Tại hội thảo “Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới” diễn ra tại Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội sáng 8-4, các chuyên gia đã chỉ ra nhiều điểm nghẽn trong việc trọng dụng, thu hút nhân tài.
Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo – cho biết nhìn lại thời gian qua, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã có những chuyển biến về quy mô đào tạo các ngành STEM, đóng góp trực tiếp cho các ngành công nghệ kỹ thuật, công nghệ then chốt.
Trong đó, năm 2022, toàn hệ thống tuyển sinh được hơn 177.000 sinh viên, thì đến năm 2024 con số này đã tăng lên gần 200.000. Một số lĩnh vực chiến lược như vi mạch bán dẫn đã hình thành mạng lưới đào tạo rộng khắp cả nước, đã có tới 150 cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo khối ngành này, 166 cơ sở đào tạo các ngành liên quan; tuyển sinh được hơn 18,4 nghìn sinh viên nhập học.
Tuy nhiên, ông Thảo cho rằng cũng cần thẳng thắn nhìn nhận các chính sách chưa được triển khai đồng bộ. Chương trình tài năng vẫn còn là thuật ngữ xa xỉ. Nhân tài ở đâu đó chứ không hiện hữu quanh ta. Tính xấu của người Việt phần nào làm ảnh hưởng đến việc trọng dụng và sử dụng nhân tài. Chính sách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài còn thiếu động lực và chưa liên tục, chưa hiệu quả.
Bên cạnh đó, việc liên kết giữa đào tạo – nghiên cứu – sử dụng còn lỏng lẻo. Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao.
“Hiện tượng ‘chảy máu chất xám’ và lãng phí nhân tài vẫn còn hiện hữu. Chúng ta cần có những nhà khoa học hàng đầu dẫn dắt các ngành công nghệ lõi, công nghệ mới nổi, năng lượng tái tạo…”, ông Thảo nói.
GS David Trần – Đại học Massachusetts (Boston, Mỹ), đồng thời phụ trách chương trình Blockchain tại Viện Nghiên cứu cao cấp về toán, đã có gần 30 năm làm việc tại Mỹ. Khoảng 5 năm trở lại đây, ông bắt đầu trở về Việt Nam nhiều hơn để tham gia giảng dạy, kết nối học thuật và đóng góp vào các chương trình phát triển khoa học – công nghệ trong nước.
Ông chia sẻ các trường đại học tại Mỹ nhìn việc tuyển dụng giáo sư như một khoản đầu tư mạo hiểm, họ không áp KPI cứng nhắc, không tạo sức ép hành chính nặng nề, mà đặt niềm tin vào danh dự học thuật và năng lực tự thân của nhà khoa học.
Cụ thể, với bản thân ông David Trần tại Mỹ, ngoài mức lương cao so với mặt bằng chung, chỉ làm việc khoảng 9 tháng/năm (nghỉ 3 tháng hè). Một học kỳ ông chỉ giảng dạy 2 lớp. Mỗi lớp chỉ đứng giảng 2 buổi/tuần, mỗi buổi 1 giờ 15 phút, tổng thời gian đứng lớp 2 lớp là 5 tiếng/tuần. Thời gian còn lại dành cho nghiên cứu.
“Khi nghiên cứu tôi có thể ngồi tại quán cà phê, đi đến một bãi biển để giải một bài toán…”, ông David Trần nói về cơ chế mở tại Mỹ.
Từ trải nghiệm của bản thân, ông David Trần cho rằng để thu hút và giữ chân nhân tài khoa học ngoài chuyện thu nhập, cần tạo ra một môi trường, không gian cởi mở và được trao niềm tin, cơ hội.
Theo ông, cần coi việc đầu tư cho các nhà khoa học là một trong những khoản đầu tư chiến lược cho tương lai quốc gia. Có thể không phải ai cũng đạt kỳ vọng, nhưng chỉ cần một vài người tạo ra những đóng góp đủ lớn để đưa Việt Nam ghi dấu trên bản đồ khoa học thế giới, đó đã là thành công rất đáng giá.
Tương tự, ThS Tân Anh – phụ trách Ban Phát triển nguồn nhân lực, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Bộ Tài chính – cho rằng trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam cần trở thành một quốc gia thực sự tạo cơ hội cho người tài.
Cơ hội không chỉ là tuyển dụng trả lương cao, mà quan trọng hơn là tạo ra một môi trường để nhân tài được phát huy tối đa năng lực, được trao quyền dẫn dắt và tham gia giải quyết những bài toán lớn của đất nước.
Bà Tân Anh cho rằng không nhất thiết nhân tài phải trở về hoàn toàn mới có thể cống hiến. Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng nguồn lực trí tuệ của người Việt toàn cầu thông qua nhiều hình thức linh hoạt như làm việc bán thời gian, hợp tác theo dự án hoặc tham gia tư vấn chuyên môn.
Theo bà Tân Anh, hiện nay Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Bộ Tài chính đang tích cực kết nối với mạng lưới chuyên gia người Việt trên khắp thế giới, đồng thời chia sẻ các bài toán, thách thức trong nước để mời gọi cộng đồng trí thức cùng tham gia tháo gỡ. Theo bà, đây vừa là thách thức, vừa là một hướng đi cần thiết để phát huy tối đa nguồn lực nhân tài cho sự phát triển của đất nước.
Theo các chuyên gia, một trong những sức hút của kỳ thi liên quan đến giá trị sử dụng kết quả bài thi này trong tuyển sinh năm nay.
Thạc sĩ Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và công tác sinh viên Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng: "Một trong những nguyên nhân khiến số lượng thí sinh (TS) đăng ký tham gia kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL) của ĐH Quốc gia TP.HCM năm 2026 đông kỷ lục là do nhiều trường ĐH chuyển qua sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp; trong đó, một thành phần điểm quan trọng trong phương thức này là kết quả bài thi ĐGNL". Dẫn ra ví dụ, thạc sĩ Tiến chỉ ra thực tế Trường ĐH Kinh tế - Luật cùng 7 trường thành viên khác của ĐH Quốc gia TP.HCM sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp, căn cứ trên điểm bài thi tốt nghiệp THPT, điểm học bạ và điểm bài thi ĐGNL do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức.
Thạc sĩ Tiến nhấn mạnh: "Đặc biệt điểm bài thi ĐGNL chiếm trọng số chính trong phương thức tổng hợp này". Cụ thể với Trường ĐH Kinh tế - Luật năm 2026 tỷ lệ lần lượt của 3 điểm thành phần bài thi ĐGNL, bài thi tốt nghiệp THPT, học bạ là 55 - 35 - 10%. Với năm 2027, tỷ lệ này lần lượt là 60 - 30 - 10%, từ năm 2028 trở đi tỷ lệ này là 65 - 25 - 10%. Trường hợp TS không sử dụng bài thi ĐGNL để xét tuyển vào trường thì sẽ được thay thế bằng bài thi tốt nghiệp THPT với tỷ lệ quy đổi là 1:1 cho năm 2026, 1:0,9 cho năm 2027, từ năm 2028 là 1:0,8.
"Trong khi đó, dù sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp nhưng trường có nhiều cách thức dành cho các nhóm đối tượng TS khác nhau. Khi đăng ký vào một ngành/chương trình, TS đủ điều kiện xét tuyển sẽ được xét đồng thời để đảm bảo cơ hội trúng tuyển cao nhất. Trường hợp TS có đồng thời kết quả thi ĐGNL và kết quả thi tốt nghiệp THPT, TS sẽ được xét theo kết quả cao nhất của 2 loại điểm này", thạc sĩ Tiến phân tích thêm về giá trị điểm bài thi ĐGNL trong xét tuyển năm nay.
Thạc sĩ Hoàng Thanh Tú, Phó trưởng phòng Thông tin - Truyền thông Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho hay năm 2026 trường bắt đầu xét tuyển theo phương thức xét tuyển tổng hợp kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 hoặc kết quả kỳ thi ĐGNL do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức năm 2026 với điểm học bạ 3 năm lớp 10, 11, 12. Đối với những TS có đầy đủ cả điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm thi ĐGNL, nhà trường sẽ xét đồng thời các phương án kết hợp và lựa chọn kết quả có lợi nhất, tức phương án cho tổng điểm cao hơn. Trong đó, hệ số dành cho kết quả kỳ thi ĐGNL hoặc kỳ thi tốt nghiệp THPT dự kiến dao động từ 0,7 - 0,9.
"Sau khi quy đổi điểm thi ĐGNL về thang điểm 30 như điểm thi tốt nghiệp THPT, trường hợp TS có điểm ĐGNL cộng với điểm học bạ cao hơn điểm tốt nghiệp THPT cộng với học bạ thì trường sẽ lấy kết quả cao hơn để xét tuyển", thạc sĩ Tú nói thêm.
Như vậy, theo thạc sĩ Tú, việc tham gia kỳ thi ĐGNL không chỉ giúp TS gia tăng cơ hội trúng tuyển vào ngành học phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân, mà còn là dịp cọ sát, làm quen với dạng bài thi ĐGNL trước kỳ thi tốt nghiệp THPT. Qua đó, TS có thêm sự chuẩn bị về tâm lý và chiến lược, chủ động hơn trong kỳ xét tuyển ĐH.
PGS-TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho hay qua theo dõi kết quả xét tuyển tổng hợp các năm vừa qua, trường nhận thấy học lực của TS khá tương đồng với nguyên tắc tính điểm xét tuyển của trường, trong đó trọng số phần điểm thi ĐGNL chiếm cao hơn, ở mức 70%. Năm 2026, trường tiếp tục thực hiện chính sách tuyển sinh kết hợp giữa các thành phần: điểm thi ĐGNL giữ nguyên trọng số 70%, điểm thi tốt nghiệp THPT 20% và điểm học tập THPT 10%. Trong đó, tất cả các điểm toán có hệ số 2.
Đối với các TS không có điểm thi ĐGNL ĐH Quốc gia TP.HCM năm nay, theo PGS Thắng, Trường ĐH Bách khoa sẽ dùng điểm thi tốt nghiệp THPT (toán x 2) để quy đổi về thành phần năng lực để bù cho điểm thiếu. Theo đánh giá đối sánh giữa kết quả học tập với điểm thi tốt nghiệp THPT và với điểm thi ĐGNL, trường chọn hệ số quy đổi từ điểm thi tốt nghiệp THPT sang điểm năng lực là 0,75. Do đó, PGS Thắng nhìn nhận: "Các TS không có điểm thi ĐGNL cần nỗ lực cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT để có điểm xét tuyển tốt vào Trường ĐH Bách khoa. Nói cách khác, các TS có điểm thi ĐGNL cao sẽ có nhiều lợi thế cạnh tranh hơn trong quá trình tuyển sinh vào trường".
PGS-TS Đinh Đức Anh Vũ, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho hay theo thông tin tuyển sinh 2026 của trường và kết quả học tập của các TS trúng tuyển vào trường các năm trước từ điểm thi ĐGNL, kết quả học tập của các TS này khá tốt. Năm nay, trường xét tuyển tổng hợp căn cứ vào điểm học lực, điểm cộng và điểm ưu tiên (nếu có). Trong đó, điểm học lực gồm 3 thành phần: điểm thi tốt nghiệp THPT 2026, điểm thi ĐGNL năm 2026 và điểm học bạ THPT nhân với các hệ số tương ứng. Trong đó, hệ số từ điểm thi ĐGNL dao động trong khoảng 40 - 50%, là thành phần điểm chiếm trọng số cao nhất. "Do đó, các TS có điểm thi ĐGNL cao sẽ có lợi thế hơn", PGS-TS Vũ khẳng định.
Theo đó, tại cuộc thi viết thư quốc tế UPU lần thứ 55, em Trần Chí Cường, học sinh lớp 9D Trường THCS Bình Hàn, phường Thành Đông, TP Hải Phòng (khu vực tỉnh Hải Dương trước đây), đã xuất sắc giành giải nhất toàn quốc.
Ngoài Trần Chí Cường, TP Hải Phòng còn có em Trương Hải Sơn, lớp 8A1 Trường THCS Quán Toan, phường Hồng An (khu vực quận Hồng Bàng và huyện An Dương của TP Hải Phòng trước đây), đoạt giải nhì.
Hai em Nguyễn Khánh Duy, lớp 9D Trường THCS Lê Quý Đôn, phường Lê Thanh Nghị và Nguyễn Xuân Hải Linh, lớp 10D Trường THPT Nam Sách, xã Nam Sách (tỉnh Hải Dương trước đây), đoạt giải ba.
Cũng tại cuộc thi viết thư quốc tế UPU lần thứ 55, có 12 học sinh của TP Hải Phòng giành giải khuyến khích toàn quốc, điển hình như em Nguyễn Hà An, lớp 9A4 và Nguyễn Tuyết Anh, lớp 8B4 Trường THCS Trần Phú; em Trần Hoàng Dương, lớp 9B và Hoàng Đình Tùng, lớp 9A Trường THCS Lê Quý Đôn; em Nguyễn Vũ Khánh Ngân, lớp 9D Trường THCS Võ Thị Sáu...
Đặc biệt, Trường THCS Chu Văn An, phường Gia Viên (khu vực quận Ngô Quyền, TP Hải Phòng trước đây) là 1 trong 10 đơn vị trong toàn quốc giành giải tập thể.
Thông tin trên được Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT) nhận được ngày 23.4. Đây là năm thứ 2 đoàn học sinh Việt Nam tham dự Kỳ thi Olympic hóa học quốc tế Mendeleev (IMChO) lần thứ 60, diễn ra từ ngày 15 - 23. 4 tại Moscow, Liên bang Nga.
Cụ thể, 2 huy chương vàng thuộc về các học sinh: Ngô Hoàng Minh, lớp 12, Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam; Nguyễn Thái Minh, lớp 11, Trường THPT chuyên Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội.
2 học sinh giành huy chương bạc gồm: Nguyễn Hữu Tuệ, lớp 12,Trường THPT chuyên Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội; Nguyễn Công Thành, lớp 12, Trường THPT chuyên Chu Văn An, Hà Nội.
Đặc biệt, em Ngô Hoàng Minh đã xuất sắc xếp thứ 2 toàn kỳ thi và 3 thí sinh còn lại đều trong nhóm 30.
Đây là năm thứ hai Việt Nam chính thức tham dự IMChO, tuyển chọn từ kỳ thi chọn đội tuyển Olympic khu vực và quốc tế năm 2026 của Bộ GD-ĐT.
IMChO được tổ chức dưới sự bảo trợ của "Thập kỷ Khoa học và Công nghệ tại Nga" do Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin công bố; đồng thời do Khoa Hóa học, Trường ĐH Tổng hợp quốc gia Moscow mang tên M.V. Lomonosov và Quỹ Melnichenko phối hợp tổ chức.
IMChO kế thừa truyền thống từ kỳ thi Olympic hóa học toàn Liên bang Xô Viết, duy trì từ năm 1967. Năm 2026, kỳ thi kỷ niệm lần thứ 60, được tổ chức tại Moscow với sự tham gia của thí sinh đến từ 37 quốc gia.
IMChO, cùng với Olympic hóa học quốc tế (IChO), là những kỳ thi học thuật danh giá và có độ khó cao nhất thế giới trong lĩnh vực hóa học dành cho học sinh phổ thông. Giới chuyên gia vẫn gọi đây là "Kỳ thi hóa học khó nhất hành tinh" vì các bài toán trong kỳ thi có độ khó và tính phân hóa rất cao..
IMChO được tổ chức qua 3 vòng thi trong 3 ngày, gồm 2 vòng thi lý thuyết và 1 vòng thi thực hành, mỗi vòng thi kéo dài 5 giờ. Ban tổ chức trao giải cho khoảng 60% thí sinh tham dự.
