Phải tiếp tục ở lại làm việc trong xưởng mì ở Kanagawa khiến Thắng, 28 tuổi, quê Hà Tĩnh thất vọng.
Đầu năm 2021, bộ phận của anh tiếp nhận một quản lý mới tên Mizuma Natsuki. Cô gái người Nhật bằng tuổi Thắng chưa thạo việc nên thường phải nhờ đồng nghiệp hướng dẫn. Cô ấn tượng nhất với chàng nhân viên người Việt vì sự chủ động và chăm chỉ. Thắng luôn làm việc tận tụy mà không cần nhắc nhở, khác với một số lao động thường trốn việc khi thiếu giám sát.
“Dù lúc nào anh cũng đeo khẩu trang, tôi vẫn cảm mến giọng nói trầm ấm và đôi mắt sáng”, Natsuki kể lại.
Cô chủ động tiếp cận anh nhiều hơn. Nhiều lần thấy Thắng vẫn cặm cụi thái thịt trong bếp khi mọi người đã tan ca, cô đến nhờ anh hướng dẫn. Hôm sau, lúc anh đang rửa rau, Natsuki lại đến phụ giúp. Thấy cô gái Nhật thân thiện, Thắng mạnh dạn hỏi: “Bạn đã ăn đồ Việt Nam bao giờ chưa?”. Cô gái lắc đầu rồi rủ luôn: “Ngày mai chúng mình đi ăn nhé!”.
Buổi hẹn đầu tiên tại một quán bánh xèo Việt Nam, Thắng lần đầu nhìn rõ khuôn mặt của Natsuki khi cô tháo khẩu trang. Anh kéo ghế cho cô ngồi, hướng dẫn cách thưởng thức món mới và chủ động thanh toán. Natsuki nhớ lại: “Tôi chưa từng gặp chàng trai nào lịch thiệp như anh ấy”.
Sau lần hẹn đó, cả hai luôn mong ngóng đến ca làm để được gặp nhau. Chàng trai thường nán lại đợi cô gái cùng về khi tan ca muộn. Họ kết bạn qua mạng xã hội, nhắn tin mỗi ngày và thành đôi mà không cần lời tỏ tình.
Yêu nhau, Natsuki càng nhận ra mình đã chọn đúng người. Cùng làm ca đêm nhưng được về trước, Thắng thường đạp xe 20 phút đến phòng trọ của bạn gái, nấu sẵn những món cô thích, đặt trên bếp rồi mới về ngủ. Cuối tuần, cô gái Nhật được nghỉ ngơi vì đã có bạn trai lo chuyện bếp núc.
Ngược lại, Thắng phục nhất khả năng quản lý tài chính của bạn gái. Natsuki hiếm khi mua sắm đồ hiệu, hạn chế dùng mỹ phẩm và luôn lập kế hoạch chi tiêu cụ thể, dành tới 60-70% thu nhập để tiết kiệm.
Biết Thắng phải gửi phần lớn tiền lương về Việt Nam để trả nợ chi phí đi xuất khẩu lao động, Natsuki thường chủ động trả tiền mỗi lần hẹn hò. Cô còn phụ đạo tiếng Nhật giúp anh tìm thêm cơ hội thăng tiến. Sau nửa năm gắn bó, họ quyết định về chung một nhà.
Yêu một người ngoại quốc, rào cản lớn nhất là văn hóa và ngôn ngữ. Những lúc giận dỗi, họ phải chuyển từ nói chuyện trực tiếp sang nhắn tin để tránh hiểu lầm. Natsuki sợ những món ăn cay nồng hay có mắm tôm, nước mắm của bạn trai, còn Thắng lại không hảo ngọt như cô. Nhưng qua thời gian sống chung, khẩu vị và tính cách của họ dần trung hòa.
“Thấy cô ấy luôn đưa mình vào mọi dự định tương lai, tôi tự nhủ phải nghiêm túc và che chở cho người con gái này”, Thắng nói.
Sau dịch, Thắng lao vào làm thêm ba công việc cùng lúc không có ngày nghỉ. Từ một nhân viên bình thường, anh vươn lên thành quản lý khu chế biến topping của công ty. Thu nhập cải thiện, anh đưa bạn gái đi du lịch nhiều nơi để bù đắp.
Bố mẹ Natsuki vốn là những người coi trọng sự ổn định, ban đầu lo lắng khi biết con yêu một chàng trai Việt là tu nghiệp sinh. Nhưng nhìn thấy nỗ lực làm việc của chàng rể tương lai, họ dần yên tâm.
Năm 2023, trong một buổi cắm trại, Thắng chính thức cầu hôn Natsuki. Họ tổ chức đám cưới theo phong tục truyền thống của cả hai quốc gia.
Cuối năm 2025, Thắng quyết định bán các khoản đất đầu tư tại Việt Nam. Cộng với số tiền tích lũy của vợ, cặp vợ chồng trẻ đã tự mua được một ngôi nhà hai tầng và ôtô tại Yokohama – quê hương của Natsuki. Sự tự lập này khiến bố vợ anh – ông Mizuma, 61 tuổi, tự hào và bất ngờ.
Tết năm nay, sau gần 10 năm xa xứ, lần đầu tiên Thắng đưa vợ về Hà Tĩnh. Cô vợ Nhật của anh gây bất ngờ với người thân, họ hàng khi có thể trò chuyện nhiều bằng tiếng Việt, dù nhiều lúc không hiểu tiếng địa phương. Natsuki nhanh chóng thích nghi với văn hóa nhà chồng, học gói bánh chưng, theo mẹ chồng ra đồng cho gà vịt ăn và còn tự trả giá khi đi mua đào, quất.
Nhìn các con hạnh phúc, bà Nguyễn Thị Hằng (mẹ Thắng) mới trút được gánh nặng trong lòng. Từng mất ngủ nhiều đêm vì lo cho tương lai bấp bênh của con trai nơi xứ người, giờ đây bà tin anh đã chọn đúng đường.
Nhìn lại hành trình đã qua, Thắng nhận ra biến cố năm 2020 không phải là vận rủi, mà là cơ duyên đưa anh đến với người phụ nữ của đời mình. Cô gái không chỉ mang lại cho anh tình yêu mà cả động lực thay đổi cuộc đời. Hai vợ chồng đang lên kế hoạch để năm nay có thể chào đón thành viên mới.
“Giờ nước Nhật không còn là xứ người. Đây đã là quê hương thứ hai, nơi cho tôi một gia đình trọn vẹn”, anh nói.
Sáng 14-4, trên mạng xã hội xuất hiện video một người đàn ông lái chiếc ghe đưa người bị đột quỵ trên biển vào bờ. Trong suốt chuyến đi ông liên tục động viên, trấn an nạn nhân khiến cộng đồng mạng dành nhiều lời khen.
Người được cứu nạn là ông Trần Hiền (68 tuổi, trú phường Tuy Hòa). Trước đó, chiều 13-4, gia đình ông Hiền đăng thông tin cầu cứu trên mạng xã hội, cho biết ông đi câu cá một mình trên biển, thông thường sáng đi, đến trưa về nhà, nhưng hôm qua đến chiều tối không về, gia đình liên hệ thì điện thoại đổ chuông nhưng không người bắt máy.
Anh Phan Văn Tâm (34 tuổi, trú phường Tuy Hòa) là người phát hiện và đưa ông Hiền vào bờ. Anh Tâm cho hay sau khi biết tin ông Hiền đi câu cá trên biển và bị mất liên lạc, 5h sáng 14-4, anh cùng 1 ngư dân khác đi 2 chiếc ghe ra biển kiếm nạn nhân.
"Đều là anh em đi câu biển nên nghe có người gặp nạn, chúng tôi đi giúp liền. Do lớn tuổi, ông Hiền thường đi câu cá gần bờ. Sáng nay, chúng tôi khoanh vùng tìm. Tầm hơn 7h sáng thì thấy ghe của ông Hiền. Lúc ghe tôi chạy tới gần, ông cố gắng giơ chân lên ra hiệu cho tôi biết" - anh Tâm nhớ lại.
Theo anh Tâm, khi anh chạy ghe lại gần thì thấy ông Hiền nằm trên ghe, miệng ú ớ không nói được. Anh khẩn trương tìm cách đưa vào bờ.
Không may, lúc đang kéo ghe đưa ông Hiền, ghe của anh Tâm bị sự cố, rơi mất chân vịt. Anh lại buộc ghe mình vào ghe ông Hiền để lái về bờ. Tuy nhiên khi thấy tình trạng ông Hiền ngày càng xấu, trong khi ghe công suất nhỏ lại phải kéo thêm một chiếc ghe khác, nên anh Tâm quyết định cắt dây kéo, bỏ ghe mình lại, dùng chiếc ghe ông Hiền tăng hết tốc lực chạy cho nhanh.
Trên đường về, anh Tâm liên hệ với người nhà của ông Hiền để gọi xe xe cấp cứu đến khu vực bờ chờ sẵn, để ngay lập tức đưa nạn nhân vào bệnh viện "vì ông đã bị sự cố gần như cả 1 ngày, 1 đêm trên biển".
Sau khi đưa được ông Hiền vào bờ an toàn, anh Tâm cùng một ngư dân khác quay lại tìm chiếc ghe của anh và làm dây, kéo được về bờ kè Bạch Đằng ở phường Tuy Hòa để chờ sửa chữa.
Anh Trần Nhơn, con trai ông Trần Hiền, cho hay: "Cả đêm qua, cả nhà tôi thức trắng, ai cũng lo lắng vì cha tuổi cao lại có bệnh nền. Trong số mấy anh, chú ra biển tìm cha, anh Tâm đã may mắn tìm thấy và đưa cha về kịp thời. Lúc nhận tin báo về, cả nhà tôi vỡ òa vì cha nguy kịch nhưng vẫn còn sống. Nhà tôi không biết dùng lời nào để cám ơn cho hết anh Tâm và những người tốt bụng ra biển tìm cha tôi sáng nay".
Theo các bác sĩ tại Bệnh viện đa khoa Phú Yên, ông Hiền được đưa vào khoa Hồi sức tích cực vào sáng cùng ngày. Nạn nhân được chẩn đoán bị xuất huyết não, đột quỵ, nhập vào viện trong tình trạng lơ mơ, liệt nửa người.
Các bác sĩ cho biết đột quỵ là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, cần được phát hiện và can thiệp càng sớm càng tốt để tăng cơ hội cứu sống, đồng thời hạn chế di chứng về sau. Trong trường hợp xảy ra trên biển, việc đưa nạn nhân vào bờ kịp thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Sự việc cũng là lời cảnh báo đối với người đi biển, nhất là trong điều kiện làm việc kéo dài ngoài khơi, nắng nóng, mất nước và thiếu điều kiện chăm sóc y tế ban đầu. Khi phát hiện người có dấu hiệu như nói khó, méo miệng, yếu tay chân hoặc rơi vào trạng thái lơ mơ, cần nhanh chóng đưa vào bờ và chuyển đến bệnh viện gần nhất.
Với nhiều người lớn lên ở vùng quê miền Tây hay miền Bắc, cá rô đồng từng là loại cá quen thuộc xuất hiện rất nhiều sau những cơn mưa lớn. Chỉ cần nước ngập đồng, người dân có thể dễ dàng đi bắt cá bằng rổ, lưới hay thậm chí dùng tay không. Thế nhưng hiện nay, loại cá dân dã này ngày càng hiếm, muốn ăn nhiều khi phải đặt trước hoặc chờ đúng mùa mới có.
Cá rô đồng sống tự nhiên ở ruộng lúa, ao hồ và những vùng ngập nước. Loại cá này không quá to nhưng thịt chắc, thơm và đặc biệt ít tanh hơn nhiều loại cá nuôi công nghiệp. Với người dân quê, cá rô đồng không chỉ là món ăn mà còn gắn liền với ký ức tuổi thơ mỗi mùa mưa về.
Ngày trước, cá rô đồng không bao giờ thiếu vắng trong các cánh đồng lúa nước và từ lâu đã là là loại thực phẩm tạo nên món ăn dân dã mà hấp dẫn lạ lùng.
Cá rô có thể chế biến thành nhiều món khác nhau. (Ảnh minh họa)
Ngoài những món truyền thống như: Cá rô kho tộ, cá rô rán giòn, cá rô nướng, miến cá rô, lẩu cá rô đồng… Trong đó, món cá rô đồng kho tiêu ăn cùng cơm nóng vẫn được nhiều người xem là "chuẩn vị quê nhà". Và còn có thể tìm thấy một hương vị ngọt ngào từ món canh cải bẹ xanh nấu cá rô (cá rô nấu canh rau cải).
Trước đây, sau những cơn mưa đầu mùa, cá rô thường xuất hiện dày đặc ngoài đồng. Tuy nhiên vài năm trở lại đây, cá rô đồng tự nhiên ngày càng ít. Nhiều người cho rằng nguyên nhân đến từ việc môi trường sống thay đổi, thuốc bảo vệ thực vật sử dụng nhiều hơn và diện tích ruộng đồng tự nhiên dần thu hẹp. Chính vì vậy, nguồn cá rô đồng tự nhiên không còn dồi dào như trước.
Hiện nay tại nhiều nơi, cá rô đồng tự nhiên được xem là đặc sản. Vào mùa mưa, nhiều quán ăn hoặc thương lái phải nhận đặt trước vì số lượng không nhiều. Giá cá rô đồng tự nhiên cũng cao hơn đáng kể so với cá nuôi thông thường nhưng vẫn được nhiều người tìm mua vì hương vị đặc trưng khó thay thế.
Không ít người cho rằng điều khiến cá rô đồng trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở vị ngon mà còn ở cảm giác hoài niệm. Đó là hương vị của những ngày mưa, của cánh đồng quê và ký ức giản dị mà nhiều người nay khó tìm lại được giữa cuộc sống hiện đại.
Khoảng 1,3 tỉ người trên thế giới sống với khuyết tật, tức khoảng 16% dân số toàn cầu. Điều tra năm 2023 cho thấy Việt Nam có khoảng 7 triệu người khuyết tật (khoảng 6,11% dân số).
Có thể nói số liệu trên đây là một bộ phận không nhỏ trong xã hội song vẫn đang gặp nhiều rào cản trong tiếp cận giáo dục, việc làm, giao thông, dịch vụ công… Rào cản lớn nhất không nằm ở bản thân khuyết tật mà ở môi trường chưa được thiết kế để mọi người cùng tham gia bình đẳng.
Một công trình không có lối đi phù hợp, một trang thông tin không thể truy cập bằng công nghệ hỗ trợ hay một doanh nghiệp từ chối tuyển dụng vì định kiến… tất cả đều là rào cản xã hội, tạo ra khuyết tật về cơ hội với người khuyết tật. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là thiếu chính sách mà là thiếu cơ chế thực thi hiệu quả và trách nhiệm giải trình rõ ràng.
Muốn xóa bỏ rào cản cần chuyển từ cách làm mang tính phong trào sang cách làm dựa trên chuẩn tiếp cận, có kiểm tra giám sát, có chế tài và có sự tham gia của chính người khuyết tật. Một trong những biểu hiện rõ nhất của rào cản xã hội là khoảng cách về việc làm. Tỉ lệ người khuyết tật trong độ tuổi lao động đang làm việc chỉ khoảng 23,5% (theo số liệu điều tra năm 2023).
Nhiều người khuyết tật không thiếu năng lực nhưng lại thiếu cơ hội tiếp cận. Họ không được đào tạo nghề phù hợp, không được hỗ trợ điều chỉnh môi trường làm việc và thường bị loại khỏi vòng tuyển dụng ngay từ đầu do định kiến.
Tăng cơ hội việc làm cho người khuyết tật không thể dựa vào thiện chí mà phải dựa trên hệ thống chính sách đồng bộ, từ chống phân biệt đối xử đến hỗ trợ doanh nghiệp và dịch vụ việc làm công.
Doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm cho người khuyết tật song chính sách chưa thực sự tạo động lực. Chẳng hạn doanh nghiệp chỉ được hưởng ưu đãi thuế khi có từ 30% trở lên số lao động bình quân trong năm là người khuyết tật (hoặc các đối tượng yếu thế khác). Đồng thời có quy mô từ 20 lao động trong năm trở lên.
Có những cơ sở đạt tỉ lệ lao động khuyết tật như quy định nhưng vẫn không được hưởng ưu đãi do không đáp ứng điều kiện về quy mô lao động tối thiểu.
Tương tự, doanh nghiệp phải bảo đảm tỉ lệ từ 30% tổng số lao động trở lên là người khuyết tật (hoặc các đối tượng yếu thế khác) mới được hưởng chính sách ưu đãi vay vốn giải quyết việc làm cho người lao động. Không ít doanh nghiệp không thể tiếp cận chính sách này do không đạt ngưỡng tỉ lệ lao động là người khuyết tật.
Do vậy yêu cầu đặt ra là điều chỉnh chính sách theo hướng bỏ hoặc linh hoạt hóa điều kiện về quy mô lao động, đặc biệt với cơ sở có tỉ lệ lao động là người khuyết tật cao.
Hoặc thiết kế cơ chế ưu đãi theo hướng lũy tiến hay đa ngưỡng thay vì áp dụng cứng tỉ lệ 30% nhằm ghi nhận cả những doanh nghiệp có đóng góp đáng kể nhưng chưa đạt ngưỡng.
Cần kết hợp đồng thời tiêu chí về tỉ lệ và số lượng tuyệt đối lao động là người khuyết tật, mở rộng hình thức hỗ trợ ngoài thuế như cải tạo nơi làm việc, công nghệ trợ giúp, đào tạo tại chỗ song song với tận dụng mua sắm công và chuỗi cung ứng.
Kinh nghiệm khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho thấy các quốc gia thành công thường kết hợp nhiều công cụ: ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật, cơ chế trách nhiệm và cả áp lực thị trường.
