Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD) thuộc Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam mới đây đã có báo cáo tổng kết giai đoạn 2021-2025 của Chương trình giáo dục giới tính TEENYEEU.
“Làm sao để bố mẹ hiểu con hơn?”, “Tại sao nhiều người vẫn xem tình dục là điều xấu?”, “Làm thế nào để kiểm soát cảm xúc?”, “Làm sao biết mình thuộc giới tính nào?”… Đó không phải những dòng tìm kiếm vô danh trên mạng, mà là các câu hỏi thật của học sinh THCS, THPT được ghi nhận trong quá trình khảo sát của chương trình giáo dục giới tính TEENYEEU.
Phía sau những câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy là khoảng trống lớn về kiến thức, sự đồng hành và môi trường an toàn mà nhiều đứa trẻ đang phải tự mình xoay xở trong giai đoạn dậy thì.
Đi qua nhiều tỉnh thành từ Hà Nội, Đà Nẵng đến TP.HCM và Quảng Trị…, chương trình giáo dục giới tính TEENYEEU do CCD triển khai đã phác thảo một bức tranh thực trạng với nhiều mảng màu suy ngẫm về giáo dục giới tính.
Hàng trăm câu hỏi học sinh gửi về TEENYEEU khiến không ít phụ huynh, giáo viên giật mình: “Bao nhiêu tuổi thì nên yêu?”, “Nếu bị bố mẹ cấm yêu phải làm sao?”, “Làm thế nào để kiểm soát cảm xúc?”, “Cách phòng tránh bạo lực tình dục?”… Điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở việc trẻ đặt câu hỏi về giới tính, mà ở chỗ các em đang ngày càng thiếu người để chia sẻ và dẫn dắt đúng cách.
Khảo sát của TEENYEEU tại thành phố Đà Nẵng mới đây cho thấy, phần lớn học sinh ngại ngùng, sợ bị la mắng nên không dám trò chuyện với cha mẹ về giới tính dù rất muốn được lắng nghe. Có đến hơn 59% học sinh cho biết đã tiếp cận thông tin về giới và tính dục qua Facebook, TikTok, YouTube…
Ở chiều ngược lại, hơn 64% phụ huynh Đà Nẵng thừa nhận muốn tìm hiểu thêm về giáo dục giới tính để đồng hành cùng con. Tuy nhiên, nhiều người vẫn mang tâm lý e ngại, sợ “vẽ đường cho hươu chạy”, sợ nói sai hoặc làm trẻ mất đi sự hồn nhiên.
Không chỉ gia đình, nhà trường cũng gặp nhiều lúng túng. Khoảng một nửa giáo viên tham gia khảo sát cho biết thiếu kinh nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm về giáo dục giới tính; gần 40% chưa biết cách lồng ghép nội dung vào bài giảng và gần 32% thiếu kỹ năng tư vấn cho học sinh, phụ huynh khi xảy ra tình huống thực tế.
“Một quan niệm phổ biến rất dễ gây hiểu lầm là giáo dục giới tính đồng nghĩa với việc “nói với trẻ về quan hệ tình dục. Chính điều này khiến nhiều bố mẹ e ngại, chọn cách né tránh hoặc nói chung chung mà bỏ qua vai trò then chốt: phải là người thầy đầu tiên cho con về giáo dục giới tính. Tại trường học, vì chưa phải là môn học chính thức nên giáo dục giới tính thường được lồng ghép vào các môn khác, dẫn đến thiếu tính hệ thống và chưa thật sự chạm tới những vấn đề cốt lõi”, bà Vũ Phương Thảo, Giám đốc miền Trung chương trình TEENYEEU, chia sẻ.
Trong khi đó, giáo dục giới tính toàn diện còn bao gồm kiến thức về cơ thể, cảm xúc, ranh giới cá nhân, sự tôn trọng và kỹ năng tự bảo vệ bản thân.
Bà Thảo cho rằng, khi gia đình và nhà trường thiếu đối thoại, mạng xã hội sẽ trở thành “người thầy” thay thế của trẻ. Những thiếu hụt trong giáo dục giới tính không chỉ khiến trẻ thiếu kiến thức mà còn làm gia tăng nguy cơ bị xâm hại tình dục.
Mới đây, tại thành phố Đà Nẵng, cơ quan chức năng phát hiện trường hợp bé gái chưa đủ 13 tuổi mang thai. Qua điều tra, công an xác định em quen biết và nảy sinh tình cảm với nhiều nam thanh niên thông qua mạng xã hội Facebook. Dù các mối quan hệ được cho là “tự nguyện”, cơ quan công an xác định các bị can liên quan phạm tội “Hiếp dâm người dưới 16 tuổi”.
“Vụ việc đau lòng này đã không còn là một hiện tượng cá biệt, mà phản ánh đúng thực trạng đáng báo động về xu hướng “trẻ hóa” độ tuổi quan hệ tình dục hiện nay theo các số liệu khảo sát của WHO và Bộ Y tế công bố. Học sinh không thiếu thông tin về giới tính nhưng lại rất thiếu người hướng dẫn đúng, và đó mới là rủi ro lớn nhất của giáo dục hiện nay. Câu hỏi đặt ra là: chúng ta đã dạy trẻ những gì?”, bà Vũ Phương Thảo nói.
Theo báo cáo tổng kết giai đoạn 2021 – 2025 của TEENYEEU do Trung tâm Trẻ em và phát triển công bố từ các khảo sát trên toàn quốc, gần 50% học sinh cảm thấy khó nói chuyện về giới tính với cha mẹ. Tương tự, gần một nửa phụ huynh cũng không biết nên bắt đầu câu chuyện với con như thế nào.
Sự im lặng từ cả 2 phía vô tình tạo nên “vùng trống” thông tin ngay trong gia đình. Khi đó, trẻ dễ tìm đến mạng xã hội hoặc bạn bè để giải đáp thắc mắc, trong khi đây lại là những nguồn tiềm ẩn nhiều nội dung sai lệch và nguy cơ bị xâm hại. Khảo sát cũng cho thấy học sinh không dừng lại ở việc quan tâm đến thay đổi sinh học tuổi dậy thì mà còn muốn được giải đáp về cảm xúc, tình yêu, ranh giới cá nhân và kỹ năng xây dựng các mối quan hệ an toàn.
Một nữ sinh lớp 8 tại thành phố Đà Nẵng từng đặt câu hỏi với TEENYEEU: “Giới tính có phải là điều cố định không? Ngoài nam và nữ còn có những bản dạng giới nào?”. Theo các chuyên gia, đó không đơn thuần là sự tò mò, mà là nhu cầu được lắng nghe và thấu hiểu.
Sau 5 năm triển khai, TEENYEEU là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng hệ sinh thái giáo dục giới tính toàn diện đầu tiên tại Việt Nam, dựa trên hướng dẫn của WHO, UNESCO, SIECUS và bám sát khung chương trình giáo dục giới tính, tình dục toàn diện của Bộ GD-ĐT.
Giai đoạn 2021 – 2025, chương trình đã phát triển hơn 320 sản phẩm truyền thông và giáo dục; xây dựng 25 bộ công cụ giáo dục dành cho giáo viên, phụ huynh và học sinh; đồng thời tiếp cận 155 trường học thông qua các khóa đào tạo giáo viên. Bàn triển lãm là sáng kiến độc đáo, nơi hàng trăm học liệu giáo dục giới tính có thể được trưng bày để học sinh có thể tiếp cận một cách trực quan sinh động.
Từ các hoạt động trực tiếp, TEENYEEU đã phát triển sang mô hình kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để gia tăng khả năng tiếp cận công bằng cho học sinh trên cả nước. Bà Phí Mai Chi, sáng lập dự án TEENYEEU, cho hay Chatbot AI và kho học liệu số là bước ngoặt để TEENYEEU mở rộng khả năng tiếp cận, không còn bị giới hạn bởi không gian địa lý.
“Chúng tôi mong muốn mỗi trẻ em đều có một người bạn đồng hành đáng tin cậy để giúp các em hiểu bản thân, biết tự bảo vệ mình và tôn trọng người khác”, bà Chi chia sẻ.
Trong giai đoạn tới, TEENYEEU dự kiến tiếp tục mở rộng các câu lạc bộ tại trường học ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM và nhiều địa phương khác, đồng thời chuyển giao các bộ công cụ giáo dục giới tính cho các sở giáo dục và trường học có nhu cầu.
Ngày 23/4, trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, trao bằng tốt nghiệp cho khoảng 1.200 sinh viên, học viên cao học.
Trong gần 900 tân cử nhân, Nguyễn Hồ Phước Hiền, ngành Khoa học máy tính, là người duy nhất hoàn thành chương trình trong vòng 3,5 năm với điểm trung bình loại xuất sắc (GPA) 3.6/4. Riêng đồ án tốt nghiệp, Hiền đạt điểm gần tuyệt đối 9,74/10.
Cách đây 4 năm, cựu học sinh trường THPT Cái Bè, Đồng Tháp, đỗ vào trường bằng phương thức ưu tiên xét tuyển cho học sinh tài năng cũng với điểm số ấn tượng. Hiền đạt 27,4 điểm khối A01 (Toán, Lý, Tiếng Anh), 993/1200 điểm đánh giá năng lực, kèm học bạ 9,6/10.
Hiền cho biết không đặt mục tiêu tốt nghiệp sớm từ đầu. Nhưng khi xem chương trình đào tạo, nam sinh nhận thấy có thể chủ động lộ trình, đăng ký học thêm một số môn mà không bị quá tải.
Thử thách lớn nhất với Hiền là học kỳ II năm thứ ba. Nam sinh bước vào các môn chuyên ngành khó, thực tập ở doanh nghiệp, chuẩn bị làm đồ án tốt nghiệp và tham gia nghiên cứu khoa học. Áp lực càng đè nặng khi Hiền bị một số công ty từ chối nhận thực tập. Phải đến khi được một doanh nghiệp khác nhận, chàng trai quê Đồng Tháp mới thả lỏng tinh thần.
Hiền sắp xếp, xin dồn lịch các môn học hoặc trao đổi nghiên cứu với giảng viên vào 1-2 ngày cố định trong tuần để dành thời gian đi làm. Buổi tối, nam sinh hoàn thành bài vở và các việc tồn đọng, làm đồ án tốt nghiệp.
"Đến giờ, mình vẫn thấy khó tin khi vượt qua được giai đoạn cam go đó", Hiền chia sẻ.
Quá trình học, Hiền tham gia nhiều dự án nghiên cứu về Khoa học máy tính. Nam sinh tâm đắc với đề tài "Bảo vệ tính riêng tư trong hệ thống chăm sóc sức khỏe thông minh tại nhà". Đây là đề tài cấp Đại học Quốc gia dưới sự hướng dẫn của thạc sĩ Lê Thị Bảo Thu, giảng viên khoa Khoa học Kỹ thuật và máy tính.
Hiền nhìn nhận đây là hướng nghiên cứu thiết thực trong thời đại số, bởi bên cạnh sức khỏe thì dữ liệu cá nhân cũng là một tài sản quý giá. Nam sinh phụ trách phần xây dựng giải pháp, giả lập và đánh giá mô hình. Sau đó, Hiền tiếp tục đánh giá một số tính chất của hệ thống, thực hiện các kịch bản tấn công để kiểm tra khả năng bảo mật và mức độ bảo vệ quyền riêng tư cho dữ liệu người dùng.
Thạc sĩ Lê Thị Bảo Thu đánh giá Hiền có năng lực nghiên cứu độc lập, thái độ lắng nghe và học hỏi tốt. Dù bài báo nghiên cứu đã được chấp nhận đăng ở một hội nghị chuyên ngành, Hiền vẫn tiếp tục chỉnh sửa theo góp ý của thầy cô.
"Em ấy rất trách nhiệm, không ngại khó, sẵn sàng thảo luận chi tiết các góp ý để hoàn thiện tốt nhất có thể", cô Thu nhận xét.
Sau tốt nghiệp, Hiền muốn tiếp tục theo đuổi nghiên cứu và ứng dụng khoa học máy tính. Nam sinh dự định xin làm trợ giảng để củng cố kiến thức, rèn kỹ năng truyền đạt, song song làm việc tại các doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh, giáo dục hoặc y tế nhằm tích lũy kinh nghiệm, hiểu thị trường.
Ban tổ chức Trường hè Khoa học Việt Nam 13 (VSSS'13) thông báo trường hè đã chính thức mở cổng tuyển sinh từ nay đến 31.5. Ngoài sinh viên, học học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh, nhà nghiên cứu trẻ, ban tổ chức VSSS'13 còn mời một số học sinh THPT xuất sắc tham gia.
VSSS'13 dự kiến được tổ chức từ ngày 5 - 8.8, tại Trung tâm quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), có địa chỉ ở Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai, có chủ đề "Rethinking Science - Suy ngẫm về khoa học". Ban tổ chức VSSS'13 sẽ tuyển chọn khoảng 150 học viên trên toàn quốc, trong độ tuổi từ 16 - 40, có niềm yêu thích khoa học và mong muốn theo đuổi nghiên cứu lâu dài.
Tại trường hè, học viên sẽ được nghe các bài giảng nền tảng và các chuyên đề chuyên sâu, được học cách tiếp cận khoa học dưới góc nhìn đa chiều và liên ngành. Thông qua chương trình, học viên sẽ có cơ hội hiểu rõ hơn khoa học là gì, hình thành tư duy khoa học vững chắc, đồng thời nhận diện vị trí của khoa học trong bức tranh rộng lớn của xã hội, bao gồm cả các yếu tố địa chính trị và những tác động ngoài khoa học đến con đường nghề nghiệp.
Bên cạnh việc cập nhật kiến thức, chương trình còn nhấn mạnh năng lực thích ứng trong bối cảnh mới - từ việc đối diện với các thách thức phi khoa học, đến khả năng tận dụng tiến bộ công nghệ để mở ra những hướng đi và cơ hội phát triển mới. Đồng thời, trách nhiệm của người làm nghiên cứu đối với cộng đồng học thuật và xã hội cũng là một nội dung xuyên suốt của trường hè.
Trong suốt thời gian diễn ra chương trình, học viên sẽ tham gia các hoạt động tương tác như Science Hackathon, các phiên thảo luận bàn tròn chuyên sâu, cũng như trao đổi trực tiếp với giảng viên về phương pháp làm khoa học. Đây cũng là cơ hội để kết nối với cộng đồng những người trẻ đam mê nghiên cứu đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trường hè Khoa học Việt Nam là một hoạt động thường niên, được tổ chức từ năm 2013, do một nhóm các nhà khoa học trẻ người Việt làm việc trong và ngoài nước khởi xướng. Đây là chương trình hoàn toàn phi lợi nhuận, hướng tới việc truyền cảm hứng và trang bị nền tảng phương pháp luận nghiên cứu cho thế hệ khoa học trẻ.
Năm nay VSSS'13 được tổ chức với sự đồng hành và tài trợ của Quỹ Gặp gỡ Việt Nam (Rencontres du Vietnam), ICISE và Viện Nghiên cứu cao cấp về toán (VIASM). Học viên trúng tuyển được miễn toàn bộ học phí. Một số trường hợp khó khăn tài chính sẽ được ban tổ chức xem xét hỗ trợ chi phí ăn ở, đi lại.
Tính đến ngày 5-5, đã có gần 30 trường đại học trên cả nước đào tạo ngành y khoa công bố tổ hợp xét tuyển đại học năm 2026.
Hiện chỉ có 4 trường đại học tuyển duy nhất tổ hợp B00 (toán, hóa, sinh) cho ngành y khoa. Các trường gồm: Trường đại học Y Hà Nội, Trường đại học Y Dược TP.HCM, Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Trường đại học Y Dược Cần Thơ.
Các trường còn lại, đa số sử dụng từ 3 tổ hợp xét tuyển trở lên, cao nhất 12 tổ hợp.
Bên cạnh tổ hợp truyền thống B00, tổ hợp A00 (toán, lý, hóa), D08 (toán, sinh, tiếng Anh) được nhiều trường sử dụng xét tuyển.
Đáng chú ý có nhiều trường sử dụng các tổ hợp có môn văn, sử, giáo dục kinh tế và pháp luật, tin học, công nghệ để xét tuyển vào ngành y khoa.
Theo quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường khi xây dựng tổ hợp xét tuyển phải có tối đa 3 bài thi, trong đó buộc có môn toán hoặc ngữ văn.
Mùa tuyển sinh năm ngoái đã ghi nhận thực trạng có nhiều trường đại học công bố tổ hợp xét tuyển lạ, không có môn chính, môn chủ chốt liên quan ngành đào tạo, nhận nhiều ý kiến trái chiều. Trong đó có trường tuyển ngành y khoa với tổ hợp D01 (toán, văn, tiếng Anh) - không có môn hóa, sinh, có trường tuyển ngành sư phạm lịch sử nhưng tổ hợp xét tuyển lại không có môn lịch sử...
Sau phản ánh, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các trường phải chịu trách nhiệm giải trình về căn cứ khoa học và thực tiễn khi lựa chọn tổ hợp xét tuyển. Việc lựa chọn tổ hợp môn xét tuyển bảo đảm phải dựa trên yêu cầu kiến thức nền tảng và năng lực cốt lõi mà thí sinh có thể theo học.
27 trường đại học công bố tổ hợp xét tuyển ngành y khoa như sau:
