Khác với các loại cá biển thường thấy, cá khoai (hay còn gọi là cá cháo) có ngoại hình khá… “yếu đuối”. Thân cá thon dài, màu trắng đục nõn nà, không hề có vảy và xương thì mềm như sụn. Tên gọi “khoai” xuất phát từ đặc điểm thịt cá mềm, khi nấu chín, thịt cá trắng muốt, tan trong miệng như ăn cháo, ngọt lịm và hoàn toàn không có xương dăm (chỉ có một dây sống lưng rất mềm).
Cá khoai phân bố khá rộng ở vùng biển Việt Nam, tập trung nhiều tại các tỉnh ven biển miền Trung và miền Bắc như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế và kéo dài vào một số vùng ven biển Nam Trung Bộ. Loài cá này thường sống ở tầng đáy, khu vực gần bờ, nơi có bùn cát pha, độ mặn vừa phải.
Mùa cá khoai rộ nhất thường từ khoảng tháng 10 âm lịch đến hết tháng Giêng, tháng Hai năm sau, trùng với thời điểm gió mùa đông bắc. Đây cũng là lúc ngư dân ven biển tranh thủ ra khơi gần bờ bằng thuyền nhỏ, sử dụng lưới kéo, lưới giăng để đánh bắt cá khoai. Do chỉ xuất hiện nhiều theo mùa, cá khoai thường được xem là “đặc sản thời vụ”, hết mùa là rất khó tìm.
Về kích thước, cá khoai không lớn, con trưởng thành dài chừng 15–25cm. Tuy nhỏ và mềm, nhưng cá khoai lại có mùi thơm tự nhiên, vị ngọt thanh, rất phù hợp để nấu canh, nấu cháo hoặc nhúng lẩu. Chính đặc điểm này khiến cá khoai trở thành nguyên liệu quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình vùng biển.
Bởi vì tính mùa vụ của loại cá này nên bán rất được giá, trung bình 100.000 đồng mỗi kg, mua tại biển. Còn khi các tiểu thương đem lên chợ bán thì giá dao động 130.000 -350.000 đồng/kg.
Trong ẩm thực dân gian, cá khoai được đánh giá cao bởi sự “dễ ăn, dễ nấu”. Món phổ biến nhất là canh cá khoai nấu chua với cà chua, dứa, me hoặc lá giang. Khi nấu, cá khoai gần như tan ra, làm nước canh sánh nhẹ, ngọt tự nhiên, rất hợp ăn trong những ngày se lạnh. Ngoài ra, cá khoai còn được dùng nấu cháo cho người ốm, trẻ nhỏ và người cao tuổi vì thịt mềm, dễ tiêu hóa.
Theo nghiên cứu, cá khoai rất giàu dinh dưỡng với nhiều protein, chất béo, vitamin và các dưỡng chất thiết yếu. Trong 100g cá khoai có chứa 220 calo, 10g chất béo, hơn 18mg cholesterol, 15g protein và 4g chất xơ.
Nhờ hàm lượng calo cao, cá khoai tạo cảm giác no mà không gây béo, hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Đặc biệt, protein dồi dào trong cá khoai dễ tiêu hóa, giúp cải thiện quá trình tiêu hóa. Ngoài ra, loại protein này còn hỗ trợ xây dựng và duy trì khối cơ nạc, thúc đẩy quá trình trao đổi chất hiệu quả.
Theo Đông y, cá khoai có vị ngọt, tính mát, không độc, giúp bổ hư, làm mát huyết, nhuận tràng và hỗ trợ chức năng ngũ tạng. Nhờ những đặc tính này, cá khoai đặc biệt tốt cho người bị suy nhược, nóng trong, huyết hư, nhiệt miệng khô khát, táo bón, ho khan. Thậm chí những người mắc bệnh tiểu đường ăn rất tốt giúp ổn định đường huyết.
Với ngư dân, cá khoai tuy không phải loài cá có giá trị kinh tế cao như cá thu, cá ngừ, nhưng lại mang ý nghĩa quan trọng trong việc “lấy ngắn nuôi dài”. Vào mùa biển động, không thể ra khơi xa, việc đánh bắt cá khoai gần bờ giúp ngư dân có thêm thu nhập, trang trải chi phí sinh hoạt.
Tuy nhiên, do cá khoai thân mềm, khó bảo quản, nên chủ yếu được bán tươi trong ngày. Một số địa phương đã bắt đầu nghĩ đến việc chế biến cá khoai thành sản phẩm giá trị gia tăng như cá khoai đông lạnh, cháo cá khoai đóng gói, nhưng quy mô còn nhỏ lẻ.
Cá khoai nấu canh: Canh cá khoai ghi điểm bởi cách chế biến nhẹ nhàng nhưng mang lại hương vị thanh mát, dễ ăn. Cá khoai muốn ngon phải còn tươi, được rửa kỹ với nước muối loãng để khử mùi tanh, sau đó ướp cùng chút gừng giã nhỏ, tiêu xay, sả, hành tỏi băm và ớt để dậy mùi.
Khi nấu, cá được cho vào nồi nước dùng đã phi thơm hành, đun liu riu để thịt cá chín mềm mà không bị nát. Cà chua, rau thơm và gia vị được thêm vào sau cùng, tạo nên bát canh hài hòa giữa vị chua dịu, cay nhẹ và vị ngọt tự nhiên của cá khoai. Món canh này đặc biệt thích hợp dùng nóng trong bữa cơm gia đình.
Cháo cá khoai: Cháo cá khoai từ lâu đã trở thành món ăn quen thuộc của người dân vùng biển vào những ngày mưa gió. Cá khoai được làm sạch, sau đó nấu cùng gạo đến khi hạt gạo bung nở, cháo sánh mịn. Trong quá trình ninh, thịt cá tan đều, quyện vào cháo, tạo nên vị ngọt nhẹ tự nhiên.
Khi thưởng thức, người ăn sẽ cảm nhận được độ mềm mượt, thơm ấm của cháo hòa cùng vị cá khoai thanh tao, rất dễ ăn và phù hợp với mọi lứa tuổi.
Lẩu cá khoai chua cay: Lẩu cá khoai chua cay là món ăn đặc trưng, được nhiều thực khách nhắc đến khi nói về ẩm thực Quảng Bình. Cá khoai được làm sạch, cắt khúc vừa ăn, bày sẵn để nhúng vào nồi lẩu đang sôi.
Khi ăn, từng miếng cá được thả vào nước lẩu chua cay đậm đà, chỉ cần chín tới là có thể thưởng thức. Thịt cá mềm, ngọt, không bị bở, kết hợp cùng nước lẩu nóng hổi tạo nên trải nghiệm ẩm thực khó quên, nhất là trong tiết trời se lạnh.
Cá khoai chiên giòn: Với những ai yêu thích món chiên, cá khoai chiên giòn là lựa chọn không thể bỏ qua. Cá sau khi làm sạch sẽ được lọc bớt xương, tẩm qua lớp bột mỏng rồi cho vào chảo dầu nóng.
Thành phẩm là những miếng cá vàng ruộm, giòn bên ngoài nhưng vẫn giữ được vị ngọt bên trong. Món này thường được dùng kèm tương ớt hoặc nước chấm chua ngọt, rất được trẻ nhỏ và các tín đồ ăn vặt ưa chuộng.
Cá khoai kho tiêu: Cá khoai kho tiêu mang hương vị đậm đà, hao cơm không kém các món cá kho truyền thống. Cá được ướp gia vị vừa phải, kho trên lửa nhỏ để thịt cá thấm đều mà vẫn giữ được độ mềm đặc trưng.
Vị cay nồng của tiêu hòa quyện với vị ngọt tự nhiên của cá khoai tạo nên món ăn dân dã nhưng cuốn hút, thích hợp cho những bữa cơm gia đình giản dị mà ấm cúng.
Ngứa da kéo dài, đặc biệt khi không rõ nguyên nhân và kèm theo các dấu hiệu bất thường như: vàng da, sụt cân, mệt mỏi… có thể là lời cảnh báo sớm của nhiều bệnh lý nguy hiểm, trong đó có ung thư. Các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên chủ quan nếu tình trạng ngứa xuất hiện dai dẳng, tái phát liên tục hoặc không đáp ứng điều trị thông thường.
Một trường hợp điển hình là người phụ nữ tên N.T.M, 59 tuổi, trú tại Ninh Bình, nhập viện trong tình trạng vàng da, ngứa dai dẳng và đau vùng hạ sườn phải. Tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), các bác sĩ đã tiến hành thăm khám lâm sàng và thực hiện nhiều xét nghiệm cận lâm sàng cho bà M.
Tại viện, kết quả chẩn đoán hình ảnh ban đầu ghi nhận bệnh nhân có tổn thương đường mật trong gan kèm sỏi và tình trạng giãn đường mật. Nội soi tiêu hóa tiếp tục phát hiện bà M. có một khối u tại đại tràng. Kết quả sinh thiết xác định đây là ung thư biểu mô tuyến.
Sau hội chẩn đa chuyên khoa, các bác sĩ xác định bệnh nhân mắc đồng thời hai ung thư nguyên phát, trong đó ung thư đường mật trong gan đã ở giai đoạn tiến triển, có xâm lấn và di căn hạch.
Dựa trên thể trạng và mức độ tổn thương của người bệnh, ê-kíp điều trị đã lựa chọn phương án phẫu thuật triệt căn trong cùng một lần mổ. Bà M. được cắt đoạn đại tràng phải kèm nạo vét hạch, đồng thời cắt gan trái và đường mật ngoài gan. Sau mổ, bệnh nhân hồi phục tốt, chức năng gan mật dần ổn định.
Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy khối u đại tràng đã được cắt bỏ triệt căn, không cần điều trị bổ trợ. Ung thư đường mật có xâm lấn thần kinh và di căn hạch nên bệnh nhân được chỉ định hóa trị bổ trợ nhằm giảm nguy cơ tái phát.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Ung bướu và Y học hạt nhân, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ với Vietnamnet, việc phát hiện đồng thời hai ung thư nguyên phát trong hệ tiêu hóa rất hiếm gặp.
Đáng chú ý, ung thư đường mật trong gan thường có tiên lượng xấu do phát hiện muộn. Ở bệnh nhân này, các dấu hiệu tắc mật xuất hiện sớm lại trở thành "chìa khóa" giúp phát hiện bệnh khi vẫn còn khả năng can thiệp triệt căn.
Từ trường hợp này Bác sĩ Phương khuyến cáo, người dân cần đi khám ngay khi có các dấu hiệu bất thường như vàng da, đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài. Việc tầm soát ung thư định kỳ, đặc biệt bằng nội soi tiêu hóa, có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm bệnh.
Thỉnh thoảng bị ngứa da là điều bình thường. Tuy nhiên, nếu cơn ngứa kéo dài, tái phát liên tục và không rõ nguyên nhân, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý nghiêm trọng, trong đó có ung thư.
Ngứa liên quan đến ung thư thường đi kèm các triệu chứng bất thường khác. Một số loại ung thư có thể gây ngứa da gồm:
U lympho hodgkin: U lympho hodgkin là một loại ung thư của hệ bạch huyết. Biểu hiện cơn ngứa thường nặng hơn vào ban đêm, xuất hiện ở tay, chân hoặc toàn thân, đôi khi kèm cảm giác nóng rát da.
Ngoài ngứa, người bệnh có thể bị nổi hạch không đau ở cổ, nách, bẹn, sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân, ho hoặc khó thở. Theo The Times of India, khoảng 20-50% bệnh nhân mắc bệnh gặp triệu chứng ngứa da.
Bệnh đa hồng cầu nguyên phát: Đây là dạng ung thư máu hiếm gặp, tiến triển chậm, khiến tủy xương sản sinh quá nhiều hồng cầu làm máu đặc hơn, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.
Dấu hiệu điển hình của bệnh là ngứa dữ dội sau khi tắm nước ấm hoặc nước nóng. Người bệnh cũng có thể gặp tình trạng đau đầu, chóng mặt, da đỏ, nhìn mờ hoặc dễ chảy máu.
Ung thư túi mật: Ung thư túi mật có thể gây ngứa dữ dội toàn thân. Nguyên nhân là do muối mật bị ứ đọng và lắng đọng trong da khi đường dẫn mật bị tắc.
Ngoài ngứa, người bệnh thường chán ăn, sụt cân, buồn nôn, tiêu chảy. Một số dấu hiệu khác dễ nhận thấy là nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu và vàng da.
U lympho tế bào T ở da: Đây là dạng ung thư hiếm gặp, tiến triển chậm, xảy ra khi tế bào T ác tính tích tụ ở da. Bệnh thường gây ngứa kéo dài kèm các mảng đỏ, phát ban, dày da hoặc nổi khối, dễ bị nhầm với chàm hay vảy nến, theo The Times of India.
Một vụ tai nạn hy hữu xảy ra tại tỉnh Nonthaburi, Thái Lan đang gây xôn xao dư luận khi một người đàn ông 63 tuổi suýt mất mạng chỉ vì cú trượt chân trong phòng tắm.
Theo thông tin từ lực lượng cứu hộ địa phương, khoảng 14h30 ngày 9/5, đội cứu nạn thuộc Quỹ Poh Teck Tung nhận được tin báo khẩn cấp từ một căn hộ chung cư trên đường Samakkee Soi, quận Mueang. Nạn nhân là ông Thianchai, bị mắc kẹt trong chiếc bồn chứa nước dung tích khoảng 120 lít suốt nhiều phút trong tình trạng nguy hiểm.
Điều đáng nói khi lực lượng chức năng có mặt, người đàn ông đã kiệt sức, phần thân trên cắm sâu vào trong chiếc xô lớn và không thể tự thoát ra. Các nhân viên cứu hộ phải dùng cưa cùng dụng cụ chuyên dụng cắt lớp nhựa bên ngoài mới có thể giải cứu nạn nhân thành công.
Theo lời kể, sự việc xảy ra khi ông Thianchai cúi xuống tráng chiếc xô gần đầy nước trong phòng tắm. Do nền nhà trơn trượt, ông bất ngờ mất thăng bằng và ngã chúi đầu vào trong bồn nước. Tư thế lộn ngược khiến ông không thể chống tay đứng dậy, càng vùng vẫy càng bị mắc kẹt sâu hơn.
"Khoảnh khắc đó tôi thực sự nghĩ mình sẽ không qua khỏi", người đàn ông run giọng kể lại sau khi được cứu sống.
Cô con gái chia sẻ với truyền thông địa phương, trước đó cha vào phòng tắm như thường lệ. Một lúc sau, cô nghe tiếng gọi yếu ớt phát ra từ bên trong nhưng ban đầu cứ tưởng ông đang nói đùa.
Tuy nhiên, khi mở cửa bước vào, cô chết lặng khi nhìn thấy cha mình bị kẹt đầu xuống trong chiếc xô nước dựng đứng giữa nền nhà tắm.
Vừa bước vào cô gái không đủ sức kéo cha ra ngoài nên cô lập tức nghĩ cách lật ngược chiếc xô để nước chảy bớt ra ngoài, giúp ông dễ thở hơn trước khi gọi cứu hộ. Các nhân viên cứu nạn nhận định chính phản ứng nhanh trí này đã giúp người đàn ông giữ được mạng sống trong gang tấc.
Sau khi được sơ cứu tại chỗ, ông Thianchai nhanh chóng được đưa tới bệnh viện để theo dõi sức khỏe. May mắn, nạn nhân không nguy hiểm đến tính mạng.
Vụ việc hiện đang thu hút sự quan tâm lớn trên mạng xã hội bởi tính chất hi hữu nhưng cũng là lời cảnh báo về những tai nạn sinh hoạt có thể xảy ra bất cứ lúc nào, đặc biệt với người cao tuổi sống trong môi trường trơn trượt, chật hẹp.
Những ngày đầu tháng 5, trên những triền đồi xanh mướt ở thôn Bao Lâm, xã Thọ Bình, Thanh Hóa, những búp chè non óng ánh dưới nắng sớm, phủ xanh cả sườn núi. Ông Lê Đình Tú (62 tuổi) vẫn miệt mài cùng công nhân kiểm tra từng luống chè, tỉ mẩn như cách ông đã gắn bó với loại cây này suốt hơn ba thập kỷ.
Với người đàn ông từng rời quê lên miền núi lập nghiệp từ năm 1995, cây chè không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần đời sống tinh thần của người dân vùng cao. "Có lúc chè rớt giá, đầu ra bấp bênh, nhiều người muốn bỏ cây chè. Nhưng chúng tôi không nỡ quay lưng, vì cây chè đã bén rễ với đất này như một phần không thể thiếu", ông Tú nói.
Hơn 30 năm trước, cây chè được đưa vào vùng núi Bình Sơn theo Dự án 327 phủ xanh đất trống đồi trọc. Khi ấy, địa phương còn là vùng đặc biệt khó khăn, đất đai cằn cỗi, đời sống người dân chủ yếu dựa vào nương rẫy nhỏ lẻ. Chè từng được kỳ vọng là cây xóa đói giảm nghèo nhưng do thiếu vốn, thiếu kỹ thuật và đầu ra bấp bênh nên hiệu quả không cao. Người dân chủ yếu sao chè thủ công, bán quanh vùng, thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống.
Ông Tú là người chứng kiến trọn vẹn những thăng trầm ấy. Theo ông, muốn cây chè "sống khỏe" thì không thể sản xuất manh mún mà phải thay đổi cách làm, liên kết với nhau để nâng chất lượng thay vì chạy theo sản lượng.
Bước ngoặt đến vào năm 2016 khi ông được tín nhiệm bầu làm Giám đốc HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp Bình Sơn. Từ đây, các hộ trồng chè được vận động tham gia liên kết sản xuất, thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái và chế biến. Những giống chè cũ năng suất thấp dần được thay bằng các giống mới như PH8, PH1, chè lai F1 cho búp to, chất lượng tốt hơn.
Không dừng lại ở khâu trồng trọt, HTX Bình Sơn đầu tư mạnh vào chế biến và xây dựng thương hiệu nhằm nâng giá trị sản phẩm. Từ nguồn hỗ trợ của chương trình OCOP và khuyến nông, HTX đã đầu tư hơn 2 tỷ đồng cho hệ thống máy móc hiện đại như máy sấy lạnh, máy nghiền bột chè, máy hút chân không, dây chuyền đóng trà túi lọc và hệ thống tưới tự động.
Nhờ đó, năng lực chế biến tăng nhiều lần, sản phẩm đồng đều hơn, giảm phụ thuộc thời tiết. Bao bì, nhãn mác được đầu tư bài bản, truy xuất nguồn gốc rõ ràng, từng bước đưa chè Bình Sơn ra thị trường lớn.
Năm 2019, chè khô Bình Sơn được công nhận OCOP 3 sao. Đến nay HTX có bốn sản phẩm chè đạt OCOP 3 sao. Tháng 12/2024, sản phẩm Chè sạch Bình Sơn tiếp tục được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh, mở ra cơ hội tiếp cận nhiều thị trường mới.
Để giữ vững chất lượng, người dân được tập huấn kỹ thuật, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, chú trọng an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. "Ngày trước chè bán rẻ vì sản xuất manh mún, thiếu liên kế. Nay với cách làm bài bản hơn, chú trọng chất lượng sản phẩm, giá ổn định hơn, người dân mới yên tâm gắn bó lâu dài", ông Tú nói.
Hiện xã Thọ Bình có gần 400 ha chè, hơn 300 ha cho thu hoạch thường xuyên, trở thành vùng nguyên liệu chè lớn nhất tỉnh Thanh Hóa. Hơn 400 hộ dân sống nhờ cây chè, từ trồng, chăm sóc đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Riêng HTX Bình Sơn hiện quản lý gần 100 ha chè, trong đó có 10 ha đạt chuẩn VietGAP, liên kết với khoảng 80 hộ dân. Mỗi năm HTX xuất ra thị trường 8-10 tấn chè khô, doanh thu khoảng 2 tỷ đồng.
"Chè là sinh kế chính của người dân nơi đây. Trung bình 10 ngày người dân thu hái một lần. Khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu lao động nên khó kiểm soát sự đồng đều của sản phẩm", ông Tú chia sẻ.
Ngoài chè, vị giám đốc HTX còn phát triển thêm các sản phẩm OCOP như cà gai leo, mật ong nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Năm 2023, ông được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn là một trong 100 "Nông dân Việt Nam xuất sắc".
Là một trong những thành viên gắn bó lâu nhất với HTX chè Bình Sơn, ông Lê Văn Thanh (58 tuổi) cho biết: Gia đình ông có 1,5 ha chè, trên hành trình hơn 30 năm gắn bó với loại cây này. Ông hiểu từng đặc tính, quen từng hương vị của nó."Cây chè chỉ cần trồng một lần rồi chăm sóc, thu hái đều đặn. Thu nhập chừng 100 triệu đồng/ha", ông Thanh nói.
Theo định hướng của HTX Bình Sơn, thời gian tới địa phương sẽ mở rộng diện tích chè sản xuất theo hướng hữu cơ, kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm.
