoặc đen bất thường, bề mặt dày lên hoặc sần sùi.
- Tổn thương da kéo dài gây ngứa, đau hoặc rát: Cảm giác khó chịu kéo dài không rõ nguyên nhân tại một vị trí cố định.
- Vết loét không lành, chảy dịch hoặc chảy máu: Vết thương nhỏ kéo dài hơn 2 tuần không hồi phục, có dấu hiệu rỉ dịch hoặc chảy máu.
Bất cứ ai, bất kể màu da, đều có thể bị ung thư da. Hầu hết các bệnh ung thư da đều có thể phòng ngừa được. Để bảo vệ bản thân, hãy thực hiện các bước sau:
- Tránh ánh nắng mặt trời vào giữa ngày: Sử dụng kem chống nắng hằng ngày kể cả khi không nắng và chọn lựa những loại phù hợp với làn da của mình.
Mặc quần áo chống nắng, đội mũ rộng vành, đeo kính bảo vệ khi đi ngoài trời nắng.
- Quan tâm đến chế độ dinh dưỡng hằng ngày: Để gìn giữu sức khỏe bạn nên chú trọng các thực phẩm chứa: beta caroteen, lutain, selennium, các loại vitamin…đều có trong ổi, dưa hấu, cam, chanh, các loại hạt, thịt, bánh mì…
- Kiểm tra da của bạn thường xuyên: Kiểm tra để phát hiện thay đổi trong các nốt ruồi, tàn nhang, vết sưng và vết bớt hiện có.
Theo bác sĩ, cách hiệu quả nhất là chủ động bảo vệ da khỏi tia UV – yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột biến tế bào. Nên sử dụng kem chống nắng, mặc đồ che chắn khi ra nắng, đặc biệt trong khung giờ từ 10h đến 16h, kể cả những ngày không nắng gắt.
Ngoài ra, tuyệt đối không tự ý gãi, nặn hay xử lý các nốt ruồi, đốm lạ tại nhà. Thay vào đó, cần tự kiểm tra da định kỳ hàng tháng và đến cơ sở y tế để soi da hoặc sinh thiết ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
