Trong bài phát biểu nhậm chức trước Quốc hội ngày 7-4 vừa qua, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh Chính phủ xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính, động lực mới để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10% trong giai đoạn 2026 – 2030.
Trao đổi với Tuổi Trẻ về vấn đề này, ông Võ Xuân Hoài – Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ Tài chính – cho rằng Việt Nam có nhiều thế mạnh nổi bật để phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và ưu tiên của Chính phủ hoàn toàn có cơ sở để thực hiện.
* Thưa ông, ông đánh giá thế nào về tiềm năng phát triển các ngành công nghệ mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất UAV trong thời gian tới?
– Đây là 3 ngành mà chúng ta đã dành sự quan tâm lớn để thúc đẩy phát triển.
Thủ tướng đã ban hành quyết định 1131 xác định rõ danh mục các ngành công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, bao gồm 11 nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược như AI; công nghệ điện toán đám mây, lượng tử, dữ liệu lớn; công nghệ blockchain; công nghệ mạng di động thế hệ sau 5G, 6G; công nghệ robot và tự động hóa; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ y – sinh học tiên tiến; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ đất hiếm; an ninh mạng; và công nghệ hàng không vũ trụ.
Trong đó, ngành công nghệ chip bán dẫn hiện nay cả nước có khoảng 50 công ty thiết kế, 15 công ty hoạt động trong lĩnh vực đóng gói, kiểm thử, sản xuất vật liệu bán dẫn. Các doanh nghiệp trong nước có thế mạnh rất lớn về thiết kế chip bán dẫn, còn sản xuất chip bán dẫn hiện có Viettel đã khởi công xây dựng nhà máy đúc chip.
Các doanh nghiệp trong nước hoàn toàn có thể tham gia sâu vào khâu thiết kế của chuỗi sản xuất cung ứng chip toàn cầu. Đặc biệt là các dòng chip chuyên dụng về AI, Iot (Internet vạn vật). Điều này cho thấy sự tăng trưởng nhanh của ngành này trong thời gian qua.
Với lĩnh vực phát triển AI, Việt Nam có cộng đồng kỹ sư về công nghệ thông tin khá tốt, sản xuất ra các sản phẩm có chất lượng, chi phí cạnh tranh toàn cầu. Thời gian qua, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Thủ tướng, sự vào cuộc của các bộ, ngành, doanh nghiệp, chúng ta đang cùng nhau xây dựng hệ thống dữ liệu để phát triển AI.
Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia cũng đang phối hợp với các tập đoàn NVIDIA, Beta và các trường đại học, viện nghiên cứu để xây dựng bộ dữ liệu tiếng Việt mở, giúp mọi người có thể sử dụng được để phát triển AI.
Cũng trong lĩnh vực này, nhiều doanh nghiệp FDI lớn và một số doanh nghiệp trong nước đang tham gia phát triển hạ tầng công nghệ, hạ tầng tính toán phục vụ phát triển AI. Trên thực tế việc ứng dụng AI trong các lĩnh vực tài chính, y tế, giải quyết dịch vụ công ở nước ta thời gian qua khá phổ biến.
Còn trong sản xuất UAV, Việt Nam là quốc gia có thế mạnh lớn về nông nghiệp, thời gian qua nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh việc ứng dụng UAV trong sản xuất nông nghiệp thông minh. Một số doanh nghiệp cũng bắt đầu sử dụng UAV trong hoạt động giao vận, logistics, giám sát rừng…
* Đóng góp của các ngành công nghệ chiến lược, công nghệ mới với tăng trưởng GDP trong thời gian tới sẽ thế nào, thưa ông?
– Chính phủ đặt mục tiêu giai đoạn 2024 – 2030 doanh thu ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đạt 25 tỉ USD/năm, giai đoạn 2030 – 2040 đạt 50 tỉ USD/năm, giai đoạn 2040 – 2050 đạt trên 100 tỉ USD/năm. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu rất nhanh, doanh thu toàn ngành bán dẫn toàn cầu năm 2025 đạt khoảng 791 tỉ USD, tăng 25% so với năm 2024, vượt xa dự báo ban đầu.
Điều đáng lưu ý là phát triển công nghiệp bán dẫn trong nước là phát triển công nghệ lõi, tác động trực tiếp tới phát triển của các ngành công nghiệp điện tử, sản xuất ô tô, phát triển AI… nên sẽ có tác động rất lớn tới phát triển kinh tế đất nước.
Tương tự, việc phát triển AI sẽ đem lại thay đổi lớn trong sản xuất, cải thiện năng suất lao động thông qua việc giảm sử dụng lao động, tiết kiệm chi phí sản xuất. Còn phát triển UAV sẽ vừa phục vụ phát triển kinh tế, xuất khẩu thu về ngoại tệ, vừa góp phần bảo đảm quốc phòng an ninh.
Doanh thu từ ngành sản xuất UAV là rất lớn, NIC vừa thăm một doanh nghiệp người Việt chuyên sản xuất thiết bị phát hiện UAV, doanh thu đạt hàng năm nay của doanh nghiệp tại Mỹ lên tới 1 tỉ USD.
* Phát triển các ngành công nghệ mới, có hàm lượng công nghệ cao thường gắn với các doanh nghiệp khởi nghiệp, chúng ta cần làm gì để hỗ trợ lực lượng này?
– Tôi cho rằng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hỗ trợ khởi nghiệp sẽ là nhiệm vụ quan trọng của Chính phủ nhiệm kỳ mới. Để hiện thực hóa điều này cần có sự đột phá về thể chế hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp vươn lên.
Hiện chúng ta đã có nghị quyết 57, Chính phủ cũng ban hành nghị quyết 86 là những định hướng rất tốt. Tuy nhiên, điều này cần được cụ thể bằng những cơ chế đột phá.
Chủ trương, định hướng của chúng ta rất cạnh tranh so với các quốc gia trong khu vực nhưng chúng ta thiếu những chính sách cụ thể nên vẫn còn những vướng mắc, dẫn tới chưa có được nhiều sản phẩm khởi nghiệp.
Cần tạo lập những cơ chế, chính sách cụ thể theo hướng giúp nhà khoa học dám bước ra khỏi vùng an toàn để tham gia vào câu chuyện đổi mới sáng tạo sản phẩm, lập ra các doanh nghiệp khởi nghiệp. Không gian thể chế với khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải là không gian mở.
Ví dụ tại Mỹ có những bang chuyên biệt như Nevada, California có cơ chế mở, chấp nhận cho doanh nghiệp được tự sáng tạo sản phẩm, miễn là không vi phạm pháp luật chung, sau 5 – 10 năm họ mới đưa ra các hành lang pháp lý để kiểm soát.
Chẳng hạn trong lĩnh vực phát triển AI, chúng ta có rất nhiều người trẻ tài năng nhưng họ chuyển ra nước ngoài lập doanh nghiệp khởi nghiệp vì sang đó họ thuận lợi hơn trong việc gọi vốn, cơ chế chính sách ở nước ngoài cũng không quá ràng buộc nên họ phát triển được sản phẩm. Trong khi, phát triển AI được ứng dụng toàn cầu nên doanh nghiệp ở đâu cũng làm được.
Vì thế, để giữ chân người trẻ, hỗ trợ họ khởi nghiệp trong nước, chúng ta cần có chính sách hỗ trợ họ kêu gọi vốn, đồng thời lựa chọn các lĩnh vực trọng yếu để ưu tiên phát triển. Theo đó, các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cần được ưu tiên giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân để hỗ trợ họ trong giai đoạn đầu khởi nghiệp.
Ngoài ra, cần xây dựng hành lang pháp lý riêng để hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo theo hướng tối giản các thủ tục pháp lý. Xây dựng chương trình quốc gia để thúc đẩy phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.
Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt của thị trường thiết bị làm sạch tại Việt Nam. Trong khi mức tăng trưởng chung của khu vực Đông Nam Á duy trì ở mức 40%, doanh số bán lẻ robot hút bụi, vệ sinh tại Việt Nam đã ghi nhận con số kỷ lục: tăng trưởng hơn 70% chỉ trong 7 tháng đầu năm 2025. Tổng giá trị thị trường ước tính đạt xấp xỉ 250 triệu USD vào cuối năm, chiếm tới 24,51% tổng giá trị thị trường robot dịch vụ của cả vùng, theo báo cáo của Ken Research.
Sự bùng nổ không chỉ tập trung ở những đại đô thị như Hà Nội hay TP.HCM. Dữ liệu thương mại điện tử cho thấy một làn sóng tiêu dùng mới tại các tỉnh công nghiệp vệ tinh như Bình Dương (địa giới cũ - tăng 122,1%), Long An (nay là Tây Ninh, tăng 63,41%) và Hưng Yên (39,41%). Điều này chứng minh lối sống hiện đại và nhu cầu tự động hóa đã lan tỏa sâu rộng đến tầng lớp quản lý và lao động có thu nhập trung bình khá trở lên tại các khu kinh tế trọng điểm.
Khác với giai đoạn sơ khởi khi người dùng ưu tiên các dòng máy giá rẻ, năm 2025 chứng kiến sự lên ngôi của những mẫu robot tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Phân khúc từ 10 đến 15 triệu đồng đang chiếm ưu thế với 53% thị phần, trong khi phân khúc cao cấp (trên 15 triệu đồng) cũng ghi nhận mức tăng trưởng 14,8%.
Người tiêu dùng Việt Nam hiện nay có những yêu cầu rất cụ thể: robot phải tích hợp hút và lau đồng thời, có trạm sạc tự động làm sạch giẻ bằng nước nóng, khả năng điều hướng thông minh... Nhờ sự phát triển của công nghệ, đây không còn là những lựa chọn xa xỉ mà đã trở thành "tiêu chuẩn vàng" để đáp ứng đặc thù kiến trúc nhà phố và chung cư tại Việt Nam.
Cấu trúc cạnh tranh năm 2025 ghi nhận sự thống trị của các thương hiệu robot hút bụi đến từ Trung Quốc tại Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Theo GfK, những cái tên hàng đầu gồm Roborock, Ecovacs, Dreame, Xiaomi, Narwal hiện kiểm soát hơn 65% thị phần toàn cầu.
Trao đổi với Thanh Niên, ông Đào Hải Đăng - đại diện thương hiệu Ecovacs tại Việt Nam khẳng định Việt Nam là một trong những thị trường năng động và tiềm năng bậc nhất khu vực. "Năm 2025, chúng tôi ghi nhận mức tăng trưởng doanh số gấp đôi so với năm 2024, với gần 70.000 sản phẩm được bán ra. Xu hướng 'tự động hóa sâu' đang trở thành tiêu chuẩn mới khi người dùng ngày càng khắt khe, ưu tiên các giải pháp tích hợp AI để giảm thiểu thao tác thủ công".
Đồng quan điểm về dư địa phát triển, đại diện Dreame chia sẻ: "Thu nhập người dân tăng cùng tỷ lệ đô thị hóa cao đã thúc đẩy ngành hàng gia dụng tăng trưởng trên 10%/năm. Tại Việt Nam, nhóm dân số trẻ từ 18 đến 45 tuổi chiếm gần 60%. Đây là những người sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm chất lượng cao, thiết kế đẹp để hỗ trợ cuộc sống hiện đại. Chúng tôi tin rằng phân khúc robot hút bụi lau nhà cao cấp sẽ còn tăng mạnh trong thời gian tới".
Tiềm năng tăng trưởng không chỉ thể hiện qua những con số mà còn bởi sự xuất hiện của những nhãn hiệu gia nhập thị trường. Dyson (Anh) nổi tiếng bởi các sản phẩm ở phân khúc giá cao cấp mới đây cũng tuyên bố tham gia thị trường robot hút bụi, lau nhà tại Việt Nam với mẫu Spot+Srub Ai với mức giá niêm yết lên tới 35,99 triệu đồng, cao hàng đầu hiện nay. Hãng cũng bổ sung thêm Clean+Wash Hygiene vào dòng thiết bị làm sạch cầm tay vốn đang là thế mạnh của thương hiệu này.
Ngoài ra, một thương hiệu khác là MOVA (Trung Quốc) cũng rục rịch đưa sản phẩm gia nhập kệ hàng thiết bị gia dụng thông minh tại Việt Nam. Thương hiệu này chọn cách bắt đầu với các dòng robot hút bụi trải dài từ phân khúc tiêu chuẩn (gần 10 triệu đồng) tới cao cấp, trong đó model V50 Ultra có giá gần 20 triệu đồng, được xác định là model chủ lực.
Tuy nhiên, thị trường còn nhiều dư địa và tiềm năng không đồng nghĩa "miếng bánh" sẽ được chia cho tất cả những bên tham gia. Sự trỗi dậy của các "ông lớn" phương Đông với lợi thế về tốc độ nghiên cứu và phát triển (R&D) cùng khả năng địa phương hóa ngôn ngữ (như tích hợp tiếng Việt) đã tạo ra sức ép lên các thương hiệu đến từ phương Tây. Minh chứng rõ nhất là việc iRobot, "tượng đài" một thời của Mỹ, đã phải nộp đơn phá sản vào cuối năm 2025 do không thể cạnh tranh về giá và tốc độ đổi mới công nghệ.
Dù vẫn đang làm mưa làm gió trên thị trường máy chơi game cầm tay, nhưng sự thật là phần cứng của Nintendo Switch đã lỗi thời ngay từ khi ra mắt vào năm 2017. Với con chip Nvidia Tegra X1 từ năm 2015, Switch giờ đây đang bị các flagship Android bỏ xa về cả hiệu năng lẫn độ phân giải. Nhờ sự trưởng thành của các trình giả lập, việc trải nghiệm các siêu phẩm Metroid Prime 4 hay Mario Kart 8 Deluxe ở tốc độ khung hình 60 FPS mượt mà trên điện thoại đã trở nên bình thường.
Để 'cân' được các tựa game console phức tạp, một chiếc smartphone hiện nay cần trang bị chip Snapdragon 8 Gen 3 hoặc Snapdragon 8 Elite cùng RAM tối thiểu 12 GB. Dưới đây là 5 đại diện xuất sắc nhất có thể biến chiếc Nintendo Switch thành quá khứ.
RedMagic 11 Pro Plus không khác gì một cỗ máy chơi game chuyên dụng được gắn thêm tính năng nghe gọi. Sở hữu chip Snapdragon 8 Elite và lượng RAM lên đến 24 GB, máy dễ dàng phá vỡ giới hạn 30 FPS của Switch để đạt mức 60 FPS ổn định. Hệ thống làm mát AquaCore với quạt tăng áp vật lý và kim loại lỏng, giúp máy duy trì phong độ đỉnh cao mà không bị nóng máy, đi kèm viên pin 7.500 mAh cho phép bạn chơi game thời gian dài.
Nếu muốn tìm một thiết bị vừa làm việc chuyên nghiệp, vừa chơi game đỉnh cao thì Galaxy S25 Ultra là lựa chọn số một. Với phiên bản chip Snapdragon 8 Elite được ép xung riêng và màn hình Dynamic AMOLED 2X độ phân giải cực đại 3.120 x 1.440, hình ảnh trong game sẽ sắc nét gấp nhiều lần so với màn hình 720p cũ kỹ của Switch. Dù không có quạt vật lý, nhưng buồng hơi tản nhiệt lớn cùng sự ổn định của One UI vẫn giúp máy vận hành trơn tru các trình giả lập nặng.
iQOO 13 5G là minh chứng cho việc không cần bỏ ra số tiền quá lớn vẫn có hiệu năng 'khủng'. Máy trang bị màn hình LTPO AMOLED với tần số quét lên tới 144 Hz, giúp các bản mod game 60 FPS trở nên mượt mà hơn bao giờ hết. Với hệ thống quản lý điện năng tốt và RAM tốc độ cao, iQOO 13 hạn chế tối đa tình trạng giật lag khi tải tài nguyên game nặng, mang lại trải nghiệm console thực thụ trong một thân máy Android gọn nhẹ.
OnePlus 13 không chỉ mạnh về hiệu năng với RAM 16 GB mà còn sở hữu màn hình 2K ProXDR đạt điểm A++ tuyệt đối. Với dung lượng RAM gấp 4 lần Nintendo Switch, trình giả lập Eden có thể lưu trữ dữ liệu hiệu quả hơn, giúp giảm thiểu tình trạng văng game đột ngột. Hệ thống làm mát Cryo-Velocity thế hệ 2 cùng công nghệ sạc nhanh 100W đảm bảo cuộc vui của game thủ không bị gián đoạn quá lâu.
Không cần chi nhiều, Poco F7 Pro vẫn mang đến sức mạnh từ chip Snapdragon 8 Gen 3. Điểm nhấn của máy là thuật toán siêu phân giải, giúp nâng cấp hình ảnh của các tựa game Switch cũ trở nên sắc nét và rực rỡ hơn trên màn hình AMOLED 120 Hz. Đây là lựa chọn kinh tế nhất cho những ai ưu tiên trải nghiệm chơi game thuần túy mà không quá khắt khe về chất liệu vỏ nhựa hay ứng dụng rác trên hệ điều hành.
Khi Artemis II bắt đầu hành trình 10 ngày tính từ 1/4, Koch trở thành nữ phi hành gia đầu tiên đi vào không gian sâu. Ngày 6/4 (7/4 theo giờ Hà Nội) tiếp tục ghi nhận cô là người phụ nữ đầu tiên bay quanh Mặt Trăng.
Sau khi bay vòng ra phía xa thiên thể này và gián đoạn liên lạc khoảng 40 phút, Christina Koch chia sẻ: "Thật tuyệt khi được nghe tin từ Trái Đất một lần nữa. Gửi đến châu Á, châu Phi, châu Đại Dương, chúng tôi đang ngắm nhìn và lắng nghe các bạn. Mọi người có thể ngước lên và thấy Mặt Trăng lúc này, chúng tôi cũng nhìn thấy các bạn".
Koch, sinh năm 1979, là chị cả trong gia đình có ba anh chị em. "Chị ấy muốn trở thành phi hành gia từ khi học mẫu giáo", em gái Denise Clayton, cho biết trên News & Observer năm 2023.
Từ khi thành lập, NASA đã lựa chọn 370 phi hành gia, với 61 nữ, chiếm 16%. Tỷ lệ giới tính đã dần cân bằng hơn những năm gần đây, nhưng do các tiêu chí cũ kéo dài trong nhiều năm, nam giới vẫn chiếm đa số. Trong 7 khóa đào tạo phi hành gia đầu tiên từ 1959 đến 1969, họ chọn ra 73 phi hành gia, đều là nam giới, chủ yếu đến từ các nhóm phi công quân sự. Phải đến khóa thứ 8 năm 1978, giới nữ mới được tuyển.
Christina Koch tham gia khóa thứ 21 năm 2013. Trước đó, cô học vật lý và kỹ thuật điện tại Đại học bang North Carolina, rồi lấy bằng thạc sĩ kỹ thuật điện. Sau khi tốt nghiệp, Koch từng là kỹ sư điện cho dự án khoa học không gian tại NASA hai năm nhưng nghỉ công việc cô gọi là "hoàn hảo" để đi nghiên cứu tại Nam Cực.
"Rời bỏ là một quyết định khó khăn. Nhưng ý tưởng về khoa học và khám phá những vùng đất mới đã thu hút tôi đến Nam Cực và không gian", Koch nói trong phỏng vấn với WUNC News.
Chính trải nghiệm đó, cùng với những chuyển dịch trong ngành hàng không vũ trụ, đưa Koch trở về "quỹ đạo" khám phá không gian. NASA xem kinh nghiệm ở các môi trường xa xôi là một năng lực quan trọng trong quá trình tuyển chọn cho chương trình đào tạo phi hành gia năm 2013.
Trước khi tham gia Artemis II, cô đã có chuyến thám hiểm không gian trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) vào tháng 3/2019. Khi NASA yêu cầu kéo dài thời gian nhằm thực hiện các nhiệm vụ khoa học, cô đồng ý và ở đây trong 328 ngày liên tục, lập kỷ lục về số ngày một nữ phi hành gia ở trong vũ trụ.
Khi đó, cô và các đồng đội đã đóng góp vào hàng trăm thí nghiệm trong các lĩnh vực sinh học, khoa học Trái Đất, nghiên cứu con người, khoa học vật lý và phát triển công nghệ. Một số thành tựu khoa học nổi bật từ nhiệm vụ bao gồm cải tiến máy quang phổ từ tính Alpha, dùng để nghiên cứu vật chất tối, nuôi cấy tinh thể protein cho nghiên cứu dược phẩm và thử nghiệm máy in sinh học 3D để in mô trong môi trường không trọng lực.
Koch cũng tham gia chuyến đi bộ ngoài không gian toàn nữ đầu tiên của NASA vào tháng 10/2019. Dấu mốc này, cùng với nhiệm vụ 328 ngày, đưa cô trở thành một trong những phi hành gia nổi tiếng nhất ở thế hệ hiện tại, trước khi bước vào Artemis II.
Theo NASA, sống và làm việc lâu ngày trên ISS đòi hỏi sức bền thể chất, kỷ luật và khả năng giữ bình tĩnh ở môi trường khép kín. Artemis II đòi hỏi những phẩm chất tương tự, và với khoảng cách xa Trái Đất hơn cũng như ít phương án ứng phó tức thời hơn, Koch trở thành ứng viên sáng giá.
Trong video của NASA năm 2020, Koch nói sự nghiệp của mình được thúc đẩy bởi "những điều khiến tôi cảm thấy mình nhỏ bé, khiến tôi suy ngẫm về kích thước của vũ trụ, vị trí của tôi trong đó và mọi thứ có thể khám phá ngoài kia".
Với cô, Mặt Trăng không chỉ là thám hiểm không gian sâu. "Nó thực sự là ngọn hải đăng cho khoa học", cô nói trong video giới thiệu các phi hành gia Artemis II năm 2023. "Nó là ngọn hải đăng giúp chúng ta hiểu được nguồn gốc của mình".
"Tôi luôn nói với mọi người rằng, hãy làm những điều khiến bạn sợ hãi", cô chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn trước nhiệm vụ Artemis. "Với tôi, làm điều sợ hãi nghĩa là lên máy bay đến Nam Cực, đăng ký trở thành phi hành gia, ngồi vào tên lửa, mở cửa khoang ISS và bước ra ngoài không gian".
