Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan tại lễ phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm 2026 ngày 16/5, cho biết trong 36 vụ ngộ độc thực phẩm, có đến 9 vụ quy mô lớn với hơn 30 người mắc, chiếm 25%. Đây là tỷ lệ cao, đáng báo động, cho thấy tính chất nghiêm trọng và nguy cơ gây hậu quả lâu dài đến sức khỏe cộng đồng. Các vụ ngộ độc chủ yếu tập trung ở bếp ăn tập thể, trường học và thức ăn đường phố do những sai sót trong khâu sơ chế, bảo quản và nguồn gốc nguyên liệu.
Nhấn mạnh tính cấp bách của vấn đề, bà Lan dẫn lại chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: “Nếu không làm tốt khâu an toàn thực phẩm thì việc xây thêm bệnh viện hay đào tạo thêm bác sĩ cũng không thể đáp ứng đủ nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân”.
Theo Bộ trưởng, việc kiểm soát các hộ kinh doanh cá thể, thức ăn đường phố và các sàn thương mại điện tử nhỏ lẻ đang tiềm ẩn nhiều rủi ro do tính chất phân tán, khó truy xuất nguồn gốc, dẫn đến không kịp thời ngăn chặn số người mắc gia tăng.
Để khắc phục, hệ thống pháp luật về an toàn thực phẩm sẽ được củng cố. Dự kiến vào kỳ họp Quốc hội thứ 2 tháng 10 tới, Bộ Y tế sẽ trình Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Trong đó, vấn đề thức ăn đường phố, bếp ăn tập thể và bếp ăn trường học sẽ được đưa thành một chương riêng biệt để quản lý hiệu quả hơn.
Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP HCM Phạm Khánh Phong Lan đánh giá thức ăn đường phố là mảng “càng nhỏ càng khó quản lý”. Dù việc xử phạt trên thực tế gặp khó khăn và chủ yếu dừng ở mức nhắc nhở, bà Phong Lan khẳng định chế tài hiện hành mang tính răn đe rất cao.
“Chỉ cần một hành vi không đeo bao tay, vừa bốc thức ăn vừa cầm tiền thì khi phát hiện sẽ bị xử phạt 3 triệu đồng, một số tiền không nhỏ so với thu nhập một ngày của gánh hàng rong”, bà Lan dẫn chứng và kêu gọi cộng đồng cùng chung tay tẩy chay các cơ sở không đảm bảo vệ sinh.
Về vấn đề suất ăn học đường, lãnh đạo Sở An toàn thực phẩm TP HCM cho biết thành phố là đơn vị đi đầu cả nước với việc ký kết liên tịch cùng Sở Giáo dục Đào tạo. Mới đây, 317 cơ sở cung cấp suất ăn trường học đã ký cam kết đảm bảo chất lượng.
Với quy mô hơn 14 triệu dân sau sáp nhập và 168 xã, phường, đặc khu, Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường nhìn nhận công tác quản lý an toàn thực phẩm của thành phố đang đối diện với nhiều thách thức, nguy cơ ngộ độc vẫn tiềm ẩn rất lớn. Ông yêu cầu các cơ quan chức năng phải công khai minh bạch thông tin về các tổ chức, cá nhân vi phạm để cảnh báo và răn đe. Thành phố sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi tư duy từ quản lý nhỏ lẻ sang kiểm soát theo chuỗi giá trị hàng hóa từ khâu sản xuất đến bàn ăn.
Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm nay diễn ra từ 15/4 đến 15/5 với thông điệp “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”. Lực lượng chức năng được yêu cầu kiên quyết xử lý nghiêm vi phạm, không có vùng cấm, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng mọi nguồn lực để điều tra truy xuất nguồn gốc và cấp cứu kịp thời nếu xảy ra sự cố.
Ngày 14/4, ông Võ Hải Sơn, Phó cục trưởng Y tế dự phòng (Bộ Y tế), cho biết từ đầu năm 2026, cả nước ghi nhận khoảng 26.000 ca mắc tay chân miệng khiến 8 trẻ tử vong, cùng gần 32.000 ca sốt xuất huyết làm 4 người chết. Hệ thống xét nghiệm phát hiện chủng virus EV71 lưu hành với tỷ lệ cao, nguy cơ lớn gây biến chứng nặng cho bệnh nhi.
Dịch bùng phát mạnh nhất tại khu vực phía Nam. Riêng TP HCM tuần qua ghi nhận thêm 1.347 trẻ mắc tay chân miệng, tăng 64% so với trung bình 4 tuần trước, đẩy tổng số bệnh nhân từ đầu năm vượt mốc 10.000. Lượng bệnh nhi nhập viện tăng vọt buộc các bệnh viện nhi tuyến cuối của thành phố kích hoạt kịch bản chống dịch mức cao và thiết lập thêm hàng trăm giường điều trị.
Khí hậu nóng ẩm và môi trường lớp học đông đúc tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh lây lan. Ngành y tế đang phối hợp cùng ngành giáo dục tăng cường giám sát từ bệnh viện đến cộng đồng. Ông Sơn nhấn mạnh nhà trường và phụ huynh cần nhận diện sớm triệu chứng, cho trẻ nghỉ học kịp thời nhằm chặn đứng nguy cơ bùng phát ổ dịch.
Trong lúc đó, sốt xuất huyết cũng xuất hiện sớm hơn quy luật thông thường thay vì chờ đến mùa mưa. Ông Sơn đánh giá biến đổi thời tiết, mưa thất thường và mật độ dân cư cao tại các đô thị khiến muỗi truyền bệnh sinh sôi nhanh. Nhiều người dân vẫn lầm tưởng muỗi vằn chỉ đẻ trứng ở vũng nước bẩn, trong khi chúng phát triển mạnh tại các dụng cụ chứa nước sạch quanh nhà như lọ hoa, khay nước, lốp xe cũ. Cộng đồng không thể chỉ trông chờ vào biện pháp phun hóa chất vì cách này thiếu tính bền vững.
Trước nguy cơ dịch chồng dịch, ngành y tế nhấn mạnh vai trò quan trọng của cộng đồng trong phòng bệnh. Mỗi hộ gia đình cần thực hiện ngay và duy trì hàng tuần việc loại bỏ vật dụng đọng nước quanh nhà, đậy kín dụng cụ chứa nước, thay nước, cọ rửa thường xuyên các vật chứa. Ngủ màn, mặc quần áo dài tay, chống muỗi đốt và phối hợp với cơ quan chức năng khi xử lý ổ dịch.
Còn với tay chân miệng, nguyên tắc quan trọng là phát hiện sớm, cách ly kịp thời, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường. "Những hành động nhỏ, nếu làm thường xuyên và đồng bộ, sẽ quyết định hiệu quả phòng dịch", ông Sơn nói.
Hôm 7/5, đại diện Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Sơn La xác nhận sự việc xảy ra tại bản Nà Hiên, xã Phiêng Pằn. Hiện tại, 4 trong 5 bệnh nhân nằm điều trị chuyên sâu tại Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) sau khi tuyến dưới chuyển lên. Cơ quan chức năng đã lấy mẫu thực phẩm và bệnh phẩm đem xét nghiệm nhằm làm rõ nguyên nhân.
Trước đó, trưa 2/5, một gia đình ở bản Nà Hiên tổ chức bữa cơm với 24 người tham gia. Thực đơn gồm thịt chó hấp, ngan luộc, canh măng khô, rượu cần và rượu trắng. Dùng bữa xong, 6 người tiếp tục ăn thêm món canh nấm hái trong rừng.
Tới 20h cùng ngày, nhóm người này bắt đầu đau bụng, buồn nôn, nôn nhiều lần và tiêu chảy. Con gái chủ nhà có triệu chứng nặng nhất, nôn và đi ngoài liên tục ra nước, rồi tử vong tại nhà vào sáng 4/5. 18 người không ăn canh nấm vẫn duy trì sức khỏe bình thường.
Giới chức y tế nhận định thủ phạm có thể là nấm tán trắng - loài chứa độc tố amatoxin cực mạnh. Loại chất độc này không phân hủy khi nấu chín, phá hủy trực tiếp gan, thận, tim và hệ thần kinh, khiến nạn nhân đau bụng, tiêu chảy, suy đa tạng rồi hôn mê. Chỉ một lượng nhỏ amatoxin đi vào cơ thể cũng đủ gây chết người.
Loài nấm độc này mọc nhiều dưới tán rừng miền núi từ tháng 5 đến tháng 10. Chúng có mũ màu trắng, phiến trắng dày không dính cuống, gốc phình to bọc trong bao và cuống mang vòng. Hình dáng này dễ làm người dân nhầm lẫn với nấm rơm, nấm mỡ hoặc nấm non dạng "trứng".
Ngành y tế khuyến cáo người dân tuyệt đối không hái, mua hoặc ăn các loại nấm lạ. Khi xuất hiện dấu hiệu trúng độc, bệnh nhân cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất, mang theo mẫu nấm để bác sĩ có phác đồ can thiệp kịp thời.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, suy giảm testosterone thường diễn tiến âm thầm. Vì các triệu chứng đến chậm, nhiều người thường nhầm lẫn với tình trạng thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài hoặc mặc định đó là quy luật tất yếu của tuổi tác.
Tuy nhiên, theo hướng dẫn từ Hiệp hội Nội tiết Mỹ (Endocrine Society) năm 2018, việc chẩn đoán suy giảm testosterone chỉ được xác lập khi hội đủ hai yếu tố: triệu chứng lâm sàng phù hợp và xét nghiệm nồng độ testosterone trong máu thấp (thực hiện vào buổi sáng).
Dưới đây là 5 dấu hiệu cảnh báo "ngọn lửa" nội tiết đang lụi dần mà phái mạnh cần đặc biệt lưu ý:
Giảm ham muốn
Đây là dấu hiệu phổ biến nhất nhưng lại khó tự nhận biết nhất. Không phải là sự "mất hẳn" nhu cầu, mà là cảm giác ít nghĩ đến chuyện chăn gối hơn, ít chủ động và sự hứng thú dần nhạt đi.
Một nghiên cứu công bố trên The New England Journal of Medicine trên hơn 3.000 nam giới cho thấy: giảm ham muốn cùng với rối loạn cương dương là những triệu chứng có mối liên hệ chặt chẽ nhất với nồng độ testosterone thấp.
Mất hiện tượng cương buổi sáng
Nhiều người có tâm lý chủ quan: "Miễn là khi lâm trận vẫn ổn là được". Thế nhưng, hiện tượng cương buổi sáng là "thước đo" cực kỳ quan trọng phản ánh hoạt động nội tiết và sức khỏe mạch máu của nam giới.
Khi những lần "chào cờ" thưa thớt dần, đó là tín hiệu cho thấy nồng độ hormone nam tính đang ở mức báo động.
Nhanh "đuối" sức, mất đi sự sung mãn
Dù vẫn duy trì nhịp sống bình thường, nhưng nếu bạn cảm thấy "không còn lửa" trong các hoạt động hàng ngày, tập luyện nhanh mệt hơn, làm việc thiếu hăng hái... thì đừng chỉ nghĩ do stress.
Mặc dù mệt mỏi và giảm năng lượng là các triệu chứng không đặc hiệu (dễ lẫn với bệnh mạn tính hoặc mất ngủ), nhưng theo các đánh giá hệ thống trên tạp chí CMAJ, đây vẫn là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh suy giảm nội tiết tố nếu đi kèm các biểu hiện sinh lý khác.
Bụng to hơn, cơ bắp kém săn chắc
Nếu bạn nhận thấy vòng eo tăng lên dù chế độ ăn không thay đổi, hoặc cơ bắp lỏng lẻo dần dù vẫn tập luyện, đó có thể là do thiếu hụt testosterone.
Nghiên cứu từ dự án EMAS cho thấy nam giới suy giảm testosterone có nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa rất cao. Cụ thể, nhóm này thường có vòng eo lớn hơn trung bình gần 2 cm và mật độ xương thấp hơn, sức khỏe tổng thể kém hơn rõ rệt. Hormone này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì khối cơ và phân phối chất béo trong cơ thể.
Thay đổi tâm trạng thất thường
Dễ cáu gắt, chán nản, thiếu động lực hoặc khó tập trung là những biểu hiện tâm lý thường gặp. Tuy nhiên, các bác sĩ nhấn mạnh rằng triệu chứng tâm trạng chỉ thực sự có ý nghĩa chẩn đoán cao khi nó xuất hiện cùng lúc với các dấu hiệu về tình dục và thể chất kể trên.
Bác sĩ Duy khuyến cáo đừng tự ý đoán bệnh hay tự ý bổ sung các loại thực phẩm chức năng, hormone truyền miệng khi thấy các dấu hiệu trên.
Cách đúng đắn nhất là đến các cơ sở chuyên khoa nam học để được thăm khám. Nếu tình trạng suy giảm diễn ra kéo dài, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu vào buổi sáng (thời điểm testosterone cao nhất trong ngày) để có kết quả chính xác nhất.
Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách sẽ giúp phái mạnh lấy lại phong độ, bảo vệ sức khỏe nền tảng và duy trì chất lượng cuộc sống gia đình.
