Hôm qua (28.4), AP đưa tin chính quyền Tổng thống Trump sa thải các thành viên của Hội đồng Khoa học quốc gia. Đây là một hội đồng phi chính trị gồm các chuyên gia nổi tiếng chịu trách nhiệm tư vấn và giám sát NSF.
Trong bài viết đăng trên blog, Tổ chức Union of Concerned Scientists (UCS) chỉ trích: Nếu không có Hội đồng Khoa học quốc gia hoạt động trong thời gian tới, NSF sẽ không có sự hướng dẫn và giám sát của các chuyên gia độc lập, và công chúng không có thông tin về cách cơ quan này đang thực hiện sứ mệnh.
Được thành lập hơn 50 năm trước bởi các nhà khoa học và sinh viên tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) tại Mỹ, UCS là một liên minh phi lợi nhuận dựa trên cơ sở khoa học gồm hơn 400.000 công dân và nhà khoa học đang nỗ lực cải thiện môi trường và biến thế giới thành một nơi an toàn hơn.
UCS đặt ra lo lắng rằng Nhà Trắng trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump đang chính trị hóa các hoạt động khoa học. Tổ chức này nêu: “Có nhiều lý do khiến chúng ta lo lắng, bởi vì đây không phải là trường hợp đầu tiên can thiệp chính trị vào Hội đồng Khoa học quốc gia và NSF trong nhiệm kỳ thứ 2 của Tổng thống Trump. Năm ngoái, học giả nổi tiếng và cựu phó trợ lý của tổng thống là TS Alondra Nelson đã từ chức trong Hội đồng Khoa học quốc gia, với lý do mất tính liêm chính trong thể chế và sự can thiệp chính trị từ các quan chức Trump trong các cuộc thảo luận của hội đồng. Vào tháng 3, chính quyền đã đưa ra một ứng cử viên không đủ tiêu chuẩn, mâu thuẫn để lãnh đạo NSF…”.
Quan điểm bảo thủ của chính quyền Trump từ sớm đã có sự bất đồng sâu sắc với giới khoa học, nhất là các đại học hàng đầu nước Mỹ. Phát biểu tại Hội nghị Bảo thủ quốc gia năm 2021, ông J.D Vance – hiện là Phó tổng thống Mỹ – chỉ trích rằng: “Các trường đại học ở đất nước chúng ta về cơ bản là tham nhũng và chỉ chú tâm lừa dối và dối trá, chứ không phải sự thật”. “Các trường đại học không theo đuổi kiến thức và sự thật. Họ theo đuổi sự lừa dối và dối trá”, ông Vance tuyên bố và kết luận bằng cách dẫn lại một câu nói của cố Tổng thống Mỹ Richard Nixon (1913 – 1994, tại vị từ năm 1969 – 1974) rằng: “Các giáo sư là kẻ thù”.
Chính quyền của Tổng thống Trump thường xuyên ám chỉ các đại học và tổ chức khoa học có xu hướng nghiêng về đảng Dân chủ. Vị chủ nhân đương nhiệm Nhà Trắng cho rằng hoạt động của nhiều trường đại học đi ngược lại giá trị của nước Mỹ.
Kể từ khi Tổng thống Trump tiếp nhận nhiệm kỳ thứ 2 đến nay, hàng chục ủy ban cố vấn liên bang tại các cơ quan khoa học đã bị giải tán, đóng băng hoặc bị gián đoạn – một xu hướng tương tự như sự gián đoạn trong tư vấn khoa học trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. Nhà Trắng cũng cắt giảm mạnh mẽ ngân sách dành cho các quỹ nghiên cứu khoa học cũng như hoạt động nghiên cứu của các đại học danh tiếng.
Đầu năm ngoái, Đại học Johns Hopkins đã phải sa thải hơn 2.000 nhân sự sau khi mất 800 triệu USD tài trợ liên bang. Đại học Harvard và Nhà Trắng đã có một cuộc tranh cãi, kiện cáo căng thẳng kéo dài nhiều tháng.
Nhà khoa học chính trị Matt Grossmann, thuộc Đại học bang Michigan (Mỹ), cho rằng: “Nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump để tiến hành chiến tranh văn hóa đã tiến xa hơn nhiều trong nhiệm kỳ thứ 2, với nhiều sự chuẩn bị và nhân sự được trao quyền sử dụng nhiều công cụ có sẵn hơn để khuyến khích và ép buộc các tổ chức văn hóa trong các danh mục thay đổi hành vi”.
Không những vậy, chính quyền Tổng thống Trump còn hạn chế các chương trình trao đổi nghiên cứu, hạn chế cả các chương trình thu hút nhân tài nước ngoài như hình thức visa H-1B. Ông cho rằng những chương trình như vậy làm hạn chế quyền lợi của chính người Mỹ. Trong khi đó, ngược lại, nhiều người lo ngại sẽ làm suy yếu nước Mỹ nếu không có những chương trình thu hút nhân tài từ những nước khác.
Từ năm ngoái, ngay sau khi ông Trump quay lại Nhà Trắng chỉ vài tháng, nhà kinh tế học Paul Krugman đã cho rằng “những gì đang xảy ra với nước Mỹ” chính là một phiên bản của “Cách mạng văn hóa” mà nhà lãnh đạo Mao Trạch Đông từng phát động ở Trung Quốc.
Hai máy bay không người lái (UAV) của Ukraine hồi tuần trước trong khi tiến hành đợt tập kích vào lãnh thổ Nga đã bay lạc sang biên giới vào Latvia, rơi trúng các bể chứa dầu của nước này, gây ra hỏa hoạn.
Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiga ngày 10/5 thừa nhận hai UAV trên là của nước này đang tiến hành cuộc tập kích vào mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga, giải thích rằng chúng bay lạc vào Latvia do "tác chiến điện tử của Nga".
Đám cháy tại các bể dầu không gây thiệt hại về người và nhanh chóng được khống chế, nhưng gây ra phẫn nộ ở Latvia, khi lực lượng phòng không nước này không thể phát hiện và ứng phó với UAV xâm nhập lãnh thổ.
Thủ tướng Latvia Evika Silina tuyên bố rằng Bộ trưởng Quốc phòng Adris Spruds đã đánh mất niềm tin của bà và công chúng.
Theo bà Silina, các hệ thống chống UAV đã không được triển khai đủ nhanh để đối phó. "Sự việc đã chứng minh rõ ràng rằng giới lãnh đạo quốc phòng không giữ được lời hứa về bầu trời an toàn cho đất nước. Đó là trách nhiệm to lớn, cần phải có kết quả rõ ràng", Thủ tướng Silina cho biết.
Người đứng đầu chính phủ Latvia nói thêm nước này là một trong những quốc gia chi tiêu nhiều nhất cho quốc phòng trong NATO. Latvia dành gần 5% GDP cho quốc phòng.
Sau lời chỉ trích của Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng Spruds hôm 10/5 đã từ chức. Ukraine cũng cam kết sẽ triển khai các chuyên gia chống UAV tới hỗ trợ các quốc gia vùng Baltic để tăng cường năng lực phòng không.
Một số UAV của Nga và Ukraine đã bị rơi tại ba nước vùng Baltic gồm Estonia, Latvia và Litva, kể từ khi cuộc xung đột Moskva - Kiev bắt đầu hồi tháng 2/2022.
"Theo lời mời của Chủ tịch Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald J. Trump sẽ thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc từ ngày 13/5 đến 15/5", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm nay cho biết. Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai.
Chuyến thăm ban đầu dự kiến diễn ra vào tháng 3, nhưng đã bị hoãn do chiến sự Iran. Theo phó thư ký báo chí Nhà Trắng Anna Kelly, lễ đón chính thức và cuộc hội đàm giữa ông Trump và ông Tập sẽ diễn ra vào sáng 14/5, sau đó hai lãnh đạo sẽ tham quan Thiên Đàn vào buổi chiều và dự quốc yến vào buổi tối.
Trong ngày 15/5, ông Trump và ông Tập sẽ dự tiệc trà và làm việc kết hợp ăn trưa trước khi lãnh đạo Mỹ trở về Washington.
Các chủ đề như thuế quan, Đài Loan, cũng như cuộc cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo và khoáng sản chiến lược dự kiến được đưa ra thảo luận trong cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
"Đây sẽ là một chuyến thăm mang ý nghĩa biểu tượng vô cùng lớn. Nhưng tất nhiên, Tổng thống Trump không bao giờ công du chỉ vì tính biểu tượng. Người dân Mỹ có thể kỳ vọng Tổng thống sẽ mang về thêm những thỏa thuận có lợi cho đất nước", phó thư ký báo chí Nhà Trắng Anna Kelly nói với phóng viên.
Theo bà Kelly, chuyến thăm của ông Trump sẽ tập trung vào việc "tái cân bằng quan hệ với Trung Quốc và đề cao nguyên tắc có đi có lại cùng sự công bằng nhằm khôi phục tính độc lập kinh tế của Mỹ".
Phó thư ký báo chí Nhà Trắng cũng cho biết Chủ tịch Tập Cận Bình và phu nhân dự kiến thăm Washington vào cuối năm 2026.
Trong thông báo đăng hôm nay, công ty dữ liệu hàng hải TankerTrackers cho biết siêu tàu chở dầu mang tên HUGE, thuộc sở hữu của Công ty Vận tải Dầu khí Quốc gia Iran (NITC), đang di chuyển qua eo biển Lombok của Indonesia và hướng tới bán đảo Riau.
HUGE đã tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) kể từ ngày 20/3, khi nó rời eo biển Malacca để hướng về Iran. Tàu có mặt tại vùng biển Iran ngày 13/4, thời điểm hải quân Mỹ công bố lệnh phong tỏa các cảng của nước này, và lần gần nhất xuất hiện là ở ngoài khơi Sri Lanka cách đây hơn một tuần.
"Tàu chở dầu HUGE, chở theo 1,9 triệu thùng dầu thô với trị giá khoảng 220 triệu USD, đã vượt qua vòng phong tỏa của hải quân Mỹ và tới vùng Viễn Đông", TankerTrackers cho hay.
Giới chức Iran và Mỹ chưa bình luận về thông tin.
Truyền thông nhà nước Iran ngày 29/4 cho biết ít nhất 52 tàu nước này đã vượt qua vòng phong tỏa do Mỹ áp đặt. Trong khi đó, quân đội Mỹ tuyên bố đã buộc hơn 40 tàu hàng và tàu dầu phải chuyển hướng khi cố gắng vượt qua vòng vây.
Giới chức Mỹ khẳng định lệnh phong tỏa cảng biển đang phát huy hiệu quả, khiến Iran mất hàng tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ. Washington tin rằng Tehran hiện không thể xuất khẩu dầu và sẽ phải lấp đầy các kho lưu trữ đến khi hết chỗ rồi ngừng sản xuất.
Tổng thống Mỹ Donald Trump Trump đầu tuần này chỉ đạo cấp dưới chuẩn bị cho lệnh phong tỏa kéo dài nhiều tháng. "Biện pháp này thật sự hiệu quả và gần như hoàn toàn không có lỗ hổng", ông nói.
Trước khi Mỹ bắt đầu lệnh phong tỏa, xuất khẩu dầu của Iran phần lớn không bị ảnh hưởng bởi xung đột, tàu chở dầu nước này vẫn có thể đi lại tự do trên eo biển Hormuz. Xuất khẩu dầu của Iran đạt trung bình khoảng 1,85 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3, vượt mức 1,7 triệu thùng của những tháng trước đó.
