Thói quen ăn mặn từ lâu đã trở thành một phần trong văn hóa ẩm thực của người Việt, từ bát nước mắm trên mâm cơm gia đình đến các loại gia vị chấm sẵn trên bàn ăn tại hàng quán. Tuy nhiên, đằng sau vị đậm đà quen thuộc ấy là một nguy cơ sức khỏe âm thầm nhưng đáng lo ngại: tăng huyết áp và các bệnh tim mạch.
“Ăn mặn” không chỉ đến từ muối tinh mà còn từ nhiều nguồn gia vị chứa natri cao như bột canh, hạt nêm, nước mắm, xì dầu (nước tương), mì chính… Những gia vị này nếu sử dụng thường xuyên và vượt mức khuyến nghị có thể khiến lượng natri nạp vào cơ thể tăng cao.
Trong bữa ăn của người Việt, phần lớn lượng muối và natri đến từ chính quá trình nấu nướng và nêm nếm tại bàn ăn, chiếm khoảng 70%. Khoảng 20% đến từ thực phẩm chế biến sẵn, đồ đóng gói và thức ăn nhanh, trong khi 10% còn lại có sẵn tự nhiên trong thực phẩm.
Theo các chuyên gia, muối là gia vị cần thiết cho cơ thể, giúp duy trì cân bằng điện giải và hỗ trợ hoạt động của cơ bắp, thần kinh. Song nếu tiêu thụ vượt quá mức cần thiết, muối trở thành “kẻ thù thầm lặng” của sức khỏe.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo, chế độ ăn mặn có thể liên quan tới 62% các ca đột quỵ não. WHO cũng khuyến nghị giảm tiêu thụ muối là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa tăng huyết áp.
Chia sẻ với Người Đưa Tin, TS. BS Hoàng Thị Đức Ngàn – Phụ trách Khoa dinh dưỡng cộng đồng – Viện Dinh dưỡng, việc tiêu thụ nhiều natri có liên quan trực tiếp đến nguy cơ tăng huyết áp ở người trưởng thành. Ngược lại, giảm natri giúp kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ các bệnh tim mạch như đột quỵ và bệnh mạch vành.
Hiện nay, tăng huyết áp đang là một trong những bệnh lý phổ biến cũng như gánh nặng bệnh tật của Việt Nam. Tính trung bình, cứ 5 người trưởng thành thì có 1 người bị tăng huyết áp. Đáng lo ngại hơn, bệnh thường tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng, nên nhiều người không biết mình đang mắc bệnh cho đến khi xảy ra biến chứng.
Tăng huyết áp được ví như “kẻ giết người thầm lặng” bởi nó có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như đột quỵ, suy tim, suy thận và mù lòa. Theo thống kê, trung bình cứ 3 trường hợp tử vong thì có 1 trường hợp liên quan đến các bệnh tim mạch do tăng huyết áp.
Không chỉ đến từ thói quen nêm nếm, natri còn “ẩn mình” trong nhiều loại thực phẩm bao gói sẵn. Theo các chuyên gia, sự phát triển nhanh chóng của ngành thực phẩm công nghiệp và đồ ăn tiện lợi khiến người tiêu dùng ngày càng tiêu thụ nhiều muối cũng như đường và chất béo bão hòa hơn trước.
Các sản phẩm bao gói sẵn như mì ăn liền, xúc xích, giò chả, bim bim, đồ hộp… thường có hàm lượng natri cao, góp phần làm tăng tổng lượng muối nạp vào cơ thể mỗi ngày.
Theo nghiên cứu của Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ, từ từ giảm hàm lượng natri trong thực phẩm có thể làm giảm vị giác của thức ăn mặn theo thời gian, mà đối với một số người, có thể làm cho thực phẩm có mức natri vừa phải cảm thấy ngon miệng. Lượng Natri trong một suất ăn nếu dưới hoặc bằng 5% nhu cầu khuyến nghị một ngày thì thực phẩm đó được coi là có hàm lượng Natri thấp, nếu lớn hơn hoặc bằng 20% thì được coi là có hàm lượng Natri cao, nên tránh sử dụng.
Để bảo vệ sức khoẻ cộng đồng, Bộ Y tế phối hợp với WHO, chương trình sức khoẻ Việt Nam đã xây dựng tờ rơi truyền thông nhằm giảm tiêu thụ muối trong khẩu phần ăn, trong đó khuyến cáo: người dân nên thay đổi thói quen ăn mặn, đặc biệt là bỏ thói quen chấm ngập thức ăn vào nước chấm, gia vị như nước mắm, xì dầu, muối tiêu hay tương ớt.
Hạn chế để nước mắm, nước tương và muối trên bàn ăn; không nên chấm các món ăn mặn vào muối, gia vị, nước mắm; hạn chế chấm trái cây với muối và gia vị; không nên rưới nước mắm, nước kho/rim cá, thịt hay nước sốt vào cơm khi ăn; không nên cố uống hết nước canh, nước phở, bún, miến; đặc biệt khi ăn ở hàng quán.
Cùng với đó, nên hạn chế ăn các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối như: mỳ tôm, xúc xích, giò chả, bim bim…
Dưới góc độ truyền thông dinh dưỡng, Ths.BS. Ngô Thị Hà Phương – Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng cho rằng, chỉ cần những thay đổi nhỏ trong thói quen ăn uống cũng có thể mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe.
Mỗi cá nhân và gia đình có thể giảm lượng muối ăn bằng những biện pháp rất đơn giản như hạn chế lượng muối, bột canh, nước mắm… cho vào thức ăn khi nấu nướng, mức tối đa là không quá một phần năm thìa cà phê muối cho một bữa ăn của một người một ngày.
Hạn chế thường xuyên sử dụng các sản phẩm có hàm lượng muối cao như khoai tây chiên, pizza, thực phẩm đóng hộp…
Cùng với đó, lựa chọn các sản phẩm có hàm lượng muối thấp khi mua thực phẩm chế biến sẵn; đọc nhãn khi mua thực phẩm đã được chế biến sẵn để kiểm tra hàm lượng muối. Nên cho trẻ em ăn thực phẩm tự nhiên và kiểm soát chặt chẽ việc thêm các gia vị mặn.
Thói quen tập thể dục giúp giảm 46% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân. Theo tác giả nghiên cứu Xuan-Mai Nguyen, những người có tuổi thọ cao trong nghiên cứu có thói quen tập thể dục (hoặc vận động) tương đương khoảng 7,5 giờ mỗi tuần. Nếu như bạn đi bộ lên cầu thang mà không hụt hơi, được coi là tương đương 4 phút tập thể dục.
Như vậy, không cần thiết phải tham gia vào những môn thể thao chuyên nghiệp, những hoạt động hàng ngày giúp tiêu hao năng lượng cũng rất tốt cho cơ thể bạn.
Nên tắm nắng 15 phút mỗi ngày
Tắm nắng thường xuyên rất tốt cho sức khỏe, chỉ cần 15 phút tiếp xúc với ánh nắng mặt trời hàng ngày là đủ để duy trì lượng vitamin D ở người khỏe mạnh. Bởi ánh sáng mặt trời kích thích các tế bào da sản xuất vitamin D, một loại vitamin thiết yếu cho nhiều chức năng quan trọng như: phát triển xương, tái tạo xương, co cơ không tự chủ (như nhịp tim và tiêu hóa), chuyển hóa đường huyết thành năng lượng.
Thiếu vitamin D có thể làm suy giảm tất cả các chức năng này và dẫn đến sức khỏe xương kém. Một đánh giá các nghiên cứu năm 2019 kết luận rằng thiếu vitamin D có liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn so với những người có mức vitamin D bình thường, bao gồm tăng gấp 2 lần nguy cơ tử vong do ung thư.
Theo nghiên cứu, không bao giờ hút thuốc lá trong đời có thể giúp bạn giảm 29% nguy cơ tử vong. Đối với người nghiện thuốc lá, hãy bỏ ngay hút thuốc để bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh (vì hít phải khói thuốc lá của người hút cũng gây tổn hại tới sức khỏe). Do đó để bảo vệ sức khỏe đừng bao giờ uống rượu bia tới mức say. Chuốc nhau uống say là một thói quen không hề tốt ở nhiều nơi. Bạn không nên uống nhiều hơn 4 lon bia hay đồ uống chứa cồn mỗi ngày. Hạn chế bia rượu, bạn có thể giảm 19% nguy cơ tử vong.
Duy trì một cuộc sống cân bằng, ít stress có thể giảm 22% nguy cơ tử vong sớm. Để cuộc sống ít stress, bạn cần có một cái nhìn lạc quan, tích cực hơn, biết cách cân bằng cuộc sống để hóa giải stress thành niềm vui.
Có thể nhiều người không biết căng thẳng kích hoạt giải phóng cortisol, một loại hormone giúp bạn phản ứng với các mối đe dọa bằng cách tăng nhịp tim và nhịp thở. Mức độ cortisol cao trong thời gian dài có thể gây hại, dẫn đến lo lắng, trầm cảm, huyết áp cao và bệnh tim. Cũng có bằng chứng cho thấy căng thẳng kéo dài có thể làm "lão hóa" tế bào ở cấp độ phân tử.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tăng mức cortisol thúc đẩy sự phân hủy tế bào và tăng sản xuất các gốc tự do, các phân tử không ổn định làm hỏng DNA của tế bào, khiến tế bào lão hóa và hoạt động sai sớm. Điều này làm phát sinh nhiều loại ung thư khác nhau.
Để quản lý căng thẳng tốt hơn trong thời gian dài, hãy thử các liệu pháp tâm trí - cơ thể như: thiền chánh niệm, yoga nhẹ nhàng, thái cực quyền, bài tập thở sâu, thư giãn cơ bắp, phản hồi sinh học, hình ảnh dẫn đường.
Giấc ngủ chất lượng là yếu tố sống còn cho sức khỏe tim mạch và chức năng não bộ. Hãy duy trì vệ sinh giấc ngủ (không thiết bị điện tử trước khi ngủ) và đi ngủ vào một giờ cố định.
Ngủ đủ giấc và sâu giấc từ 7-9 tiếng mỗi đêm giảm 18% nguy cơ tử vong sớm.
Hàng chục nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa ngủ kém với tình trạng sức khỏe suy yếu, trong đó có cả tử vong sớm.
Theo các chuyên gia, ẩn sau vị ngọt từ đồ uống có đường là những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Các loại nước ngọt liên quan trực tiếp đến nguy cơ béo phì, tiểu đường type 2 và bệnh tim. Bác sĩ Levine coi đây là những loại đồ uống "độc hại" cần loại bỏ khỏi thực đơn.
Theo nghiên cứu kéo dài 86 năm của Đại học Harvard (Mỹ), các mối quan hệ tích cực trong cuộc sống là điều đầu tiên có thể giúp bạn sống thọ và hạnh phúc hơn. "Một câu hỏi quan tâm hay khoảnh khắc tận tụy vì người khác, không bao giờ là quá muộn để củng cố mối quan hệ quan trọng đối với bạn", Tiến sĩ Robert Waldinger, người phụ trách nghiên cứu, nhận định.
Quan hệ xã hội cũng là một giá trị được đề cao của những người sống trăm tuổi ở các vùng trường thọ. "Họ coi trọng bạn đời của mình, nuôi dưỡng các mối quan hệ. Có những người bạn phù hợp, đó là bí quyết quan trọng nhất giúp người dân ở vùng trường thọ làm điều đúng đắn và tránh điều sai trái", chuyên gia Buettner cho hay.
Theo nghiên cứu, chế độ ăn chủ yếu dựa vào thực vật có thể kéo dài tuổi thọ của bạn thêm 21%. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng bạn phải là người ăn chay. Chế độ ăn chủ yếu dựa vào thực vật chẳng hạn như chế độ ăn Địa Trung Hải giàu ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh, củ quả là một trong những bí quyết giúp bạn sống lâu hơn.
Ăn nhiều rau củ quả không có nghĩa là bạn nên ngừng ăn thịt hoặc thậm chí việc đó là phù hợp hoặc an toàn cho bạn. Nhưng nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nguyên tắc của việc ăn chay có thể tăng cường sức khỏe và tuổi thọ theo nhiều cách khác nhau, chẳng hạn như: giảm nguy cơ béo phì; tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu dinh dưỡng như ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, rau và trái cây; giảm tiêu thụ quá nhiều đường, muối và chất béo bão hòa.
Ăn một chế độ ăn uống cân bằng hơn có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến lão hóa như huyết áp cao, tiểu đường, bệnh tim và ung thư ruột kết.
"Năm 2013 tôi bắt đầu thực hiện việc trồng sen. Lúc đầu, tôi chỉ dám trồng thử nghiệm sen ở diện tích nhỏ và học hỏi kinh nghiệp trong việc trồng sen của những người đi trước. Ngoài ra tôi còn phải dành thời gian sưu tầm nhiều loài sen khác nhau, tìm hiểu về đặc tính sinh học và điều kiện thổ nhưỡng - từ đó tìm ra giống sen phù hợp", chị Thế chia sẻ.
Nếu chú ý đến người bạn đời nhiều hơn, bạn có thể khơi lại sự gắn kết đã phai nhạt trong mối quan hệ. Khi lắng nghe, bạn cho thấy mình thật sự quan tâm đến những gì họ nói, đồng thời thể hiện tình yêu và sự trân trọng dành cho người ấy. Vì vậy hãy đặt điện thoại xuống và loại bỏ mọi yếu tố gây xao nhãng khi người bạn đời chia sẻ suy nghĩ và cảm xúc.
Một nghiên cứu cho thấy việc chú ý đến người bạn đời và thể hiện sự hào phóng có thể mang lại tác động tích cực cho mối quan hệ. Những bất ngờ nhỏ như tặng một bó hoa nhỏ hoặc chỉ đơn giản là một nụ hôn nhẹ lên má có thể thể hiện sự quan tâm dành cho đối phương. Những hành động này không nhất thiết phải tốn kém.
Nỗ lực và sự trân trọng luôn đi cùng nhau trong một mối quan hệ. Bạn có thể cảm thấy khó chịu khi người bạn đời không nhận ra những cố gắng của mình và họ cũng có cảm giác tương tự. Vì vậy hãy ghi nhận ngay cả những cách nhỏ nhất mà người ấy thể hiện tình yêu. Đôi khi chỉ một chút lòng biết ơn cũng có thể tạo ra tác động lớn đối với mối quan hệ.
Thay vì tự suy đoán người bạn đời đang nghĩ hay cảm thấy gì, tốt hơn hết hãy hỏi trực tiếp để làm rõ, bởi nhiều suy đoán thường không đúng. Ngay cả khi bạn đúng, việc suy nghĩ tiêu cực về ai đó cũng không khiến họ có động lực thay đổi. Ngược lại, khi bạn tin tưởng, khích lệ và nhìn nhận những điều tốt đẹp ở họ, bạn sẽ giúp họ phát triển bản thân.
Nhiều người thường thúc ép người bạn đời phải thay đổi khi mối quan hệ gặp vấn đề. Tuy nhiên để cứu một mối quan hệ đang rạn nứt cần nỗ lực từ cả hai phía. Thay vì chỉ tập trung vào những điều tiêu cực ở đối phương, mỗi người nên nhìn lại bản thân và xem mình có thể thay đổi điều gì.
Khi dành ít thời gian cho bạn đời hoặc xa cách với họ, cảm giác bất an dễ xuất hiện. Những bất an này có thể gây rạn nứt và tổn hại mối quan hệ. Vì vậy ưu tiên dành thời gian và sự quan tâm cho bạn đời là cách giúp xây dựng cảm giác an toàn và duy trì sự ổn định trong kết nối của cả hai.
Việc bộc lộ cảm xúc và cho phép bản thân trở nên dễ tổn thương trước người bạn đời giúp hai người kết nối sâu sắc và thân mật hơn về mặt cảm xúc. Nhiều người theo bản năng muốn dựng lên những bức tường phòng vệ để tránh bộc lộ cảm xúc.
Tuy nhiên, nghiên cứu của The Gottman Institute cho thấy sự sẵn sàng chia sẻ cảm xúc là cách tốt nhất để xây dựng niềm tin trong mối quan hệ. Khi hiểu rõ đối phương đang cảm thấy thế nào, người bạn đời cũng có thể an ủi và hỗ trợ một cách tự tin hơn.
