Giai Du đã trở thành tâm điểm của làng văn khi vừa nhận giải nhất Giải thưởng Văn học Kim Đồng với truyện dài “Nên làm gì khi trời nổi gió?”.
Giai Du cho biết bắt đầu viết từ khá sớm, khi còn là học sinh THCS. Thời điểm đó, việc đọc những truyện ngắn trên các ấn phẩm quen thuộc với học trò như Mực Tím, Hoa Học Trò đã âm thầm nuôi dưỡng tình yêu chữ nghĩa với chàng trai này.
“Các tác phẩm được tiếp xúc từ nhỏ là thứ nuôi dưỡng việc đọc và viết của mình khi còn ngồi trên ghế nhà trường, tuy nhiên thời điểm ấy việc nghiêm túc theo đuổi một câu chuyện vẫn chưa đến”, Giai Du chia sẻ.
Phải đến khi trưởng thành hơn, khi bắt đầu đặt ra nhiều câu hỏi về thế giới và nhận ra sự tồn tại của những cuộc đời khác ngoài bản thân, Giai Du mới thực sự bước vào hành trình sáng tác một cách có ý thức. Chàng trai người An Giang kể: “Khao khát muốn sống nhiều cuộc đời hơn, bước vào nhiều thế giới hơn là một trong những động lực lớn để thúc đẩy mình bắt đầu viết”.
Nói về những ảnh hưởng, Giai Du không nhắc đến một cái tên cụ thể, mà gọi đó là “những người thầy không tên”, những người đã kể các câu chuyện trong Nghìn lẻ một đêm, cổ tích, thần thoại, văn hóa dân gian… Bên cạnh đó, những người bạn, là các độc giả đầu tiên từ thời học sinh, cũng là những người góp phần nuôi dưỡng niềm tin để chàng trai này tiếp tục viết.
“Các độc giả mà mình có từ trước đến nay là những người ảnh hưởng đến công việc sáng tác của mình nhất”, Giai Du bộc bạch.
Nói về truyện dài “Nên làm gì khi trời nổi gió?” giúp bản thân vừa đạt giải nhất Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ 1, Giai Du cho hay khi viết tác phẩm này, chưa biết đến cuộc thi.
“Lúc viết truyện dài ấy, mình vẫn chưa biết đến cuộc thi, vì thế chưa có ý định sẽ gửi thi bất kỳ đâu”, anh kể. Chỉ đến khi biết thông tin về Giải thưởng Văn học Kim Đồng, Giai Du mới quyết định gửi bản thảo, như một cách đặt niềm tin vào câu chuyện mình đã dốc nhiều tâm huyết.
“Lúc gửi đi mình cũng có khá nhiều kỳ vọng, mình nghĩ đó là cảm xúc khi chúng ta viết ra một tác phẩm tâm huyết và đặt hết niềm tin vào câu chuyện của mình”, Giai Du nói.
Tuy nhiên, theo Giai Du: “Sau đó là một khoảng lặng kéo dài. Suốt gần một năm, không có bất kỳ phản hồi nào từ ban tổ chức. Bản thảo dần rơi vào quên lãng, mình cũng không còn chờ đợi. Thời điểm đó mình gần như quên mất bản thảo đã được gửi, cũng không còn chút suy nghĩ mong ngóng đợi phản hồi”.
Vì thế, khi nhận được cuộc gọi báo tin đoạt giải, Giai Du cho biết cảm xúc đầu tiên là vô cùng bất ngờ. “Tất nhiên cũng có cả cảm giác mừng rỡ, vì những gì mình muốn nói đã có cơ hội được nói lên, được lắng nghe và nhận định”, Giai Du nhớ lại.
Dù vậy, khoảng thời gian “bặt vô âm tín” không khiến chàng trai gen Z chùn bước. Chàng cựu sinh viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM cho hay: “Mình chưa từng bỏ cuộc trong văn chương. Trong thời gian cả một năm không nhận phản hồi, mình vẫn tiếp tục viết những tác phẩm khác, vẫn duy trì sáng tác mỗi ngày và tìm kiếm những câu chuyện mới”.
Sau giải thưởng lớn, điều đáng chú ý là Giai Du không đặt nặng áp lực phải vượt qua chính mình. “May mắn là khi nhận giải thưởng mình cũng đã có các tác phẩm ra mắt từ trước, đồng thời cũng đã viết nhiều bản thảo đợi xuất bản. Vì thế mình không cảm thấy áp lực phải trở thành ai đó. Điều quan trọng hơn là được là chính mình. Có thể sẽ tiến lên hay thụt lùi, nhưng được làm chính bản thân vẫn là điều quan trọng nhất”, Giai Du nói và lý giải: “Nếu có một tác phẩm được khen ngợi nhưng bản thân lại cảm thấy “đó không phải mình”, thì sự thành công đó cũng không mang lại sự hài lòng”.
Khi nói về thế hệ gen Z đang theo đuổi văn chương, Giai Du cho rằng rất khó đưa ra nhận định bao quát khi bản thân có góc nhìn tương đối nhỏ hẹp và ít va chạm. Tuy nhiên, chàng trai này cho rằng: “Nếu muốn nổi tiếng thì mình và các bạn gen Z có nhiều lựa chọn hơn là đi viết văn”.
Với những người trẻ còn do dự trước trang viết, lời khuyên của tác giả trẻ tuổi này không phải là xua đi nỗi sợ, mà ngược lại, Giai Du cho rằng: “hãy sợ hãi nhiều hơn nữa, nỗi sợ hãi rất tốt cho việc sáng tác. Hành trình làm nghệ thuật không thể tách rời khỏi việc vượt qua những nỗi sợ vô hình không thể gọi tên”.
Ngoài giải nhất Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần 1 với “Nên làm gì khi trời nổi gió?”, Giai Du còn nhận giải Văn học trẻ của Hội Nhà văn TP.HCM 2025 với tác phẩm “Lân tinh”.
Dù vậy, Giai Du không vội gắn mình với một danh xưng cố định. “Hiện tại, mình vẫn còn nhiều thứ muốn trải nghiệm, nên chưa có ý định sẽ tìm một danh xưng ổn định cho bản thân. Mình ước mơ sao có cuộc đời hoàn toàn tự do làm nghệ thuật, sáng tạo và dốc hết mình cho văn chương”, Giai Du cho hay.
Hiện tại, viết văn là công việc chính, bên cạnh đó chàng trai gen Z này còn làm thêm bán thời gian để nuôi dưỡng các sáng tác.
Nhà văn Tống Phước Bảo, Hội viên Hội nhà văn Việt Nam, cho biết: “Giai Du là một cây bút trẻ giàu nội lực, có tinh thần dấn thân và ý thức rõ ràng trong hành trình sáng tác, dù còn ở giai đoạn đầu của sự nghiệp. Tôi đánh giá cao việc Giai Du không chọn lối đi an toàn, mà liên tục thử thách chính mình qua từng tác phẩm, từ chất liệu bản địa đậm đặc trong “Chiều chiều quạ nói với diều” đến hướng tiếp cận giàu tính triết luận, hư ảo nhưng phản ánh hiện thực trong “Kiện trời”…
“Giai Du có nhiều điểm mạnh nổi bật như tư duy sáng tạo và bứt thoát của thế hệ gen Z, có độ chín trong giọng văn so với tuổi đời, có khả năng xây dựng cốt truyện và ý tưởng rất tốt, có ý thức lồng ghép văn hóa và ngụ ngôn vào tác phẩm như một lớp dẫn giải, giúp tăng chiều sâu và khả năng liên tưởng cho người đọc. Với tinh thần học hỏi, ý thức làm mới và đam mê mạnh mẽ, Giai Du có tiềm năng tạo ra những “cú bứt phá” trong tương lai. Tôi tin rằng nếu tiếp tục con đường này, Giai Du có thể xây dựng được một “vùng độc giả riêng” trong làng văn”, nhà văn Tống Phước Bảo nói thêm.
Có lẽ không thí sinh nào có thể tránh khỏi giai đoạn đuối sức và chán nản khi ôn thi tốt nghiệp THPT, trạng thái thường được gọi là "burnout" (kiệt sức trong học tập hoặc nghề nghiệp).
Đặng Trúc Gia Thảo, thủ khoa ĐH Kinh tế TP.HCM năm 2025, cho biết "burnout" là khi cơ thể và não bộ muốn "đình công". Cụ thể, sau khi làm việc, luyện đề trong một thời gian rất dài, bỗng nhiên đến một ngày bạn cảm thấy không thể tiếp thu kiến thức mới được nữa. Hay trường hợp mọi người không muốn luyện bất kỳ cái đề nào nữa, vì cảm thấy có cố gắng bao nhiêu cũng không thể nào tiến bộ hơn… Từ đó dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực, hoài nghi về bản thân.
Đây là trạng thái khó tránh khỏi nên thí sinh phải học cách đối diện. Theo Gia Thảo, "burnout" là một tín hiệu của cơ thể báo cần có thời gian để nghỉ ngơi, nạp thêm năng lượng. Vì thế, khi gặp tình trạng này, mọi người không nên vội cầm điện thoại để tìm đến những hình thức giải trí nhanh như lướt mạng xã hội… Vì đó chỉ là giải pháp tạm thời, khi không dùng điện thoại nữa, trạng thái vẫn quay trở về như cũ và mọi người vẫn tiếp tục mắc kẹt trong giai đoạn chán chường.
Vậy làm sao đối diện với "burnout"? Cô bạn thủ khoa gợi ý: "Mọi người hãy học cách khơi gợi để có hứng thú trong quá trình ôn tập. Tức là ngay từ đầu bản thân cần xác định việc luyện đề không phải là một trạng thái ép buộc. Mình biết mỗi bạn đều đặt ra một mục tiêu cho bản thân là đạt được bao nhiêu điểm, đậu vào trường này, ngành kia… Điều này không sai nhưng không nên quá ép buộc bản thân. Thay vào đó phải biết cách tận hưởng cách mọi người làm đề, phải thật sự có niềm hứng thú nhất định đối với việc giải những câu khó… Kiểu như là khi giải được câu khó, vượt qua được một thử thách… cảm giác rất thích và sung sướng".
Tuy nhiên, cách làm sao để tìm được cảm giác này trong lúc đang "burnout" thì không phải thí sinh nào cũng biết. Theo Gia Thảo, hãy tìm những đề thật sự lạ trên mạng, những đề mà bản thân chưa bao giờ gặp và thử giải. Những đề lạ này có thể khơi gợi lại cảm hứng cho bạn, và hãy chú ý thật nhiều dữ kiện cũng như liên kết nhiều kiến thức để giải đề đó. Điều này giúp não bộ có thể tập trung theo kiểu đang trải nghiệm cái mới. "Qua cái mới sẽ giúp kích thích khả năng tư duy mới của não bộ. Từ đó sẽ có cảm giác thích thú, muốn chinh phục đề đó", Thảo nói.
Trong trường hợp với đề mới nhưng mọi người không làm được thì cũng đừng quá lo lắng, Thảo gợi ý cách thứ hai. Đó chính là hãy để cơ thể thật sự nghỉ ngơi, như đi ra ngoài chạy bộ hoặc đi dạo, nói chuyện với bạn bè. Trong quãng nghỉ ngơi đó, không nên bàn chuyện ôn tập hay sách vở, để cơ thể thật sự cảm thấy thoải mái.
Và một điều mà cô bạn thủ khoa cho rằng cũng rất quan trọng là học cách nói chuyện với bản thân. "Tức phải thật sự để bản thân biết rằng mình đang gặp vấn đề gì. Hoặc mọi người có thể chọn cách nói chuyện với người thân và xin lời khuyên, biết đâu người thân có thể giúp bạn vượt qua được vấn đề đó", Thảo gợi ý thêm.
Nhắn gửi đến những thí sinh đang "căng não" trên bàn học để chuẩn bị cho kỳ thi sắp tới, Thảo nói: "Các bạn đừng dành quá nhiều thời gian cho việc luyện đề. Nhồi nhét quá nhiều không phải là cách học hiệu quả, mà hãy học đúng cách, học đúng ý và nhớ đúng câu, cũng như nhớ đúng công thức để có thể áp dụng nhanh nhất khi làm bài thi. Hy vọng các bạn sẽ có một kỳ thi thật suôn sẻ và thành công".
Sau khi tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh, Đại học Cần Thơ, Huỳnh làm việc trong lĩnh vực nội dung và công nghệ. Năm 2021, dịch Covid-19 bùng phát, Huỳnh quyết định nghỉ việc về khởi nghiệp với mô hình homestay miệt vườn, với mong muốn vừa phát triển kinh tế, vừa góp phần quảng bá du lịch địa phương.
"Với tôi, du lịch không chỉ là đi đến những nơi mới, mà còn là hành trình kết nối với văn hóa và con người", Huỳnh chia sẻ. Từ đam mê trải nghiệm và sự nhạy bén với xu hướng du lịch xanh, Huỳnh ấp ủ đưa mô hình du lịch nông nghiệp về chính mảnh đất quê nhà. Đầu năm 2022, Homestay Mương Đình với diện tích hơn 4.000 m2 chính thức đi vào hoạt động tại xã Tân Hòa. Từ đó đến nay, mỗi năm nơi đây đón hơn 2.000 lượt khách, trong đó khoảng 90% là khách quốc tế.
Sức hấp dẫn của homestay nay là chính không gian miệt vườn thoáng đãng cùng những trải nghiệm đời sống bản địa chân thực. Buổi sáng, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh quen thuộc của miền Tây: ghe xuồng bán hàng rong, tiếng rao bánh mì, xôi sáng, học sinh đến trường… Tất cả tạo nên một nhịp sống bình dị mà cuốn hút. Bên cạnh đó, khu vườn còn trồng nhiều loại cây ăn trái như xoài, vú sữa, chôm chôm, dừa, bưởi, dâu, sầu riêng… giúp du khách có thể thưởng thức trái cây theo mùa ngay tại chỗ.
Không dừng lại ở lưu trú, Huỳnh còn thiết kế nhiều hoạt động trải nghiệm: tham quan làng nghề, vườn trái cây, lò rượu truyền thống, làm bánh dân gian, đạp xe trên đường quê hay chèo xuồng len lỏi kênh rạch. Du khách cũng có thể ghé trang trại nuôi dê để tìm hiểu quy trình chăn nuôi, vắt sữa. Đây là những trải nghiệm "rất đời" nhưng lại mới mẻ đối với nhiều người.
Homestay được xây dựng theo hướng gần gũi thiên nhiên, với 14 phòng nghỉ, sức chứa hơn 40 khách, kết hợp giữa nhà gỗ và nhà tường, khu nhà hàng ven sông và không gian cây trái xanh mát. Toàn bộ khuôn viên được thiết kế theo lối mộc mạc, giữ trọn nét đặc trưng của miền Tây sông nước.
Năm 2022, Homestay Mương Đình được UBND tỉnh Hậu Giang (cũ) công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, thuộc nhóm "Dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch". Đây không chỉ là dấu mốc quan trọng mà còn là động lực để mô hình phát triển bền vững.
Chia sẻ về hành trình khởi nghiệp, Huỳnh thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn ban đầu. Tuy nhiên, sự đồng hành của chính quyền địa phương đã giúp cô từng bước hoàn thiện mô hình. "Khi tìm hiểu bộ tiêu chí OCOP, tôi nhận ra rất phù hợp với định hướng của mình nên quyết tâm theo đuổi. Quá trình làm luôn có sự hỗ trợ từ chính quyền, đó là điều khiến tôi rất trân trọng", Huỳnh nói.
Điểm đặc biệt của Homestay Mương Đình không nằm ở sự sang trọng, mà ở trải nghiệm "sống chậm" giữa thiên nhiên. Tại đây, du khách có thể rời xa nhịp sống đô thị ồn ào, hòa mình vào không gian xanh, tham gia các hoạt động tát mương bắt cá, trồng rau, chèo ghe… những điều tưởng chừng xa lạ nhưng lại là đời sống thường nhật của người dân miền Tây.
Chính những trải nghiệm mộc mạc ấy đã tạo nên sức hút riêng, giúp du khách không chỉ nghỉ dưỡng mà còn kết nối sâu sắc hơn với thiên nhiên, văn hóa và con người địa phương. Từ một dự án khởi nghiệp, mô hình homestayt miệt vườn của Huỳnh đang dần trở thành điểm sáng trong phát triển du lịch cộng đồng tại ĐBSCL - nơi những giá trị truyền thống được gìn giữ và lan tỏa theo cách tự nhiên, bền vững.
Lê Nguyễn Ngọc Lan Anh (24 tuổi, ngụ P.Bình Lợi Trung, TP.HCM) đang là freelancer content (nhà sáng tạo nội dung tự do). Lan Anh nói: "Trước đây mình làm ở một agency nhỏ, gần như ngày nào cũng kết thúc công việc sau 21 - 22 giờ. Có những tuần chạy campaign (chiến dịch - PV), tụi mình ngủ lại văn phòng là chuyện bình thường. Lúc đó mình bắt đầu nghĩ, nếu cứ tiếp tục như vậy thì mình đang làm vì điều gì?".
Khi chuyển sang freelancer, điều mà Lan Anh cảm nhận rõ nhất là mình có quyền chọn, chọn khách hàng, chọn deadline (thời hạn), chọn cả cách mình làm việc. Cô cho hay: "Có những ngày mình làm việc ở nhà, có hôm lại mang laptop ra quán cà phê, đổi không gian để dễ nghĩ ý tưởng hơn. Thu nhập có tháng cao hơn lúc đi làm chính thức, nhưng cũng có tháng ít lại. Dù vậy, mình thấy đang làm việc theo nhịp của mình, không còn cảm giác bị cuốn đi nữa".
Cũng lựa chọn tương tự, sau hơn một thập niên gắn bó với môi trường công sở trong lĩnh vực truyền thông và sáng tạo nội dung, Nguyễn Tuệ Nhi (35 tuổi, ngụ TP.HCM) rẽ hướng sang làm việc tự do.
Nhi kể, có thời điểm nhìn lại quãng đường đã đi qua, điều khiến bản thân trăn trở không nằm ở khối lượng công việc, mà ở cách sử dụng thời gian. "Sau hơn 10 năm làm việc cho các công ty, đến một ngày mình nhận ra nếu hoàn toàn có cơ hội chủ động làm việc, tạo ra nguồn thu nhập từ chính vốn kiến thức và kinh nghiệm, thì tại sao lại không thử", Nhi tâm sự.
Với Tuệ Nhi, lựa chọn này còn gắn với mong muốn cân bằng lại cuộc sống cá nhân: "Thay vì 8 giờ sáng đến văn phòng rồi đếm giờ tan sở trong sự uể oải, mình có thể tập trung hoàn thành công việc trong vài tiếng, sau đó chủ động sắp xếp thời gian cho những việc khác. Mình cũng có thể thay đổi nơi làm việc, thậm chí kết hợp làm việc và du lịch mà không cần phải xin phép ai".
Nhi cũng cho biết làm freelancer thì việc quản lý chi tiêu cũng rất quan trọng, nếu không tính toán dễ rơi vào cảnh lúc chi tiêu thoải mái, lúc lại thiếu hụt. Vì làm tự do đồng nghĩa với việc không có lương tháng 13, không có thưởng lễ, cũng không có một nguồn thu nhập cố định, nhưng đổi lại có cơ hội tạo ra nhiều nguồn thu khác nhau từ chính kinh nghiệm của mình.
"Với mình, điều quan trọng là bản thân hiểu rõ đang đánh đổi điều gì. Khi đã chấp nhận sự không ổn định, mình sẽ chủ động hơn trong cách làm việc và quản lý tài chính, thay vì phụ thuộc vào một mức lương cố định mỗi tháng", Nhi chia sẻ.
Còn Phạm Ngọc Thanh Thư (24 tuổi, ngụ tại khu dân cư Sky Garden 3, TP.HCM), đang làm freelancer trong lĩnh vực thiết kế, cho biết: "Làm freelancer được hơn 2 năm, mình mới hiểu rõ cái giá của hai chữ tự do. Thời gian đầu khá ổn, vì mình có sẵn vài khách quen; nhưng càng về sau càng thấy áp lực. Không có lương cứng, nên tháng nào cũng phải tự hỏi: tháng này mình sẽ kiếm bao nhiêu? Có giai đoạn mình nhận cùng lúc 5 - 6 dự án, làm từ sáng tới khuya, cuối tuần cũng không dám nghỉ vì sợ trễ hạn. Nhưng cũng có lúc gần cả tháng không có dự án mới, cảm giác rất khó chịu, kiểu như mình đang đứng yên còn mọi thứ xung quanh vẫn chạy".
Đặng Hoài Nam (30 tuổi, ngụ tại khu dân cư Vinhomes Grand Park, TP.HCM) từng làm freelancer 3 năm nhưng nay đã quay lại công việc ổn định ở công ty. Nam kể: "Thời gian đầu rất thích, vì cảm giác được làm chủ công việc, không bị quản lý trực tiếp. Mình có thể làm việc khuya, ngủ trễ, hoặc đi du lịch vài ngày rồi mang việc theo. Nhưng càng về sau, mình thấy làm một mình quá lâu khiến bản thân ít tương tác, không có nhóm, đồng đội để trao đổi ý tưởng. Có những dự án lớn, mình phải tự xoay xở từ A đến Z, từ lên chiến lược đến triển khai, khá áp lực".
Theo bà Nguyễn Hoàng Ánh Nhi, chuyên viên đối ngoại Công ty cổ phần JobsGO, xu hướng người trẻ chọn làm freelance một phần đến từ áp lực chi phí đi lại khi vật giá leo thang, nhà ở xa nơi làm việc. Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ cũng ưu tiên hình thức làm việc này vì muốn có thêm thời gian cho bản thân, đồng thời chủ động hơn trong việc cân bằng giữa công việc, gia đình và cuộc sống cá nhân.
Theo bà Ánh Nhi, đây không phải là lựa chọn xấu. Tuy nhiên, về lâu dài, hình thức làm việc này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến bảo hiểm, chính sách và phúc lợi. Khi không làm việc theo mô hình công ty truyền thống, người lao động có thể không được hưởng bảo hiểm thất nghiệp hoặc các chế độ hỗ trợ cần thiết nếu gặp biến cố.
Ngoài ra, bà Ánh Nhi cho biết làm việc tự do cũng đòi hỏi khả năng tự kỷ luật rất cao. Nếu đi làm tại công ty, người lao động còn có cấp trên, đồng nghiệp và môi trường làm việc để thúc đẩy tiến độ. Ngược lại, nếu thiếu sự quản lý bản thân, người làm freelance hoặc remote rất dễ chậm và tụt lại.
Bà Đỗ Hồng Thoan, Trưởng phòng Thu hút nhân tài Công ty Thời trang Calie House, nhìn nhận: "Sự bùng nổ của freelancer không phải là một trào lưu ngẫu nhiên, mà là kết quả của ba dịch chuyển mang tính cấu trúc của thị trường lao động. Đầu tiên, công việc đang được "phi biên giới hóa" nhờ nền tảng số. Rất nhiều vị trí trong marketing, sáng tạo nội dung hay công nghệ không còn phụ thuộc vào địa điểm, từ đó mở đường cho hình thức làm việc tự do phát triển. Kế đến là tư duy nghề nghiệp của người trẻ đã thay đổi. Họ không còn đặt mục tiêu ổn định lâu dài lên hàng đầu, mà ưu tiên trải nghiệm, tính linh hoạt và quyền kiểm soát thời gian của mình. Điều thứ ba đến từ phía doanh nghiệp, áp lực tối ưu chi phí và hiệu suất khiến họ chủ động chia nhỏ nguồn lực, thuê freelancer theo dự án thay vì duy trì bộ máy cồng kềnh".
Bà Hồng Thoan cho rằng freelancer không đơn thuần là một lựa chọn nghề nghiệp mới, mà là hệ quả tất yếu khi cả người lao động và doanh nghiệp cùng thay đổi cách nhìn về công việc: một bên muốn linh hoạt hơn về thời gian và trải nghiệm, một bên cần tối ưu hơn về chi phí và hiệu suất. Khi hai xu hướng này gặp nhau, mô hình freelancer không chỉ phát triển trong ngắn hạn, mà đang dần trở thành một phần cấu trúc ổn định của thị trường lao động hiện đại.
