Vào tháng 3, Liu Liehong, người đứng đầu Cơ quan Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc (NDA) công bố thuật ngữ Ciyuan cho token AI tại họp báo của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc, đánh dấu lần đầu một quốc gia đặt tên “tiền tệ” riêng cho AI. Ông nhấn mạnh Ciyuan là “đơn vị thanh toán liên kết nguồn cung công nghệ với nhu cầu thương mại”.
Token là đơn vị dữ liệu đầu vào cơ bản, gồm từ, một phần của từ, ký tự hoặc dấu câu mà mô hình AI xử lý để tạo ra đầu ra. Theo National Business Daily, lượng tiêu thụ token đang trở thành chỉ số quan trọng trong việc triển khai thực tế, đo lường tần suất mô hình AI được đưa vào ứng dụng.
Theo thống kê của NDA, tính đến tháng 4, Trung Quốc xử lý 140.000 tỷ token mỗi ngày, tăng từ 100 tỷ đầu năm 2024. AI của Trung Quốc vượt các mô hình của Mỹ trên OpenRouter, một thị trường phổ biến dành cho AI, cả về hiệu suất và mức độ ưa chuộng.
Giới đầu tư Trung Quốc hiện đổ xô vào cơn sốt AI. Riêng tại Hong Kong, số lượng doanh nghiệp ở lĩnh vực này thực hiện IPO cao nhất 5 năm qua, chủ yếu nhờ dòng chảy ổn định của các công ty khởi nghiệp như MiniMax và Zhipu AI, hay nhà thiết kế chip Biren.
“Chúng tôi tin Trung Quốc đang thắng lớn trong cuộc chiến công nghệ vì một số lý do: định giá, ứng dụng rộng rãi AI cùng lợi thế trong sản xuất điện năng”, Mohit Kumar, chiến lược gia của ngân hàng đầu tư đa quốc gia Jefferies, nói với Fortune.
Giới quan sát đánh giá, mục tiêu Trung Quốc đang hướng đến là xây dựng một “nền kinh tế token” với sự hỗ trợ của AI nguồn mở phổ biến và đẩy mạnh ứng dụng AI trong thực tế. Dù vậy, họ cần vượt qua loạt yếu tố về chi phí nghiên cứu đắt đỏ, nguồn vốn lớn và cả những biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.
Sự đón nhận
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo được đánh giá đã “giải cứu” nhiều ông lớn công nghệ Trung Quốc khỏi loạt quy định kìm hãm phát triển trước đây. Chẳng hạn, Alibaba với mô hình Qwen nguồn mở được đầu tư nhiều năm đang trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với những ai không có vốn hoặc không muốn chi nhiều tiền cho các sản phẩm độc quyền từ OpenAI và Anthropic. Không chỉ trong nước, Qwen đã chinh phục nhiều thị trường từ Đông Nam Á đến Trung Đông, thậm chí cả phương Tây khi mô hình mới nhất của Meta là Muse Spark cũng đào tạo một phần dựa trên Qwen.
Khác với Alibaba, ByteDance phần lớn giữ bí mật AI của mình. Theo SCMP, công ty tận dụng thế mạnh về thiết kế sản phẩm và trải nghiệm người dùng để thu hút khách hàng, trong đó chatbot Doubao là AI được sử dụng nhiều nhất ở Trung Quốc, với 100 triệu người dùng hoạt động hàng ngày tính đến tháng 2.
Tencent cũng giới thiệu ứng dụng nhắn tin tự động ClawBot vào tháng 3 và tích hợp sâu vào WeChat, cho phép hơn một tỷ người dùng hoạt động hàng tháng trên nền tảng này kết nối trực tiếp với OpenClaw và thực hiện các tác vụ thông qua giao diện nhắn tin. Ngoài ra, Xiaomi hay Meituan cũng có sản phẩm riêng và được đón nhận.
Các công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc cũng bắt đầu tung ra sản phẩm ấn tượng. Giữa tháng 3, công ty Mỹ Anysphere ra Cursor Composer 2 với khả năng lập trình tiên tiến. Dù không giới thiệu, một số người sau đó phát hiện mô hình được xây dựng trên Kimi K2.5 mã nguồn mở từ Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh. Trên X, đồng sáng lập Cursor Lee Robinson sau đó thừa nhận “thiếu sót” khi không đề cập đến Kimi ngay từ đầu.
Knowledge Atlas (hay Zhipu AI, Z.ai) và MiniMax cũng mang đến cái nhìn hiếm hoi về các phòng thí nghiệm AI tiên phong Trung Quốc. MiniMax đạt doanh thu 79 triệu USD năm 2025, tăng 159% so với năm trước, trong đó 70% đến từ thị trường nước ngoài – tín hiệu cho thấy nhu cầu toàn cầu đối với các mô hình nền tảng của Trung Quốc. Zhipu đạt doanh thu 724 triệu nhân dân tệ (104,8 triệu USD) năm 2025, cao hơn 132% so với năm 2024. Dù những công ty như Knowledge Atlas hay MiniMax vẫn thua lỗ, giới đầu tư Trung Quốc không mấy bận tâm. Cổ phiếu của Zhipu tăng hơn 570% so với giá IPO, còn MiniMax đã tăng hơn 470%, thậm chí có lúc vượt cả giá trị vốn hóa thị trường của Baidu.
Có sẵn các mô hình AI, Trung Quốc cũng tận dụng hệ sinh thái công ty robot hình người để mang chúng ra môi trường vật lý. Unitree Robotics, Agibot hay UBTech đều tích hợp mô hình riêng tự phát triển, hoặc ứng dụng sản phẩm sẵn có do trong nước sản xuất.
Theo khảo sát hồi tháng 10 của Edelman, công ty tư vấn tiếp thị và quan hệ công chúng đa quốc gia lớn nhất thế giới, người dùng Trung Quốc cảm thấy thoải mái hơn nhiều với AI so với người dùng phương Tây, khi có tới 87% tin tưởng công nghệ này, cao hơn nhiều so với 32% ở Mỹ.
Ngành công nghiệp phim ngắn Trung Quốc là một ví dụ về sự thoải mái của người dùng với AI. Các nền tảng video nước này đã ra mắt khoảng 470 phim ngắn mới mỗi ngày trong tháng 1. Nhờ các công cụ AI, mỗi bộ phim chỉ tốn khoảng 100.000 nhân dân tệ (14.600 USD), bằng khoảng 10% chi phí truyền thống, trong khi thời gian sản xuất rút ngắn từ 15-30 ngày xuống còn dưới 5 ngày.
Người Trung Quốc cũng đón nhận trợ lý ảo AI nhiều hơn những quốc gia khác. Mới nhất, OpenClaw lập tức tạo cơn sốt, dù sau đó bị tuýt còi vì liên quan đến các nguy cơ bảo mật. Chính quyền nhiều địa phương đang đẩy mạnh thúc đẩy áp dụng AI, trong đó khuyến khích và cung cấp trợ cấp cho “công ty một người”. Theo giới quan sát, cách tiếp cận này vừa mang tính thận trọng, thúc đẩy AI như một ưu tiên chiến lược, vừa chủ động ngăn ngừa một số rủi ro tiềm tàng.
Tuy nhiên, lợi thế chính sách quan trọng nhất liên quan đến năng lượng. Trung Quốc đã mở rộng mạnh mẽ năng lực sản xuất và truyền tải điện trong những năm gần đây. Goldman Sachs ước tính, Trung Quốc sẽ có khoảng 400 gigawatt công suất điện dự phòng đến năm 2030, gấp khoảng ba lần nhu cầu cho trung tâm dữ liệu toàn cầu.
Áp lực lợi nhuận
Các công ty AI của Trung Quốc được đánh giá vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là khi so sánh với những hãng phát triển trí tuệ nhân tạo hàng đầu của Mỹ. Các vấn đề chủ yếu liên quan đến tiếp cận chip AI tiên tiến do bị Mỹ cấm vận, cũng như hệ sinh thái vốn đầu tư mạo hiểm “mỏng” hơn so với Thung lũng Silicon.
Tuy nhiên, với hầu hết công ty AI trên toàn cầu, câu hỏi lớn nhất được đặt ra, là làm thế nào để biến các token thành lợi nhuận, hay theo cách gọi mới tại Trung Quốc là Ciyuan. Doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo nước này cũng không ngoại lệ.
Alibaba đã chi 123 tỷ nhân dân tệ (17 tỷ USD) cho chi phí đầu tư vốn trong năm 2025, khiến lợi nhuận ròng giảm 66%, hay Tencent chi với 79 tỷ nhân dân tệ (11,6 tỷ USD). Một số doanh nghiệp như ByteDance ít chịu áp lực từ các cổ đông về lợi nhuận do là công ty tư nhân, nhưng cũng đã chi 23 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI năm ngoái, theo FT.
Con số này vẫn nhỏ hơn nhiều so với các ông lớn Mỹ. Chẳng hạn, Alphabet (công ty mẹ của Google) chi 94 tỷ USD, hay Meta chi 75 tỷ USD năm ngoái, đồng thời dự định mạnh tay hơn nữa trong năm nay.
Theo giới quan sát, áp lực kiếm tiền có thể đang khiến một số công ty công nghệ Trung Quốc phải xem xét lại chiến lược của mình. Cả Alibaba và Zhipu đều đã phát hành một số mô hình mới nhất của họ dưới dạng đóng, ít nhất là ban đầu. Tháng trước, Alibaba đã tái cấu trúc toàn bộ hoạt động AI, hợp nhất năm đơn vị riêng biệt và đặt tên “Alibaba Token Hub” (ATH).
“Sứ mệnh duy nhất của ATH là tạo ra, phân phối và ứng dụng token”, CEO Alibaba Eddie Wu cho biết trong họp báo công bố tháng trước.
Theo AFP, phương pháp này bao gồm phun các hạt như bạc iodide và muối vào mây từ máy bay để tạo mưa, thường nhằm thay đổi thời tiết hoặc giảm ô nhiễm không khí. Tuy nhiên, thành công phụ thuộc vào điều kiện khí quyển và sẽ không hiệu quả nếu thiếu mây. Các quan chức hy vọng sớm bắt đầu gieo mây dù chưa công bố thời gian chính xác.
Giải pháp mới được đưa ra tuần này sau khi quá trình gieo trồng ở "vựa lúa" phía bắc Malaysia bị chậm lại do hạn hán, gây lo ngại về nguồn cung. "Năm nay chịu ảnh hưởng từ thời tiết khô hạn kéo dài, lượng mưa thấp và mực nước tại các đập giảm", Mohamad Sabu, Bộ trưởng Nông nghiệp và An ninh Lương thực Malaysia, cho biết.
Nông dân đã bỏ lỡ hai trong ba giai đoạn gieo trồng thông thường của phương pháp gieo sạ ướt (lấy hạt lúa giống đã được ngâm ủ nảy mầm gieo trực tiếp xuống ruộng ướt) với lúa gạo, vốn đòi hỏi ruộng phải ngập nước. Gieo sạ khô là phương pháp thay thế với thời hạn kéo dài đến tháng 6, nhưng nông dân cho rằng kỹ thuật này cho năng suất thấp hơn, những trận mưa rải rác cũng khiến việc áp dụng trở nên bất khả thi ở một số cánh đồng.
Dù hơn 50% diện tích ruộng lúa trong khu vực đã được chuẩn bị, chỉ một phần nhỏ được gieo trồng vì nông dân đang chờ mưa. Bộ trưởng Mohamad khẳng định việc trồng trọt không bị hủy bỏ nhưng các điều chỉnh tạm thời đang được triển khai.
Lúa gạo là cây lương thực chủ lực tại Malaysia. Quốc gia này tiêu thụ khoảng 2,5 triệu tấn gạo mỗi năm, một nửa được sản xuất trong nước. Phần lớn nguồn cung đến từ miền bắc bán đảo Malaysia, trong đó bang Kedah là vùng sản xuất lớn nhất. Bộ trưởng Mohamad cho biết, nơi này "có tầm quan trọng chiến lược với an ninh lương thực của Malaysia". Ông cũng đánh giá, nông dân trồng lúa Malaysia từng chống chọi với hạn hán hoặc lượng mưa thất thường trước đây, nhưng thách thức năm nay "nghiêm trọng hơn".
Cuộc khủng hoảng diễn ra trong bối cảnh châu Á đang chuẩn bị cho khả năng El Nino tái xuất, mang đến những thay đổi về gió, áp suất không khí và lượng mưa. Theo các nhà dự báo thời tiết, hiện tượng này có thể hình thành sớm nhất vào tháng 5-7 và những quan sát ban đầu cho thấy nó đặc biệt mạnh. Châu Á thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề từ El Nino với một số nơi trải qua nắng nóng và hạn hán, số khác lại hứng chịu mưa lớn.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online ngày 13-5, đại diện UBND phường An Đông cho biết ứng dụng dự kiến vận hành từ 15-5. Từ mốc này, người dân có thể đăng ký, nộp hồ sơ, nhận kết quả cấp phép và thanh toán online khi có nhu cầu sử dụng một phần vỉa hè, lòng đường.
Đại diện UBND phường An Đông cho biết phần mềm sẽ áp dụng trên toàn địa bàn phường. App sẽ phân định rõ thẩm quyền giải quyết việc cấp phép, thu phí của cấp phường đối với các tuyến đường do phường quản lý và các cơ quan chuyên môn của thành phố.
Hồ sơ thuộc thẩm quyền phường sẽ được xử lý trực tiếp trên hệ thống, còn trường hợp vượt thẩm quyền sẽ được phần mềm tự động dự thảo văn bản chuyển đến cơ quan liên quan.
Bên cạnh đó, địa phương cũng bổ sung tính năng dùng căn cước công dân gắn chip hoặc giấy phép lái xe để gửi xe tại các vị trí được phép trên lòng đường mà không cần nhân viên trực tiếp.
Người dân có thể quét mã QR hoặc truy cập cổng trực tuyến, khai báo thông tin, xác thực qua VNeID hoặc căn cước công dân gắn chip, tải hồ sơ cần thiết và nhận kết quả qua email. Hệ thống cũng gửi mã QR phục vụ thanh toán không tiền mặt.
Theo quy định hiện hành, 6 nhóm mục đích được xem xét cấp phép gồm: phục vụ sự kiện chính trị, văn hóa, thể thao; phòng chống thiên tai, cứu nạn cứu hộ; thi công công trình; tập kết rác thải, vật liệu xây dựng; tổ chức tang lễ, đám cưới và trông giữ xe khi cần thiết.
Ông Vũ Hải Quân 52 tuổi, quê Ninh Bình; Phó giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân Công nghệ thông tin. Ông là Ủy viên Trung ương Đảng hai khóa 13, 14; đại biểu Quốc hội hai khóa 15, 16.
Sau khi tốt nghiệp Khoa Toán - Tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM năm 1996, ông ở lại giảng dạy, nghiên cứu. Năm 2001, ông nhận học bổng nghiên cứu sinh tại Đại học Trento, tham gia nhóm xử lý ngôn ngữ nói của Viện ITC-Irst; tháng 2/2005 bảo vệ luận án tiến sĩ, sau đó tiếp tục chương trình sau tiến sĩ tại Đại học Leuven (Bỉ).
Từ năm 2007, ông công tác tại Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM, lần lượt giữ các vị trí Phó hiệu trưởng, Giám đốc Trung tâm Đào tạo quốc tế ITEC, Trưởng phòng thí nghiệm Trí tuệ nhân tạo. Tháng 10/2017, ông được bổ nhiệm Phó giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM; tháng 8/2020 giữ chức Bí thư Đảng ủy; và từ tháng 1/2021 là Giám đốc.
Trong quá trình quản lý đại học hàng đầu cả nước, ông thúc đẩy đổi mới cơ chế quản trị đại học, phát triển các nhóm nghiên cứu. Nhờ đó, những trung tâm nghiên cứu trọng điểm như Trung tâm Vật liệu Cấu trúc Nano và Phân tử (INOMAR) được hình thành, tạo ra nhiều công bố quốc tế chất lượng cao, hợp tác với các trường đại học hàng đầu thế giới như Berkeley, UCLA (University of California, Los Angeles), đồng thời sở hữu một số bằng sáng chế được Mỹ và châu Âu công nhận.
Ông Vũ Hải Quân cũng được biết đến là chuyên gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, từng tham gia Hội đồng tư vấn nghiên cứu và phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo TP HCM.
Tháng 9/2025, ông được Thủ tướng bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ, phụ trách chuyển đổi số, phát triển công nghệ cấp quốc gia và theo dõi các đơn vị như Cục Chuyển đổi số quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia.
Tháng 1/2026, ông tái cử Ủy viên Trung ương Đảng khóa 14; tháng 3/2026 trúng cử đại biểu Quốc hội khóa 16 tại Quảng Ngãi với 91,51% phiếu bầu.
Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan của Chính phủ, quản lý nhà nước về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, công nghệ chiến lược; sở hữu trí tuệ; tiêu chuẩn đo lường chất lượng; năng lượng nguyên tử, an toàn bức xạ và hạt nhân; bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện; công nghiệp công nghệ thông tin, công nghiệp công nghệ số; ứng dụng công nghệ thông tin; giao dịch điện tử; chuyển đổi số quốc gia.
Trong nhiệm kỳ 2026-2031, ngành khoa học và công nghệ được giao hoàn thiện thể chế để phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy công nghệ chiến lược, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo; phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với doanh nghiệp; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, kinh tế số và hạ tầng số; đồng thời tăng cường năng lực sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn đo lường và chuyển giao công nghệ.
Giúp việc cho Bộ trưởng Vũ Hải Quân là các Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, Phạm Đức Long, Lê Xuân Định, Hoàng Minh.
