Bộ Công an vừa đề xuất sửa đổi, bổ sung điều luật này theo hướng mở rộng các hành vi phạm tội, phù hợp với Luật Đất đai năm 2024.
Theo quy định hiện hành, Điều 229 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tội “vi phạm các quy định về quản lý đất đai” với cấu thành cơ bản là hành vi lợi dụng hoặc lạm dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện các quyết định trái pháp luật trong các hoạt động như giao đất, thu hồi đất, cho thuê đất, cho phép chuyển quyền sử dụng đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.
Tuy nhiên, điều luật này mới chỉ liệt kê một số nhóm hành vi cụ thể, trong khi phạm vi quản lý nhà nước về đất đai trên thực tế rộng hơn nhiều.
Đáng chú ý, một số hoạt động quản lý quan trọng như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quản lý quy hoạch, bồi thường, hỗ trợ tái định cư… lại chưa được quy định trong cấu thành tội phạm của Điều 229.
Thực tiễn xét xử đã phát sinh những tình huống pháp lý gây tranh luận. Điển hình, trong một vụ án liên quan đến dự án tại khu vực núi Chín Khúc (Khánh Hòa), bị cáo là nguyên lãnh đạo địa phương bị truy tố, xét xử về hành vi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trái quy định.
Trong quá trình tranh tụng, quan điểm bào chữa cho rằng hành vi này không thuộc các nhóm hành vi được liệt kê tại Điều 229. Tuy nhiên, cơ quan xét xử vẫn áp dụng điều luật này để buộc tội.
Từ thực tiễn trên cho thấy, khi quy định pháp luật chưa bao quát đầy đủ các hành vi, cơ quan tiến hành tố tụng có thể phải mở rộng cách hiểu để xử lý. Điều này tiềm ẩn nguy cơ áp dụng pháp luật thiếu thống nhất, ảnh hưởng đến nguyên tắc xác định tội danh một cách chặt chẽ trong pháp luật hình sự.
Luật Đất đai năm 2024 đã mở rộng đáng kể phạm vi quản lý nhà nước về đất đai. Cụ thể, Điều 20 của luật này quy định 18 nội dung quản lý, bao gồm các lĩnh vực như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quản lý tài chính đất đai, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, bồi thường – hỗ trợ – tái định cư, giải quyết tranh chấp, khiếu nại và cung cấp dịch vụ công về đất đai. Sự mở rộng này cho thấy rõ sự “lệch pha” giữa pháp luật hình sự và pháp luật chuyên ngành.
Trong khi Luật Đất đai điều chỉnh toàn diện các hoạt động quản lý, thì Điều 229 Bộ luật Hình sự lại chưa cập nhật tương ứng, dẫn đến khoảng trống pháp lý trong việc xử lý các hành vi vi phạm.
Nếu không kịp thời sửa đổi, bổ sung Điều 229, có thể phát sinh hai hệ quả: hoặc là bỏ lọt những hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa được điều chỉnh, hoặc là phải vận dụng, suy diễn quy định hiện hành để xử lý. Cả hai trường hợp đều không bảo đảm yêu cầu chặt chẽ của pháp luật hình sự.
Vừa qua, Bộ Công an đã đề xuất nghiên cứu sửa đổi Điều 229 theo hướng bổ sung các hành vi phạm tội phù hợp với nội dung quản lý đất đai theo Luật Đất đai năm 2024.
Trong đó, đáng chú ý là các hành vi như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trái pháp luật; vi phạm trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; sai phạm trong quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các hoạt động quản lý tài chính đất đai.
Đề xuất này được đánh giá là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực đất đai – một lĩnh vực vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro và phức tạp.
Việc hoàn thiện quy định của Điều 229 không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống vi phạm mà còn giúp bảo vệ cán bộ, công chức trong quá trình thực thi công vụ, tránh trường hợp bị xử lý hình sự do cách hiểu không thống nhất hoặc do khoảng trống của pháp luật.
Trong bối cảnh các vi phạm đất đai ngày càng đa dạng, tinh vi, yêu cầu hoàn thiện pháp luật theo hướng đầy đủ, minh bạch và khả thi là hết sức cấp thiết. Đây cũng là điều kiện quan trọng để bảo đảm việc xử lý vi phạm được thực hiện đúng quy định, công bằng và phù hợp với thực tiễn.
Vướng mắc được đặt ra từ một vụ án mà bị cáo bị truy tố về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Trong suốt quá trình điều tra và tại phiên tòa, người này khai không uống rượu, bia trước khi lái xe.
Tuy nhiên kết quả giám định lại cho thấy trong máu có nồng độ cồn 0,282mg/100ml. Đáng chú ý, cơ quan giám định không xác định được lượng cồn này phát sinh từ đâu.
Từ tình huống trên, tòa án cấp dưới đề nghị hướng dẫn liệu có thể áp dụng tình tiết định khung quy định tại điểm b khoản 2 điều 260 Bộ luật Hình sự hay không.
Đây là tình tiết áp dụng với trường hợp người phạm tội "trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định".
Trong văn bản giải đáp, Tòa án nhân dân tối cao cho rằng điều kiện quan trọng để áp dụng tình tiết này là phải có căn cứ xác định người phạm tội "trong tình trạng có sử dụng rượu, bia". Theo đó, chỉ riêng kết quả xét nghiệm có nồng độ cồn là chưa đủ.
Tòa án tối cao nêu rõ, để áp dụng tình tiết định khung, kết luận giám định phải xác định được nồng độ cồn trong máu xuất phát từ việc sử dụng rượu, bia hoặc phải có các chứng cứ khác chứng minh người phạm tội đã uống rượu, bia trước khi tham gia giao thông.
“Trường hợp không có căn cứ xác định người phạm tội đã sử dụng rượu, bia thì không áp dụng tình tiết này”, văn bản nêu.
Luật sư Trịnh Văn Tuyến cho rằng hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao đã làm rõ một điểm lâu nay còn nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn xét xử các vụ án giao thông.
Theo đó, điểm b khoản 2 điều 260 Bộ luật Hình sự quy định tình tiết định khung đối với trường hợp người phạm tội “trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định”. Vì vậy yếu tố then chốt không chỉ là phát hiện có nồng độ cồn mà còn phải chứng minh được người đó thực sự đã sử dụng rượu, bia.
“Đây là hai khái niệm không hoàn toàn đồng nhất”, ông Tuyến nói và cho rằng việc Tòa án nhân dân tối cao yêu cầu phải xác định rõ nguồn gốc nồng độ cồn là "cách diễn giải đúng tinh thần điều luật, tránh việc suy đoán bất lợi cho người bị buộc tội".
Theo luật sư, trong tố tụng hình sự, trách nhiệm chứng minh thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng. Người bị truy cứu trách nhiệm hình sự không có nghĩa vụ phải chứng minh mình vô tội.
"Vì vậy nếu chỉ có kết quả xét nghiệm nồng độ cồn mà không kèm các chứng cứ khác như lời khai, hình ảnh camera, nhân chứng, hóa đơn thanh toán hoặc tài liệu thể hiện việc sử dụng rượu, bia thì việc áp dụng tình tiết tăng nặng có thể chưa đủ chặt chẽ".
Ông Tuyến phân tích thêm bản chất của tình tiết định khung này còn gắn với yếu tố lỗi và ý thức chủ quan của người điều khiển phương tiện. Tức cơ quan tố tụng phải làm rõ người đó có chủ động sử dụng rượu, bia trước khi tham gia giao thông hay không, nhận thức được việc uống rượu, bia có thể ảnh hưởng khả năng lái xe nhưng vẫn điều khiển phương tiện.
“Nếu chưa xác định được nguồn gốc nồng độ cồn, chưa chứng minh được hành vi sử dụng rượu, bia thì rất khó khẳng định yếu tố chủ quan của người phạm tội trong trường hợp này”, luật sư nhìn nhận.
Trên thực tế vẫn có những trường hợp trong cơ thể xuất hiện cồn do nguyên nhân khách quan như dùng thuốc, thực phẩm lên men, bệnh lý chuyển hóa hoặc hiện tượng cồn nội sinh. Dù hàm lượng thường không lớn, đây vẫn là yếu tố cần được xem xét, đánh giá thận trọng trong quá trình giải quyết vụ án.
Ông cũng cho rằng hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao cho thấy sự khác biệt giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự. Với vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông, chỉ cần có nồng độ cồn vượt ngưỡng đã có thể bị xử phạt.
Nhưng trong vụ án hình sự, đặc biệt với tình tiết làm tăng nặng trách nhiệm, yêu cầu chứng minh phải nghiêm ngặt hơn để tránh nguy cơ “đồng nhất” giữa việc có nồng độ cồn với hành vi sử dụng rượu, bia.
Theo ông Tuyến, hướng dẫn này nhiều khả năng sẽ tác động trực tiếp đến quá trình điều tra, dựng hồ sơ các vụ án giao thông thời gian tới, buộc cơ quan tố tụng phải chú trọng hơn tới việc thu thập chứng cứ về quá trình sử dụng rượu, bia thay vì chủ yếu dựa vào kết quả đo nồng độ cồn.
Theo Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Thanh Hóa, ngày 8/5, Phòng Cảnh sát kinh tế cho biết Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thanh Hoá đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với Phạm Văn Nhị, nguyên Chủ tịch UBND xã Lâm Phú, huyện Lang Chánh (cũ), nay là xã Văn Phú; Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH xây dựng và DVTM Tuấn Hùng và Nguyễn Ngọc Tiến, Giám đốc Công ty TNHH tư vấn xây dựng Phú Khang về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Theo kết quả điều tra ban đầu, thực hiện chính sách khuyến khích phát triển giao thông nông thôn giai đoạn 2022 - 2025 của tỉnh Thanh Hóa, UBND xã Lâm Phú được Chủ tịch UBND huyện Lang Chánh (cũ) phê duyệt hỗ trợ 600 triệu đồng để xây dựng 1 km đường giao thông nông thôn tại bản Cháo Pi - địa bàn còn nhiều khó khăn của huyện miền núi Lang Chánh trước đây.
Cơ quan điều tra xác định, với vai trò chủ đầu tư, UBND xã Lâm Phú đã chỉ định Công ty TNHH xây dựng và DVTM Tuấn Hùng thi công công trình; Công ty TNHH tư vấn xây dựng Phú Khang thực hiện tư vấn, giám sát. Các đối tượng đã thống nhất chia dự án thành 2 gói thầu có giá trị xây lắp dưới 1 tỷ đồng để thực hiện. Trong đó, gói thầu số 1 dài hơn 488m; gói thầu số 2 dài hơn 511m. Tổng giá trị xây dựng của cả hai gói thầu theo dự toán được phê duyệt hơn 2,35 tỷ đồng.
Tuy nhiên, trên thực tế đơn vị thi công chỉ mới triển khai khoảng 177m đường bê tông thuộc một tuyến của gói thầu số 2; các hạng mục còn lại không được thực hiện theo thiết kế, dự toán đã được phê duyệt. Mặc dù công trình chưa hoàn thành, chưa đủ điều kiện nghiệm thu, nhưng các đối tượng vẫn lập khống hồ sơ, xác nhận hoàn thành khối lượng thi công nhằm hợp thức hóa thủ tục thanh toán vốn hỗ trợ của Nhà nước. Từ những bộ hồ sơ ấy, chủ đầu tư đã giải ngân cho đơn vị thi công số tiền hơn 426 triệu đồng, gây thiệt hại ngân sách Nhà nước.
Ngày 14/4, Công an phường Tân Lập đang lấy lời khai Y Ginta Byă (19 tuổi, ngụ xã Cư M'gar) và Lê Hồng Hiền (16 tuổi) để làm rõ hành vi Trộm cắp tài sản.
Tối hôm qua, sau khi trải qua 3 cuộc nhậu ở phường Buôn Ma Thuột, hai người rủ nhau đi dọc các tuyến đường để trộm cắp tài sản.
Khoảng 2h30 ngày 14/4, Y Ginta và Hiền phát hiện chiếc ôtô 7 chỗ để trước cổng nhà trên đường Hùng Vương, phường Tân Lập, không khóa cửa và cắm sẵn chìa khóa. Theo lời khai ban đầu, cả hai lấy trộm xe, dự định mang về nhà của Y Ginta cất giấu rồi tìm cách tiêu thụ lấy tiền tiêu xài.
Hai người mở cửa xe, Y Ginta trực tiếp cầm lái, dù cả hai không có bằng và không biết lái xe.
Khi điều khiển trên đường Trần Quý Cáp, Y Ginta không làm chủ tay lái, tông vào một xe tải đậu bên phải lề đường. Chiếc xe tiếp tục lao về phía trước, leo lên dải phân cách rồi mới dừng lại.
Ngay sau khi gây ra vụ trộm và tai nạn, hai nghi phạm bỏ xe tại hiện trường, lẩn trốn vào một vườn cà phê gần đó. Cảnh sát bắt giữ khi cả hai đang trèo lên một cây dừa để ẩn náu.
