Vào hôm 19/4, Mỹ đã thực hiện lời đe dọa đổ bộ và bắt giữ bất kỳ con tàu nào thách thức lệnh phong tỏa các cảng của Iran. Đoạn video do quân đội Mỹ công bố cho thấy một tàu khu trục tên lửa dẫn đường đã nổ súng vào tàu hàng Touska của Iran.
Sau khi con tàu bị vô hiệu hóa, lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ đã đu dây từ trực thăng xuống boong tàu.
Vụ việc xảy ra sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết họ kỳ vọng các cuộc đàm phán hòa bình với Iran sẽ được nối lại trong tuần này tại Islamabad, Pakistan. Trong khi đó, Iran đề nghị Mỹ ngay lập tức trả tự do cho con tàu và thủy thủ đoàn, đồng thời tuyên bố sẽ trả đũa.
Cuộc đối đầu giữa tàu chiến và tàu hàng
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết tàu khu trục tên lửa dẫn đường USS Spruance đã cảnh báo tàu Touska nhiều lần trong suốt 6 giờ đồng hồ. Trong thời gian đó tàu container này đang di chuyển tốc độ cao trên biển Ả Rập hướng về phía cảng Bandar Abbas của Iran.
Theo trang MarineTraffic.com, cảng ghé cuối cùng của Touska là cảng Klang, Malaysia, vào ngày 12/4. Trước đó, con tàu đã di chuyển qua lại giữa thành phố Chu Hải (Trung Quốc) và các cảng khác nhau của Iran.
Theo Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Bộ Tài chính Mỹ, con tàu thuộc sở hữu của Công ty Vận tải Mosakhar Darya có địa chỉ tại Tehran và đang chịu các lệnh trừng phạt.
Marine Traffic cho biết tàu Touska đã bị trừng phạt từ năm 2018, và tất cả các công ty chủ quản, quản lý kỹ thuật và thương mại của nó đều bị trừng phạt từ năm 2012.
Trong khi đó, USS Spruance là tàu khu trục tên lửa dẫn đường lớp Arleigh Burke của Hải quân Mỹ. Tàu được trang bị pháo hạm 127mm được thiết kế để chống lại tàu thuyền, máy bay và các mục tiêu trên đất liền.
Được triển khai lần đầu vào năm 1971, pháo Mark 45 có tầm bắn khoảng 24km với đạn thông thường. Hải quân cho biết đây là vũ khí hoàn toàn tự động, có thể bắn từ 16 đến 20 phát mỗi phút từ một ổ đạn 20 viên, sau đó thủy thủ đoàn dưới boong có thể nạp thêm đạn để tiếp tục sử dụng.
Con tàu còn mang theo nhiều loại vũ khí khác, bao gồm ngư lôi, tên lửa Tomahawk để tấn công mặt đất, tên lửa đánh chặn Standard để phòng thủ tên lửa đạn đạo và tên lửa Sea Sparrow để phòng không và đánh chặn tên lửa tầm ngắn.
Tàu Spruance có lượng giãn nước khoảng 9.000 tấn, dài hơn 150m và mang theo thủy thủ đoàn 329 người. Tàu gia nhập hạm đội vào năm 2011, hoạt động như một phần của nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln và có cảng nhà tại San Diego.
Hơn 6 giờ chặn bắt
CENTCOM cho biết tàu khu trục Mỹ đã bắn trúng tàu Touska bằng nhiều loạt đạn pháo. Video do Hải quân cung cấp cho thấy tàu chiến Mỹ đã bắn 3 phát vào tàu Touska sau khi cảnh báo thủy thủ đoàn sơ tán khỏi buồng máy.
Đây là một hành động sử dụng vũ lực hiếm hoi, cho thấy sự sẵn sàng của Mỹ trong việc thực thi đầy đủ lệnh phong tỏa đối với Iran.
Lực lượng Mỹ vốn được huấn luyện để leo thang từ cảnh báo đến nổ súng vô hiệu hóa, nhưng họ hiếm khi phải thực hiện điều này trong các hoạt động thực thi lệnh trừng phạt thông thường. Cuộc tấn công vào con tàu này là một trường hợp hy hữu khi các kịch bản đã bước từ huấn luyện ra thực tế.
Khác với tình huống ở Venezuela hồi đầu năm, nơi lực lượng Mỹ truy đuổi một tàu dầu thuộc “hạm đội bóng tối” xuyên Đại Tây Dương trước khi đổ bộ, vụ việc lần này chứng kiến Hải quân Mỹ chuyển sang sử dụng vũ lực và làm sáng tỏ các quy trình thực thi lệnh phong tỏa.
Bradley Martin, cựu hạm trưởng Hải quân và nhà nghiên cứu tại RAND, cho biết việc đánh giá các tàu thuyền để xác định có vi phạm phong tỏa hay không là quy trình tiêu chuẩn. Khi các tàu tiếp cận, thủy thủ đoàn sẽ bị thẩm vấn về nguồn gốc, điểm đến và hàng hóa; trong nhiều trường hợp, thông tin đó là đủ để cho phép họ tiếp tục hành trình hoặc yêu cầu quay đầu.
Nếu Hải quân Mỹ xác định một con tàu cần được đổ bộ kiểm tra, bước tiếp theo thường là đổ bộ, trong đó các thủy thủ Mỹ kiểm tra bản kê khai hàng hóa và khoang tàu với sự cho phép của tàu đó.
Trong trường hợp của tàu Touska, theo CENTCOM, con tàu này đã “không tuân thủ các cảnh báo lặp đi lặp lại trong suốt 6 giờ đồng hồ”. Điều này dẫn đến bước tiếp theo trong quy trình ngăn chặn: yêu cầu thủy thủ đoàn tàu Touska sơ tán khỏi buồng máy và sau đó bắn “nhiều loạt đạn pháo xuyên qua thân tàu vào buồng máy, vô hiệu hóa hệ thống đẩy.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết cuộc chạm trán này “đã kết thúc không tốt đẹp” đối với con tàu treo cờ Iran, đồng thời nói thêm rằng Hải quân Mỹ đã “chặn đứng chúng ngay tại chỗ bằng cách bắn thủng một lỗ ở buồng máy” của tàu.
“Thủy quân lục chiến Mỹ từ Đơn vị Thủy quân lục chiến Viễn chinh số 31 sau đó đã đổ bộ lên con tàu không tuân thủ, con tàu vẫn đang bị Mỹ bắt giữ”, tuyên bố của CENTCOM cho biết.
Một đoạn video quay sau khi mặt trời lặn cho thấy các binh sĩ Thủy quân lục chiến từ tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli đu dây từ trực thăng để lên tàu.
Nhà phân tích Carl Schuster, cựu hạm trưởng Hải quân Mỹ, cho rằng có khả năng cần ít nhất 2 phát bắn trúng từ pháo của tàu khu trục để vô hiệu hóa động cơ diesel của tàu Touska. Ông cho biết cả 3 phát bắn của tàu Spruance trong video dường như đều đã trúng mục tiêu. Ông Schuster cũng nhận định con tàu có thể sẽ cần được kéo đi sau khi bị trúng đạn.
Bryan Clark, một cựu sĩ quan Hải quân Mỹ, nhận định việc truy đuổi và đổ bộ lên một con tàu lớn như Touska trong tình trạng không tuân thủ là rất khó khăn do kích thước, tốc độ của nó cũng như rủi ro thủy thủ đoàn có thể chống đối.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Ông Schuster cho biết tàu Touska sẽ được đưa đến một khu neo đậu hoặc cảng để kiểm tra hoặc định giá.
Các chuyên gia nói rằng một khi việc đó hoàn tất và hàng hóa được xác định, nó có thể trở thành tài sản của chính phủ Mỹ dưới dạng “chiến lợi phẩm”, giống như bất kỳ binh sĩ hay khí tài nào của đối phương bị thu giữ trong quá trình xung đột vũ trang.
Về số phận của thủy thủ đoàn tàu Touska, Jennifer Parker, cộng tác viên không thường trực tại Viện Lowy và là cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Australia, cho rằng điều đó phụ thuộc vào quốc tịch của họ.
Nếu thủy thủ đoàn là người Iran, họ có thể bị giam giữ, hoặc nếu có các thành viên của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trên tàu, họ có thể bị giữ như tù binh. Bà cũng lưu ý rằng nếu tàu Touska chở bất kỳ loại vũ khí hay khí tài nào cho Iran, thủy thủ đoàn có khả năng cao sẽ bị giam giữ.
CENTCOM hiện chưa bình luận về quốc tịch của thủy thủ đoàn và tình trạng hiện tại của con tàu chở hàng.
Vụ Mỹ chặn bắt tàu hàng Touska của Iran đánh dấu một sự leo thang giữa 2 nước khi lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần dự kiến sẽ hết hạn trong tuần này.
Các cuộc đàm phán đang diễn ra nhưng rất bấp bênh, và Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz sau chưa đầy một ngày nới lỏng. Trước cuộc xung đột này, Iran chưa bao giờ tuyên bố đóng cửa hoàn toàn eo biển, và Mỹ cũng chưa từng thực hiện một cuộc phong tỏa đường biển quy mô lớn như thế này kể từ sau Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba.
Trong khi lực lượng Mỹ đã yêu cầu quay đầu ít nhất 25 tàu thương mại theo lệnh phong tỏa, đây là con tàu đầu tiên được ghi nhận là đã từ chối tuân thủ, làm dấy lên viễn cảnh về nhiều cuộc đối đầu hơn nếu các cuộc đàm phán tiếp tục rạn nứt, hoặc tệ hơn là thất bại.
“Nếu nhiều cuộc ngăn chặn như thế này diễn ra, áp lực lên các tàu Hải quân và thậm chí là các đội VBSS của Thủy quân lục chiến sẽ bắt đầu tăng lên”, ông Martin nhận định.
Dự án "Vòm Vàng" được thiết kế để bao trùm toàn bộ lãnh thổ Mỹ, nhằm ứng phó các mối đe dọa trên không, bao gồm tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình.
Không lâu sau khi quay lại Nhà Trắng cho nhiệm kỳ 2, Tổng thống Trump trình bày kế hoạch trên, vốn cần khoản đầu tư ban đầu 25 tỉ USD, và tổng chi phí cuối cùng dự kiến vào khoảng 175 tỉ USD.
Tuy nhiên, con số ước tính do Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) đưa ra lên đến 1.200 tỉ USD.
Chỉ tính riêng chi phí mua sắm cho Vòm Vàng đã vượt 1.000 tỉ USD, bao gồm các lớp tên lửa đánh chặn và hệ thống cảnh báo, dò tìm tên lửa đặt trên quỹ đạo trái đất.
Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Jeff Merkley, người yêu cầu báo cáo của văn phòng trên, hôm 12.5 gọi chương trình Vòm Vàng của Tổng thống Trump chẳng khác nào một khoản ưu đãi khổng lồ cho giới nhà thầu quân sự Mỹ, trong khi toàn bộ chi phí do dân Mỹ gánh chịu.
Đến nay vẫn còn nhiều hoài nghi về khả năng Mỹ có thể triển khai một hệ thống phòng thủ toàn diện để bao trùm toàn bộ lãnh thổ nước này.
Trong khi đó, giới chức cảnh báo rằng những hệ thống hiện có thể không còn theo kịp các dòng vũ khí ngày càng tinh vi hơn của các đối thủ.
Báo cáo mới của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ cũng tính toán được rằng hệ thống phòng thủ của Mỹ có thể bị quá tải trong trường hợp Nga hoặc Trung Quốc phát động cuộc tấn công toàn diện nhằm vào lãnh thổ Mỹ.
Bà Chu Quần Phi hiện là nhà sáng lập Lens Technology - doanh nghiệp chuyên sản xuất mặt kính điện thoại và linh kiện điện tử với khoảng 75.000 lao động tại Trung Quốc.
Theo bảng xếp hạng Hurun năm 2025, bà đứng thứ hai trong danh sách nữ doanh nhân giàu nhất Trung Quốc và là nữ tỉ phú tự thân giàu nhất.
Theo báo SCMP, bà Chu Quần Phi sinh năm 1970 trong một gia đình nông thôn có ba anh chị em với tuổi thơ gắn với cảnh thiếu thốn.
Mẹ mất khi bà mới 5 tuổi, còn cha bị tai nạn lao động dẫn đến mất thị lực và một ngón tay.
Để phụ giúp gia đình, từ nhỏ bà cùng các anh chị em phải nuôi heo, chăn vịt kiếm thêm thu nhập.
Năm 15 tuổi, bà Chu rời quê tới thành phố Thâm Quyến (tỉnh Quảng Đông ở miền nam Trung Quốc) tìm việc.
Công việc đầu tiên là bảo vệ tại công trường xây dựng, sau đó chuyển sang làm ở dây chuyền sản xuất kính.
Mức lương bà khi ấy chỉ khoảng 1 USD/ngày.
Bà phải làm những ca làm việc kéo dài từ sáng tới khuya, nhiều hôm kết thúc lúc 2h sáng hôm sau.
Trong khi làm công nhân, bà Chu Quần Phi tranh thủ tự học thêm kế toán và máy tính.
Sau một thời gian, bà được giao quản lý phân xưởng.
Đầu những năm 1990, khi nhà máy đứng trước nguy cơ đóng cửa do chủ rút vốn, bà đề nghị tiếp quản hoạt động sản xuất và cam kết sẽ làm việc cả đời cho chủ nếu thất bại.
Sau khi được giao điều hành, nhà máy nhanh chóng trở thành đơn vị hoạt động hiệu quả nhất công ty.
Sau đó, bà Chu Quần Phi quyết định rời công ty để khởi nghiệp riêng.
Năm 2003, bà dùng 3.000 USD tích góp được sau nhiều năm lao động để thành lập Lens Technology tại tỉnh Hồ Nam cùng người thân.
Tuy nhiên, công ty nhanh chóng gặp khó khi đối tác bất ngờ rút lui, đẩy doanh nghiệp tới bờ vực phá sản.
Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2004 khi Motorola đặt hàng loại kính điện thoại có thể chịu lực khi rơi từ độ cao 1 mét.
Thời điểm đó chưa doanh nghiệp nào trên thế giới sản xuất được loại kính này.
Bà Chu cùng đội ngũ đã nghiên cứu liên tục trong nhiều tháng trước khi hoàn thành yêu cầu của Motorola, qua đó giúp công ty giành được hợp đồng lớn.
Ba năm sau, Lens Technology trở thành nhà cung cấp mặt kính cho chiếc iPhone đầu tiên của Apple.
Từ đó, doanh nghiệp này được xem là một trong những công ty quan trọng trong chuỗi cung ứng của Apple.
Năm 2015, Lens Technology niêm yết trên sàn chứng khoán Thâm Quyến, giúp tài sản của bà Chu tăng mạnh và đưa bà trở thành người phụ nữ giàu nhất Trung Quốc thời điểm đó.
Cũng trong giai đoạn này, bà đối mặt nhiều tin đồn đời tư.
Trả lời báo Jiemian News (Trung Quốc), bà cho biết bản thân đã rất nỗ lực để xử lý những thông tin thất thiệt.
"Điều quan trọng là không được tự mãn khi thành công và cũng không để bản thân chìm trong bi quan lúc khó khăn", bà Chu nói.
Tính đến năm 2024, doanh thu của Lens Technology đạt gần 70 tỉ nhân dân tệ (khoảng 10,3 tỉ USD) nhờ hợp tác với Apple từ thời cố CEO Steve Jobs đến CEO hiện tại Tim Cook.
Tuy nhiên, công ty cũng tìm cách giảm phụ thuộc vào Apple bằng việc mở rộng hợp tác với Huawei, Samsung, Xiaomi và Oppo.
Ngoài điện thoại, doanh nghiệp còn mở rộng sang lĩnh vực điện tử ô tô, hợp tác với hơn 30 thương hiệu toàn cầu như Tesla, BYD, Mercedes-Benz và BMW.
Năm 2025, công ty đầu tư vào Viện Nghiên cứu Trí tuệ Nhân tạo và Robot tương lai, đồng thời phát triển nhiều mẫu robot hình người, trong đó có Lingxi X1.
Dự kiến sản lượng robot của công ty sẽ vượt 10.000 chiếc trong năm 2026.
Trong cuộc phỏng vấn với Fox News vào ngày 14/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết uranium đã làm giàu của Iran “có thể” được cất giấu, nhưng ông khẳng định Mỹ sẽ “thu hồi” số vật liệu này.
“Tôi nghĩ điều quan trọng là chúng ta phải thu hồi được chúng (uranium làm giàu) để chống lại các thông tin giả mạo. Chính tôi đã nói rằng chúng ta sẽ thu hồi được chúng, và chúng ta sẽ thu hồi được. Chúng tôi đang theo dõi sát sao tình hình”, ông Trump nói thêm.
Tổng thống Trump nói rằng chỉ có Mỹ và có thể là Trung Quốc mới có khả năng thu hồi vật liệu hạt nhân của Iran.
Ông cũng cảnh báo Mỹ đang theo dõi sát sao các cơ sở hạt nhân của Iran cũng như bất kỳ nỗ lực nào nhằm khai thác vật liệu này.
“Chúng tôi đang theo dõi sát sao. Chúng tôi biết chính xác chuyện gì đang xảy ra ở đó”, ông Trump nhấn mạnh.
“Nếu họ di chuyển chúng (uranium làm giàu), và tôi đã nói với họ điều đó, nếu họ cử lực lượng đến đó để thử làm việc này… tất cả những gì chúng tôi sẽ làm là ném vào đó vài quả bom và mọi chuyện sẽ kết thúc. Họ sẽ không làm được việc đó”, ông Trump nói, đồng thời cho biết Mỹ có “9 camera” theo dõi 3 địa điểm hạt nhân của Iran “24 giờ một ngày”.
“Chúng tôi biết chính xác chuyện gì đang xảy ra ở đó. Chưa ai đến gần chỗ đó”, ông nói thêm.
Tổng thống Trump cũng tin rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhất trí lập trường về việc Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết ông đã thảo luận về mối đe dọa hạt nhân từ Iran với Chủ tịch Trung Quốc.
“Tôi nghĩ Trung Quốc không muốn Iran có vũ khí hạt nhân. Tôi đã nói, đừng quá lo lắng, các ngài cũng không muốn họ có vũ khí hạt nhân”, ông Trump cho biết thêm.
Theo Tổng thống Trump, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói với ông rằng: "Nếu tôi có thể giúp đỡ gì được, tôi rất muốn giúp" đạt được một thỏa thuận với Iran.
Ông Trump xác nhận nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng ủng hộ việc mở cửa eo biển Hormuz.
"Bất cứ ai mua nhiều dầu như vậy rõ ràng đều có mối quan hệ nào đó với họ (Iran), nhưng ông ấy nói: “Tôi rất muốn giúp đỡ, nếu tôi có thể giúp đỡ bằng bất cứ cách nào”. Ông ấy muốn thấy eo biển Hormuz được mở cửa", Tổng thống Trump nói thêm.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 13/5 tuyên bố chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn tập trung cao độ vào việc đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân và coi đây là tiêu chí trung tâm và “lằn ranh đỏ” cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump đã viện dẫn kho uranium làm giàu của Iran như một phần lý do cho cuộc chiến với Iran. Tổng thống Trump cũng nói rằng ông muốn Iran giao nộp uranium làm giàu để đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Ông Ebrahim Rezaei, đại diện Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, gần đây cảnh báo Iran có thể xem xét việc làm giàu uranium lên mức 90% trong trường hợp Mỹ nối lại chiến dịch tấn công.
Iran được cho là vẫn sở hữu hơn 400kg uranium đã được làm giàu tới mức 60%. Đây là một bước ngắn về mặt kỹ thuật để đạt tới mức 90% dùng cho sản xuất vũ khí hạt nhân.
Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của nước này là vì mục đích hòa bình, đồng thời khẳng định sẽ không chuyển uranium làm giàu sang nước khác.
