“Bối cảnh già hóa dân số, đô thị hóa nhanh và thay đổi lối sống như hút thuốc, thừa cân béo phì, ít vận động được xem là những yếu tố góp phần làm tăng số ca mắc”, PGS.TS.BS. Bùi Diệu, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, nói tại Hội thảo khoa học về Ung thư (Oncology Summit) do AstraZeneca Việt Nam phối hợp Hội Ung Thư tổ chức, hôm 11/4.
Hiện, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong do ung thư. Tỷ suất mắc – tử vong ở mức 150,8 và 99 trên 100.000 dân, phản ánh gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng đối với hệ thống y tế cũng như toàn xã hội. Theo dự báo gánh nặng ung thư toàn cầu đăng trên tạp chí The Lancet, số ca ung thư tại Việt Nam có thể tăng 60-70% trong khoảng 25 năm tới.
Các loại ung thư phổ biến gồm vú, gan, phổi, đại trực tràng và dạ dày. Xu hướng trẻ hóa ở một số bệnh như ung thư vú và ung thư đại trực tràng, đặt ra thách thức mới về tầm soát sớm, chẩn đoán và điều trị.
Tỷ lệ tử vong do ung thư ở Việt Nam cao do bệnh thường được phát hiện ở giai đoạn muộn, dẫn đến hiệu quả điều trị hạn chế. Ngoài ra, những ung thư phổ biến nhất ở người Việt lại là loại có tiên lượng xấu như ung thư gan,phổi.
Dưới áp lực gánh nặng ung thư ngày càng gia tăng và xu hướng trẻ hóa bệnh nhân tại Việt Nam, PGS Diệu cho rằng ứng dụng các tiến bộ y học không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.
“Thúc đẩy y học chính xác, với trọng tâm là cá thể hóa phác đồ điều trị, mở ra một kỷ nguyên chăm sóc y tế dựa trên bằng chứng và đặc điểm riêng của từng người bệnh”, PGS Diệu nói. Chìa khóa cho kỷ nguyên này nằm ở việc triển khai các kỹ thuật chẩn đoán tiên tiến. Ví dụ, sinh thiết lỏng trong xét nghiệm sinh học phân tử, kết hợp hạ tầng dữ liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, theo dõi.
Tại hội nghị, TS.BS Jomtana Siripaibun, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Chulabhorn (Thái Lan) cho hay thúc đẩy hội chẩn đa chuyên khoa (MDT) số hóa và sinh thiết lỏng là nền tảng cho cá thể hóa điều trị ung thư bằng y học chính xác. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy bệnh nhân ung thư có thể cải thiện thời gian sống thêm hơn 15 tháng nếu áp dụng MDT vào chẩn đoán và điều trị so với không áp dụng.
Tuy nhiên, có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc vận hành MDT chưa được thường quy, trong đó có thiếu hạ tầng số khiến dữ liệu bị phân tán. Giải pháp được các chuyên gia quốc tế chia sẻ nằm ở việc triển khai các nền tảng MDT số hóa, kết nối trực tiếp với hồ sơ bệnh án điện tử để theo dõi kết quả điều trị theo thời gian thực.
MDT là chiến lược sống còn trong điều trị ung thư, và chuyển đổi số là điều kiện bắt buộc để mô hình này vận hành bền vững. “Khi triển khai nền tảng MDT số hóa kết nối dữ liệu lâm sàng, chúng tôi ghi nhận quy trình chuẩn bị ca bệnh hiệu quả hơn và hồ sơ điều trị đầy đủ, nhất quán hơn”, bà nói. Điều quan trọng là bắt đầu từ một nhóm bệnh ưu tiên và một quy trình hội chẩn chuẩn, theo dõi đầy đủ, để từng bước xây dựng năng lực hệ thống cho chăm sóc ung thư hiện đại.
Còn TS.BS Chien-Feng Li, Trưởng khoa Giải phẫu bệnh lâm sàng và Xét nghiệm Trung tâm Y tế Chi Mei, Giáo sư Trường Y khoa, Đại học Quốc gia Sun Yat-sen, Đài Loan, đánh giá những tiến bộ trong sinh thiết lỏng và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo nên chuyển đổi mang tính bước ngoặt trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Cách tiếp cận này giúp lựa chọn điều trị phù hợp hơn cho từng người bệnh và tối ưu hóa hiệu quả điều trị, chăm sóc.
Một bài đăng mới đây trên mạng xã hội về việc khoai tây nảy mầm chỉ sau một tuần lưu trữ đang thu hút sự quan tâm trên mạng xã hội, theo HK01 ngày 12/4. Dưới phần bình luận, nhiều người cho hay khoai tây vốn là thực phẩm dễ nảy mầm, nếu môi trường bảo quản không phù hợp, chúng có thể mọc mầm chỉ trong một thời gian ngắn. Một số bình luận đề xuất cất trong tủ lạnh thay vì môi trường nhiệt độ phòng để hạn chế tốc độ phân hủy. Số khác chia sẻ phương pháp sơ chế bằng cách hấp chín và cấp đông để kéo dài thời hạn sử dụng hoặc đặt khoai tây cùng với quả táo như một biện pháp sinh học, tận dụng khí ethylene từ táo để ức chế quá trình nảy mầm của củ.
Giải thích về thực phẩm mọc mầm, chuyên gia dinh dưỡng Đài Loan Lin Licen nhấn mạnh khoai tây là loại cần đặc biệt lưu ý nhất. Khi khoai tây mọc mầm hoặc lớp vỏ chuyển sang màu xanh, một loại độc tố thần kinh tên là "solanine" sẽ được sản sinh. Nếu vô tình ăn phải, chất này có thể gây ra các triệu chứng khó chịu như buồn nôn, tiêu chảy trong vòng vài giờ. Trường hợp nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến đau đầu, liệt thần kinh hoặc khó thở. Độc tố trên chịu được nhiệt độ cao nên rất khó loại bỏ ngay cả khi đã nấu chín. Do đó, chuyên gia khuyến cáo không nên ăn khoai tây đã mọc mầm, tốt nhất là vứt bỏ để đảm bảo an toàn.
Khác với khoai tây, nhiều loại thực phẩm dạng củ và rau xanh như khoai lang, khoai môn, tỏi, hành sau khi mọc mầm sẽ không sản sinh độc tố. Tuy nhiên, vì chất dinh dưỡng bên trong như tinh bột, đường đã bị tiêu hao để nuôi mầm, phần thân củ ban đầu thường bị mất nước, xơ hóa, vị nhạt đi và không còn giòn ngọt. Ví dụ khoai lang mọc mầm không có độc nhưng kết cấu sẽ trở nên nhiều xơ và kém ngọt. Với tỏi, các tép tỏi sau khi nảy mầm thường bị khô và rỗng ruột nhưng hoàn toàn có thể ăn được. Những mầm non này chính là rau "tỏi mầm" thường ăn, đôi khi lượng chất chống oxy hóa trong mầm còn cao hơn cả tép tỏi ban đầu.
Riêng với lạc, người dùng cần đánh giá dựa trên môi trường bảo quản. Trong môi trường sạch sẽ, vệ sinh, những mầm lạc được nuôi lớn có chủ đích, dài khoảng 1-2 cm, trông giống giá đỗ là an toàn. Nghiên cứu cho thấy lạc nảy mầm có lượng chất chống oxy hóa như resveratrol tăng vọt, giá trị dinh dưỡng cao.
Song nếu lạc nảy mầm do ẩm ướt, chúng thường đi kèm với các loại nấm mốc độc hại, vì vậy nên tránh sử dụng. Ngoài ra, nếu gừng non bị mốc hoặc thối rữa, người dùng cũng nên vứt bỏ ngay.
Lin lưu ý để kéo dài thời gian sử dụng khoai tây nên bảo quản ở nơi thoáng mát, khô ráo, tránh ánh sáng và có thể để cùng với táo để giúp làm chậm quá trình nảy mầm.
Sáng 17/4, ông Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Dân số TP HCM, thông báo thành phố đã chuyển khoản thưởng 5 triệu đồng mỗi người cho 1.310 bà mẹ sinh đủ hai con từ ngày 1/9/2025 đến nay. Quy định áp dụng rộng rãi trên toàn địa bàn TP HCM mới, bao gồm cả các khu vực vừa sáp nhập từ Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.
Trong khi đó, 7.650 phụ nữ khác nhận mức 3 triệu đồng do sinh con thứ hai trong giai đoạn từ cuối năm 2024 đến hết tháng 8/2025. Tuy nhiên, khoản tiền 3 triệu đồng này chỉ dành cho người dân ở khu vực TP HCM cũ, không bao gồm các địa bàn mới sáp nhập.
Chính quyền thành phố chi tiền khuyến khích các gia đình sinh thêm con vì tỷ suất sinh, tức số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, hiện chỉ đạt 1,51. Dù con số này tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm 2024, ông Huỳnh Minh Chín, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, đánh giá đây vẫn là mức báo động đỏ.
"Mức sinh rớt xuống quá thấp đang đe dọa trực tiếp đến nguồn nhân lực tương lai, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số và đặt ra thách thức khổng lồ cho sự phát triển bền vững", ông Chín nói. Thực tế, thành phố hiện có hơn 1,57 triệu người cao tuổi, chiếm 11,4% tổng dân số, với tuổi thọ bình quân lên tới 76,7 tuổi, cao hơn mức chung của cả nước.
Nhiều quốc gia châu Á và châu Âu hiện cũng đổ hàng tỷ USD vào các chương trình thưởng tiền mặt nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt trẻ sơ sinh. Hàn Quốc và Singapore đi đầu xu hướng này khi chuyển thẳng hàng nghìn USD vào tài khoản các cặp vợ chồng ngay sau khi họ đón thành viên mới. Tại châu Âu, chính phủ Hungary thậm chí xóa toàn bộ thuế thu nhập cá nhân trọn đời cho những bà mẹ đẻ từ 4 con trở lên.
Tuy nhiên, hàng loạt nghiên cứu nhân khẩu học toàn cầu chứng minh các khoản tiền thưởng một lần chỉ tạo ra tác động tăng sinh ngắn hạn chứ không thể đảo ngược đà suy giảm. Thực tế, những gói hỗ trợ tài chính này chưa đủ sức xóa bỏ nỗi ám ảnh của người trẻ về áp lực chi phí giáo dục đắt đỏ, giá nhà leo thang và môi trường làm việc thiếu linh hoạt.
Bên cạnh tiền thưởng, từ ngày 15/4 đến 30/5/2026, ngành y tế đưa trực tiếp các dịch vụ khám sức khỏe tiền hôn nhân, tầm soát trước sinh và lập hồ sơ y tế người cao tuổi xuống 168 xã, phường. Thai phụ và người cao tuổi, đặc biệt là các hộ khó khăn, dễ dàng tiếp cận dịch vụ ngay tại nơi cư trú thay vì phải lên bệnh viện tuyến trên.
Chương trình này giúp các cặp vợ chồng chuẩn bị tốt nhất về nền tảng sức khỏe và tài chính khi quyết định sinh con, đón đầu Luật Dân số mới sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Ngày 10/4, ông Nguyễn Đức Tuy, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Ngãi, cho biết nội dung trên vừa được UBND tỉnh trình và đã được Thường trực HĐND thống nhất. "UBND tỉnh sẽ xây dựng dự thảo quy định mức hỗ trợ cho từng trường hợp cụ thể theo quy định để trình HĐND ban hành", ông Tuy nói.
Theo Chủ tịch HĐND Quảng Ngãi, Nghị quyết hỗ trợ kinh phí tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn và Nghị quyết hỗ trợ phương tiện tránh thai, chi phí kế hoạch hóa gia đình trên địa bàn tỉnh được xây dựng theo quy định của Luật Dân số năm 2025 có hiệu lực từ 1/7.
Chính sách này khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Chính quyền tỉnh quyết định việc hỗ trợ kinh phí tư vấn và khám sức khỏe, căn cứ theo điều kiện của địa phương.
Luật Dân số 2025 cũng khuyến khích khám sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh, kinh phí được hỗ trợ từ nguồn ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế... Chính phủ quy định phạm vi, người được hỗ trợ và mức hỗ trợ, chính quyền địa phương được mở rộng và bổ sung trong thẩm quyền.
Quảng Ngãi hiện có khoảng 2,1 triệu dân, xếp thứ 22 cả nước. Tỉnh này là một trong những địa phương sớm thống nhất xây dựng nghị quyết hỗ trợ kinh phí cho người dân khám sức khỏe tiền hôn nhân theo quy định có hiệu lực sắp tới.
Khám sức khỏe tiền hôn nhân là việc kiểm tra tổng quát và sức khỏe sinh sản cho nam/nữ trước khi kết hôn, thường thực hiện 1- 6 tháng trước cưới. Đây là quá trình quan trọng để đánh giá khả năng sinh con, tầm soát bệnh di truyền, truyền nhiễm, giúp chuẩn bị tâm lý và đảm bảo đời sống tình dục an toàn.
Bác sĩ Nguyễn Tri Thức, Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy TP HCM, từng đề xuất quy định bắt buộc người dân khám sức khỏe tiền hôn nhân.
