Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, ngày 8/5 ví eo biển Hormuz như “bom nguyên tử”, nhấn mạnh tuyến hàng hải huyết mạch này cho phép Tehran “có thể tác động đến kinh tế toàn cầu chỉ bằng một quyết định duy nhất”.
Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh, các tàu thương mại được tự do đi qua theo quy định của luật pháp quốc tế.
Kể từ khi chiến sự nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia “thân thiện” đi qua, với lý do đảm bảo an ninh. Bất chấp áp lực từ chiến dịch phong tỏa của Washington, Tehran gần như vẫn khóa chặt khu vực và sẵn sàng hành động quyết liệt nhằm duy trì quyền kiểm soát vùng biển này.
Trong vòng 6 tuần xung đột, quân đội Mỹ đã phá hủy phần lớn chiến hạm chủ lực của đối phương, khiến hải quân Iran mất năng lực tác chiến trên biển. Tổng thống Donald Trump và nhiều quan chức hàng đầu của Mỹ cũng nhiều lần khẳng định hải quân Iran “đã bị xóa sổ”.
Tuy nhiên, giới chuyên gia quân sự phương Tây chỉ ra rằng nòng cốt trong chiến lược phong tỏa Hormuz của Iran hiện nay là hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Lực lượng này không sở hữu những tàu chiến cỡ lớn, mà tập trung vào khí tài giá rẻ và phi truyền thống như máy bay không người lái (UAV), thủy lôi cùng lượng lớn tàu, xuồng cao tốc được ví như “hạm đội muỗi”. Đây là những khí tài có khả năng cơ động rất cao, trang bị nhiều loại vũ khí và khó bị phát hiện hơn so với tàu hải quân truyền thống.
Quân đội Mỹ tuyên bố đã đánh chìm một nửa số xuồng cao tốc của Iran, song không nêu con số cụ thể, trong khi các chuyên gia nhận định IRGC còn sở hữu hàng trăm đến hàng nghìn phương tiện như vậy. Nỗ lực xác minh con số cụ thể rất khó khăn, do không thể phát hiện những chiếc xuồng này trên ảnh vệ tinh và chúng cũng có nhiều khu vực ẩn náu.
“Đây vẫn là lực lượng có khả năng gây rối và uy hiếp eo biển Hormuz. Chúng ta sẽ không bao giờ biết được Iran định làm gì và ý định của họ thế nào”, đô đốc về hưu Gary Roughead, từng là chỉ huy tác chiến của hải quân Mỹ, nhận xét.
Mỹ sở hữu ưu thế về số lượng khí tài và trình độ công nghệ, cũng là siêu cường hàng đầu thế giới trong tác chiến hàng hải, khiến đối đầu với họ bằng phương thức truyền thống là không khả thi. Do đó, “hạm đội muỗi” của Iran được phát triển cho lối đánh du kích trên biển, tận dụng lợi thế địa hình khi không có tuyến đường thay thế nào cho các tàu đang kẹt bên trong và ngoài eo biển Hormuz.
Xuồng cao tốc Iran có thể đạt tốc độ 150-180 km/h, mang được nhiều loại vũ khí, trong đó có tên lửa hành trình diệt hạm. Lực lượng này có thể triển khai từ nhiều hướng, đồng loạt phóng tên lửa để gây khó khăn cho nỗ lực đánh chặn của đối phương.
Hỏa lực của một nhóm xuồng cao tốc thường tương đương hoặc nhiều hơn tàu mặt nước truyền thống, nhưng khả năng phân tán cao khiến chúng khó bị tấn công và vô hiệu hóa hơn nhiều.
“Số lượng chiến hạm cần để bảo vệ hoạt động vận tải trong khu vực sẽ là rất lớn và tiêu tốn nguồn lực khổng lồ”, Sidharth Kaushal, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nêu quan điểm.
Iran hồi năm 2015 tổ chức diễn tập tấn công mục tiêu giả định, mô phỏng tàu sân bay lớp Nimitz của Mỹ bằng xuồng cao tốc. Động thái được đánh giá là nhằm chuẩn bị cho xung đột trên biển với Mỹ trong tương lai, với kịch bản phong tỏa eo biển Hormuz.
Các xuồng cao tốc cùng phương tiện mặt nước không người lái (USV) của Iran được đánh giá là tương đối kín đáo. Chúng không cao hơn đáng kể so với mặt nước, khiến radar cảnh giới trên chiến hạm chỉ phát hiện được ở khoảng cách tương đối gần.
“Hải quân IRGC còn dùng phương tiện ngụy trang thành tàu dân sự trong các hoạt động bí mật, như rải thủy lôi, gây thêm phức tạp cho nỗ lực theo dõi. Chiến thuật này nhằm bào mòn đối phương, thay vì hướng tới hoặc giành chiến thắng trong một trận đánh mang tính quyết định trên biển”, các chuyên gia tại Viện Hudson, có trụ sở tại Mỹ, cho biết trong báo cáo công bố gần đây.
Giới chuyên gia Mỹ cho rằng Iran thiết kế và chế tạo các phương tiện thuộc “hạm đội muỗi” với chi phí ở mức phải chăng, tránh được lệnh trừng phạt và dễ thay thế trong xung đột.
“Cách tiếp cận này giúp họ có thể tấn công tàu nước khác với chi phí tương đối thấp, trong khi vẫn uy hiếp khí tài và phương tiện giá trị cao của đối phương, khiến nền kinh tế hàng hải toàn cầu đối mặt rủi ro”, báo cáo của Viện Hudson có đoạn.
Theo chiến lược tác chiến hàng hải nhiều lớp, Iran còn bố trí loạt bệ phóng tên lửa diệt hạm ở vùng đồi núi dài hàng trăm km dọc bờ biển phía nam. Các trận địa tên lửa đều có tính di động cao, khiến đối phương khó phá hủy được chúng.
CNN hồi đầu tháng 4 dẫn các nguồn tin am hiểu tình hình tiết lộ đánh giá tình báo của Mỹ cho thấy Iran vẫn duy trì năng lực tiến công đáng kể. Lượng lớn tên lửa hành trình chống hạm của Iran vẫn còn nguyên vẹn, phù hợp với thực tế là Mỹ không tập trung tấn công khí tài phòng thủ bờ biển.
“Hạm đội xuồng cao tốc Iran khiến đối phương không thể chắc chắn rằng vành đai phòng thủ là kín tuyệt đối. Khi kết hợp với lực lượng tên lửa bờ, IRGC sẽ tạo ra vấn đề đáng kể với quân đội Mỹ”, Nick Childs, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho biết.
Childs nhận định các vụ tập kích gây thiệt hại cho tàu hàng gần đây thường do tên lửa và UAV Iran. Tuy nhiên, điều gây lo ngại nhất vẫn là thủy lôi và xuồng tốc độ cao.
“Iran không cần gây ra nhiều thiệt hại, mà chỉ cần đủ để các hãng bảo hiểm và chủ tàu không muốn mạo hiểm cho phương tiện đi qua eo biển Hormuz”, Kaushal kết luận.
Sáng 15/5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặp nhau tại khu phức hợp Trung Nam Hải ở Bắc Kinh.
Hai nhà lãnh đạo đã dạo bước qua những khu vườn hoang sơ tại đây, trò chuyện cùng nhau trước khi họ tiến hành hội đàm bên tiệc trà và bữa trưa.
Ông Tập cho biết, ông chọn nơi đây cho cuộc gặp như một lời cảm ơn vì ông Trump đã tiếp đón ông tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida vào năm 2017. Cuộc gặp đó là lần đầu tiên 2 người gặp nhau, chỉ vài tháng sau khi ông Trump nhậm chức trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình.
Tại Trung Nam Hải, sau cuộc thảo luận riêng kéo dài khoảng 10 phút và không có sự hiện diện của báo giới, ông Trump và ông Tập đã cùng dạo bước qua các khu vườn của Trung Nam Hải. Những cây hoa hồng ở đây đã gây ấn tượng với Tổng thống Trump.
Ông Trump cho biết: “Tôi đã hỏi liệu Chủ tịch Tập rằng liệu ông ấy có thể tặng tôi một ít về trồng ở Vườn Hồng (trong Nhà Trắng) không, và ông ấy đã đồng ý. Tôi chưa bao giờ thấy những bông hoa hồng nào to đến thế”. Ông Tập sau đó nói rằng ông sẽ gửi tặng hạt giống hoa hồng cho ông Trump.
Hai nhà lãnh đạo đã có một số đoạn trò chuyện vui vẻ khi ông Tập giới thiệu với người đồng cấp Mỹ về những cây cổ thụ, một số cây đã vài trăm năm tuổi, trong khu phức hợp Trung Nam Hải.
“Chúng sống lâu đến vậy sao?” ông Trump hỏi, trong khi ông Tập mỉm cười và chỉ ra có một số cây trong khu phức hợp đã hơn một nghìn năm tuổi.
Hai nhà lãnh đạo cùng đi qua một lối đi có mái che với những cột xanh và các vòm cửa được trang trí hình chim muông cùng phong cảnh núi non truyền thống của Trung Quốc hướng về một quảng trường nhỏ, nơi họ cùng nhau chụp ảnh lưu niệm.
Sau đó, ông Trump và ông Tập ngồi trong một gian lầu trang trọng, nơi ông Tập nói về lịch sử của Trung Nam Hải thông qua một thông dịch viên. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng có mặt tại đó.
“Đây là nơi làm việc và sinh sống của các nhà lãnh đạo Đảng và chính quyền trung ương Trung Quốc, bao gồm cả bản thân tôi”, ông Tập nói.
Ông cho biết sau khi thành lập nước vào năm 1949, ban lãnh đạo của Trung Quốc đã chuyển đến đây, bao gồm cả các nhà lãnh đạo: Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào.
Trung Nam Hải là khu phức hợp lãnh đạo của đảng Cộng sản Trung Quốc, thường được coi là tương đương với Nhà Trắng của Trung Quốc. Khu vực này rộng khoảng hơn 600 hecta, có hồ nước cùng với các gian lầu, vườn tược và văn phòng làm việc.
Được bao quanh bởi một bức tường màu đỏ thổ hoàng có tuổi đời hàng thế kỷ, đây là một trong những nơi bí mật nhất Trung Quốc, với nhiều camera giám sát nhô cao phía trên và được tuần tra nghiêm ngặt bởi các lực lượng an ninh cả mặc thường phục lẫn sắc phục.
Những khu vườn có tường bao quanh Trung Nam Hải khá gọn gàng, với các bức tường thấp, mái nhà truyền thống trang trí cầu kỳ, những con đường uốn lượn, hoa hồng đủ màu hồng, vàng, đỏ, những bãi cỏ được cắt tỉa và những hàng cây được chăm sóc cẩn thận.
Nơi đây yên tĩnh đến mức người ta có thể nghe thấy tiếng chim hót, trái ngược hoàn toàn với phần lớn sự ồn ào của Bắc Kinh.
Ngày 26-4 giờ Mỹ, trang Axios cho biết đề xuất mới đã được chuyển đến Mỹ thông qua các nhà trung gian hòa giải Pakistan.
Theo đó, đề xuất này tập trung vào việc ưu tiên giải quyết cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz và lệnh phong tỏa của Mỹ. Ngoài ra, lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn trong thời gian dài hoặc các bên sẽ đồng ý chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn.
Cuối cùng, các cuộc đàm phán hạt nhân sẽ chỉ bắt đầu ở giai đoạn sau, sau khi eo biển được mở cửa và lệnh phong tỏa được dỡ bỏ.
Nhà Trắng đã nhận được đề xuất này nhưng chưa rõ liệu Mỹ có sẵn sàng xem xét nó hay không.
Theo giới quan sát, trong bối cảnh đàm phán bế tắc, đề xuất của Iran sẽ cho phép bỏ qua vấn đề hạt nhân để tiến tới một thỏa thuận nhanh hơn.
Nhưng việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa và chấm dứt chiến tranh sẽ làm mất đòn bẩy của Tổng thống Donald Trump trong đàm phán nhằm loại bỏ kho dự trữ uranium làm giàu của Iran và ngăn Tehran làm giàu uranium trong tương lai.
Ba quan chức Mỹ tiết lộ ông Trump dự kiến sẽ tổ chức một cuộc họp về Iran trong ngày 27-4, giờ địa phương, với sự tham gia của đội ngũ an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại hàng đầu của mình. Một nguồn tin cho biết họ sẽ thảo luận về tình trạng bế tắc trong các cuộc đàm phán và các bước tiếp theo có thể.
Trong cuộc phỏng vấn với Đài Fox News cuối tuần trước, ông Trump đã phát tín hiệu sẽ tiếp tục phong tỏa hải quân, làm tắc nghẽn xuất khẩu dầu mỏ của Iran, với hy vọng điều đó sẽ buộc Tehran phải nhượng bộ.
"Khi bạn có một lượng lớn dầu mỏ đang chảy qua hệ thống của mình... nếu vì bất kỳ lý do gì mà đường ống này bị đóng lại bởi không thể đưa dầu vào container hoặc tàu, điều xảy ra là đường ống đó sẽ nổ tung từ bên trong. Họ chỉ còn khoảng ba ngày trước khi điều đó xảy ra", nhà lãnh đạo Mỹ nêu.
Cuối tuần qua, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran rơi vào khủng hoảng sau khi chuyến đi của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tới Pakistan không có tiến triển nào.
Nhà Trắng đã thông báo các đặc phái viên của ông Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ gặp ông Araghchi tại Islamabad, nhưng phía Iran không đưa ra cam kết nào. Ông Trump thông báo rằng lập trường của Iran khiến ông hủy chuyến đi của đoàn Mỹ.
Một số nguồn tin cho biết ông Araghchi đã nêu kế hoạch bỏ qua vấn đề hạt nhân trong các cuộc gặp của mình tại Islamabad. Theo một nguồn tin khác, ông Araghchi đã nói rõ với các nhà trung gian hòa giải Pakistan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar rằng không có sự đồng thuận nào trong giới lãnh đạo Iran về cách giải quyết các yêu cầu của Mỹ.
Washington muốn Tehran đình chỉ việc làm giàu uranium trong ít nhất một thập kỷ và loại bỏ uranium đã làm giàu khỏi nước này.
Theo Hãng tin AFP ngày 15-4, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran đang khiến nông dân Mỹ gặp phải khó khăn kép: Giá phân bón và giá dầu diesel tăng vọt khi eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển huyết mạch của các mặt hàng này - gần như đóng cửa.
Trên trang trại của ông Andy Corriher (47 tuổi) tại bang North Carolina, việc gieo trồng và chuẩn bị cho vụ bắp, đậu nành đang diễn ra. Tuy nhiên, giá phân bón đã tăng mạnh do xung đột ở Trung Đông, trong khi những đơn hàng ông đặt từ nhiều tuần trước vẫn chưa được giao.
"Thời điểm này trong năm là lúc phần lớn phân bón được sử dụng tại Mỹ. Chúng tôi bị ảnh hướng đúng thời điểm tồi tệ nhất, khi vừa phải mua phân bón lúc giá tăng chóng mặt, vừa đối mặt với nguồn cung bị cắt giảm" - ông Corriher chia sẻ.
Giá cả tăng đang giáng đòn vào một trong những nhóm cử tri quan trọng của Tổng thống Donald Trump. Ông đã giành tới 78% số phiếu bầu trong cuộc bầu cử năm 2024 tại các hạt phụ thuộc vào nông nghiệp.
Cuối tuần trước, ông Trump đổ lỗi cho tình trạng thổi giá từ các công ty độc quyền phân bón, đồng thời cam kết: "Nông dân Mỹ, chúng tôi luôn sát cánh cùng các bạn!".
Tuy nhiên, vụ gieo trồng mùa xuân đã bắt đầu. Ông Corriher đang chất các bao phân khô lên máy kéo và chở ra cánh đồng.
"Tôi đã đặt mua vài chuyến phân đạm lỏng từ vài tuần trước, nhưng họ vẫn nói chưa chắc khi nào giao được" - ông chia sẻ.
Ông Corriher ước tính giá phân đạm mà ông sử dụng đã tăng ít nhất 40% kể từ khi chiến sự nổ ra. Giá phân bón ure - một loại phân đạm phổ biến - cũng đã tăng khoảng 50% tại cảng New Orleans.
Ông Corriher buộc phải cắt giảm 1/3 lượng phân bón sử dụng - quyết định khiến ông lo ngại sẽ ảnh hưởng đến năng suất.
Trong khi đó ông Russell Hedrick, canh tác trên diện tích hơn 400 ha quanh Hickory (bang North Carolina), cho biết khoảng 75% lượng phân bón ông mua được thực hiện sau khi giá đã tăng vọt.
Giống như ông, nhiều nông dân Mỹ không có đủ kho trữ để tích trữ phân bón từ sớm trước mùa vụ. Ông đã cắt giảm lượng phân bón xuống mức tối thiểu, với phương án bổ sung thêm sau.
Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Brooke Rollins nói rằng 80% nông dân Mỹ đã mua phân bón cho vụ xuân trước khi xung đột xảy ra. Nhưng điều đó chẳng giúp được nhiều cho những người thiếu vốn và khả năng dự trữ.
Nông dân Corriher chia sẻ ông ủng hộ Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, ông nói thêm về cuộc chiến: "Dường như chúng ta chưa thực sự suy nghĩ thấu đáo tất cả những hậu quả đối với người Mỹ. Tôi cảm thấy những vấn đề này phần nào đã bị bỏ qua, như thể chỉ là thiệt hại ngoài dự tính".
Giá xăng và dầu diesel tăng vọt không chỉ ảnh hưởng đến nông dân mà còn tới các hộ gia đình Mỹ.
Khi được hỏi liệu cuộc chiến có làm thay đổi cách nhìn về Tổng thống Trump hay không, ông Derrick Austin - nông dân tại Marshville (bang North Carolina) - nói: "Tôi bắt đầu nghi ngờ một số lập luận của ông ấy".
Dù vậy, ông cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump "vẫn tốt hơn một số lựa chọn khác".
Ông Hedrick - người đã ba lần bỏ phiếu cho ông Trump - nhận xét: "Ông ấy cũng chỉ là con người như tất cả chúng ta. Tôi nghĩ ông ấy có những quyết định đúng, nhưng cũng có lúc mắc sai lầm".
Ông cho biết nếu việc giải quyết xung đột mang lại "hòa bình lâu dài" cũng như mở lại eo biển Hormuz, "đó là tất cả những gì tôi có thể hy vọng".
Theo giáo sư Chad Hart tại Đại học Bang Iowa, nền kinh tế nông nghiệp Mỹ đã "rơi vào suy thoái trong vài năm gần đây". Thu nhập ròng của nông dân giảm trong khi chi phí vẫn ở mức cao.
Dù biên lợi nhuận năm nay bị thu hẹp, mức thiệt hại có thể không lớn như lo ngại ban đầu do nhiều nông dân đã kịp bón phân từ mùa thu năm ngoái hoặc đầu xuân.
Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, vụ mùa năm 2027 sẽ là "một mối lo lớn", theo ông Hart.
