Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao: Mệnh đề quan hệ rút gọn

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, các em có thể tiếp cận hàng nghìn đề thi thử, video bài giảng, khóa học trực tuyến và cả lộ trình ôn tập sẵn. Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại đặt ra câu hỏi lớn: đây là cơ hội mở hay một "ma trận" khiến người học dễ lạc lối?

Điểm tích cực rõ nhất là khả năng tiếp cận được mở rộng mạnh mẽ. Trước đây, tài liệu ôn thi chất lượng chủ yếu tập trung ở đô thị và các trung tâm lớn; nay, nhờ internet, học sinh (HS) ở vùng sâu, vùng xa cũng có thể học cùng bài giảng, làm cùng đề thi như ở thành phố. Điều này góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền, ít nhất về cơ hội tiếp cận tri thức - một bước tiến đáng kể về công bằng giáo dục.

Bên cạnh đó, sự phong phú của học liệu cho phép cá nhân hóa việc học. HS có thể chọn nội dung phù hợp với trình độ và mục tiêu: người yếu học lại từ nền tảng, người khá giỏi tiếp cận chuyên đề nâng cao. Đây là điều lớp học truyền thống khó đáp ứng trọn vẹn.

Ngoài ra, tài liệu miễn phí mở "cửa vào" cho HS khó khăn, trong khi tài liệu có phí - nếu được xây dựng bài bản - mang lại giá trị gia tăng như hệ thống hóa kiến thức, phân tích lỗi sai, theo dõi tiến bộ. Sự song song này, về lý thuyết, tạo nên một hệ sinh thái học tập đa lựa chọn và linh hoạt hơn.

Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại tạo ra nghịch lý: càng nhiều tài liệu, HS càng dễ mất phương hướng. Thứ nhất, nhiều em rơi vào tình trạng "sưu tầm" hơn là học. Một HS ôn thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM vừa qua, chia sẻ: "Em bị loạn giữa quá nhiều tài liệu, mỗi nơi một kiểu, không biết tin nguồn nào".

Thứ hai, không ít HS tải hàng chục bộ đề, đăng ký nhiều khóa học nhưng không theo được lộ trình nào đến cùng. Việc học dàn trải, thiếu trọng tâm khiến hiệu quả giảm, học liệu từ công cụ hỗ trợ trở thành "nhiễu thông tin".

Thứ ba, chất lượng tài liệu không đồng đều. Nhiều tài liệu miễn phí chưa được kiểm chứng, có thể sai lệch; trong khi tài liệu có phí không phải lúc nào cũng tương xứng. Thị trường thiếu chuẩn mực khiến "vàng thau lẫn lộn".

Thứ tư, nguy cơ lệch hướng học tập ngày càng rõ. Khi học liệu ôn thi phát triển mạnh, việc học dễ bị thu hẹp thành luyện dạng, học mẹo, thay vì hiểu bản chất. Điều này đi ngược xu hướng đánh giá năng lực.

Thứ năm, yếu tố thương mại hóa tạo áp lực mới. Quảng cáo bị thổi phồng, nhiều gia đình bỏ ra chi phí lớn với kỳ vọng "mua" lợi thế, từ đó hình thành một dạng bất bình đẳng mới.

Trong "ma trận" học liệu, HS không thể tiếp tục học theo kiểu bị dẫn dắt mà cần chuyển sang học có chiến lược.

Cần nhớ không phải càng nhiều tài liệu càng tốt; một nguồn phù hợp, được học sâu, làm đi làm lại và phân tích lỗi sai kỹ lưỡng thường hiệu quả hơn việc "lướt" qua nhiều nguồn. HS cần biết chọn lọc để đánh giá độ tin cậy, so sánh và tự kiểm chứng tài liệu - đây là năng lực thiết yếu trong thời đại số. Ngoài ra, phải giữ mục tiêu học để hiểu; khi nền tảng vững, kết quả thi sẽ là hệ quả tự nhiên.

Trong bối cảnh học liệu tràn ngập, giáo viên cần giữ vững vai trò định hướng. Không chỉ dạy kiến thức, thầy cô cần giúp HS xác định học gì, học từ đâu và học như thế nào; đồng thời giới thiệu nguồn tin cậy, cảnh báo "bẫy" học liệu.

Nhà trường nên xây dựng "ngân hàng học liệu" riêng, được kiểm duyệt để làm chuẩn tham chiếu. Cùng với đó là tổ chức ôn tập bài bản: thi thử, tư vấn học tập, hướng dẫn kỹ năng làm bài. Khi nhà trường làm tốt, sự phụ thuộc vào thị trường bên ngoài sẽ giảm.

Ở cấp quản lý, cần một trục định hướng rõ ràng. Trước hết, Bộ GD-ĐT giao một đơn vị thuộc bộ chuyên trách xây dựng nền tảng học liệu quốc gia, cung cấp tài liệu chuẩn với chi phí thấp, đảm bảo công bằng tiếp cận.

Quan trọng hơn là đổi mới đề thi theo hướng đánh giá năng lực thực chất, hạn chế học tủ, học mẹo, học máy móc, không hiểu bản chất. Đồng thời, cần cơ chế kiểm soát chất lượng học liệu, đặc biệt với sản phẩm có phí, nhằm minh bạch thông tin, bảo vệ người học và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Hiện tượng "bùng nổ học liệu ôn thi" không chỉ có ở VN. Tại Mỹ, các kỳ thi như SAT, ACT đã tạo ra cả một ngành luyện thi; ở Hàn Quốc với CSAT hay Trung Quốc với Gaokao cũng tương tự. Điểm chung là ở đâu thi cử cạnh tranh cao, ở đó học liệu phát triển mạnh.

Tuy nhiên, điều đáng tham khảo là cách ứng xử. Các quốc gia nói trên không hạn chế học liệu mà tập trung định hướng. Tại Mỹ, College Board cung cấp tài liệu chính thức miễn phí, kết hợp với Khan Academy tạo một "chuẩn tham chiếu" rõ ràng. Nhờ đó, HS có điểm tựa đáng tin cậy, không bị lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn bên ngoài; đồng thời, đề thi được thiết kế theo hướng khó "luyện tủ", buộc HS phải hiểu và vận dụng. Khi cách thi thay đổi, thị trường học liệu cũng phải điều chỉnh theo.

Ở Hàn Quốc và Trung Quốc, nhà nước còn can thiệp để kiểm soát thương mại hóa, giảm áp lực và bất bình đẳng. Dù còn tranh luận, điều này cho thấy: không thể buông lỏng hoàn toàn, mà cần sự dẫn dắt để học liệu phục vụ đúng mục tiêu giáo dục.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không thể ngăn chặn sự bùng nổ học liệu, nhưng hoàn toàn có thể biến nó thành một hệ sinh thái lành mạnh. Vấn đề không phải là có bao nhiêu tài liệu, mà là có một "trục định hướng" đủ mạnh hay không.

Khi cơ quan quản lý giáo dục dẫn dắt, nhà trường tổ chức, giáo viên định hướng và HS chủ động, thì sự bùng nổ học liệu sẽ không còn là áp lực mà trở thành nguồn lực quý giá cho một nền giáo dục hiện đại.

Trước mắt, một số tỉnh, thành phố lớn có thể xây dựng hệ sinh thái ôn thi cho riêng địa phương mình, từ đó, sẽ phổ biến kinh nghiệm cho nhiều địa phương khác.

Tin Gốc: Thanh Niên

Theo tin độc quyền từ tờ The Korea Herald, chỉ cần gõ từ khóa "TOPIK" trên mạng xã hội Xiaohongshu của Trung Quốc, người dùng có thể lập tức truy cập hàng loạt bài đăng quảng cáo các dịch vụ thi cử "đi chung nhóm", "đảm bảo điểm số", "đậu ngay lập tức" được đăng tải công khai bởi những tài khoản Trung Quốc.

Thực chất, đây là những từ lóng chỉ các dịch vụ gian lận như thi hộ, cung cấp đề thi và đáp án trước ngày thi, hỗ trợ trực tiếp 1:1 trong lúc làm bài thi thông qua tai nghe siêu nhỏ. Môi giới Trung Quốc còn nhấn mạnh, đề và đáp án có thể được gửi trước 6, 8 và 12 giờ với "tỷ lệ trúng" lên tới 90%. Trong khi đó, nếu chọn gói hỗ trợ 1:1, người mua sẽ được cung cấp khóa huấn luyện cách dùng tai nghe siêu nhỏ - được quảng cáo là có kích thước chỉ 1mm.

Những người này cũng cam kết hoàn tiền nếu dịch vụ gian lận không đạt kết quả như mong đợi. Theo đó, khách hàng đăng ký dịch vụ hỗ trợ 1:1 qua tai nghe phải trả 20.000 nhân dân tệ (77 triệu đồng), còn muốn mua đề và đáp án trước giờ thi thì cần chi 25.000-35.000 nhân dân tệ (96-135 triệu đồng) tùy thời điểm muốn nhận là trễ hay sớm. Người môi giới bật mí thêm rằng các câu hỏi được lấy từ một nhân viên tại điểm thi tổ chức ở Hàn Quốc.

Một số bài đăng khác cũng trên Xiaohongshu lại thông tin rằng một số thí sinh thi múi giờ sớm hơn như ở châu Âu đã cố nhớ đề và bán cho môi giới, sau đó môi giới tổng hợp lại và bán cho thí sinh các khu vực thi muộn hơn. Điều này phản ánh một đường dây gian lận bài bản và có tổ chức.

Kể với tờ The Korea Herald, một thí sinh dự thi TOPIK được tổ chức lần thứ 105 khẳng định một số đáp án do môi giới đăng trên Xiaohongshu trùng khớp với đề thi thực tế. Trong khi đó một sinh viên ở Hàn Quốc kể rằng, các bạn học người Trung Quốc nói họ đã nhận được đáp án phần đọc, nghe trước khi thi và chỉ cần học thuộc.

Trước đó, tờ Chosun đưa tin trong kỳ thi TOPIK lần thứ 105 tổ chức ngày 12.4, cán bộ coi thi tại một điểm thi TOPIK ở Hàn Quốc đã bắt quả tang một du học sinh người Trung Quốc đang xem tờ giấy được cho là chứa đáp án. Giám thị đã lập tức hủy tư cách dự thi của người này và chuyển vụ việc cho cảnh sát. Hiện, vụ việc vẫn đang được tiến hành điều tra để xác định các đối tượng liên quan.

Chính phủ Hàn Quốc nhận định ngoài trường hợp bị bắt quả tang nêu trên, có thể còn nhiều thí sinh khác đã thuộc lòng đáp án bị rò rỉ để làm bài. Trên thực tế, chỉ vài giờ trước khi kỳ thi TOPIK diễn ra tại Trung Quốc ngày 12.4, một tài liệu được cho là đáp án TOPIK đã lan truyền trên Xiaohongshu và gây tranh cãi trong cộng đồng người nước ngoài.

TOPIK được tổ chức bởi Viện Giáo dục quốc tế quốc gia Hàn Quốc (NIIED) thuộc Bộ Giáo dục Hàn Quốc) và kết quả bài thi này được các ĐH Hàn Quốc sử dụng trong tuyển sinh, xét tốt nghiệp. Theo giới chức giáo dục, tính đến tháng 9.2025, kỳ thi được tổ chức ở 17 quốc gia, trong đó có Việt Nam, với khoảng 550.000 thí sinh tham dự. Số thí sinh cũng tăng đều qua các năm, khi vào năm 2022 chỉ thu hút khoảng 360.000 lượt tham dự.

NIIED cho biết cơ quan này nhận thức được tình trạng gian lận và đang nỗ lực đa dạng hóa đề thi cũng như điều chỉnh lịch thi. Hiện, NIIED đang tổ chức hai mã đề chính là Form A và Form B.

"Chúng tôi biết điều gì đang diễn ra trên mạng xã hội", một quan chức tại Trung tâm TOPIK của NIIED nói, cho biết thêm việc tăng quy mô thí sinh và cơ sở chấp nhận TOPIK đã dẫn tới việc "gia tăng các hành vi gian lận". "Chúng tôi đang áp dụng nhiều biện pháp ứng phó khác nhau nhưng thực tế là không thể ngăn chặn 100%", người này thừa nhận.

NIIED và Bộ Giáo dục Hàn Quốc cùng nhấn mạnh, để chặn tận gốc tình trạng rò rỉ đề nhờ lợi dụng chênh lệch múi giờ giữa các quốc gia, cả hai cơ quan sẽ triển khai nhiều biện pháp tăng cường tính công bằng, trong đó có việc đảm bảo đề thi giữa các châu lục sẽ không còn giống nhau.

Các biện pháp này dự kiến áp dụng ngay từ đợt thi tháng 7 sắp tới.

Ở Việt Nam, IIG Việt Nam là đại diện quốc gia đã được NIIED ủy quyền triển khai bài thi TOPIK kể từ đầu năm 2023, với nhiều điểm thi trên cả nước. Từ năm nay, TOPIK cũng lần đầu tiên được Bộ GD-ĐT cho phép sử dụng để miễn thi môn ngoại ngữ, là một trong số 22 chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế được công nhận bên cạnh tiếng Anh, tiếng Trung... và cũng là chứng chỉ tiếng Hàn duy nhất.

Để được miễn thi, Bộ GD-ĐT yêu cầu thí sinh đạt ít nhất cấp độ 3 (TOPIK 3), tương đương mốc B1 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam - cũng là chuẩn đầu ra ngoại ngữ trình độ THPT. Trong khi đó, cấp độ tối đa của TOPIK ở thời điểm hiện tại là 6.

Gần 116.000 người Việt du học Hàn Quốc tính đến tháng 1.2026 và người Việt là nhóm du học sinh đông nhất trong số khoảng 305.000 sinh viên quốc tế tại nước này, theo dữ liệu từ Bộ Tư pháp Hàn Quốc. Trong khi đó, dữ liệu từ Bộ Giáo dục Hàn Quốc nhiều năm qua đều chỉ ra rằng người Việt du học đông nhất ở các chương trình học tiếng, sau đó là hệ cử nhân. Thực tế này cho thấy nhu cầu thi TOPIK của người Việt ở mức đáng kể, cả ở Việt Nam và Hàn Quốc.

Tin Gốc: Thanh Niên

GS. TS Trần Thị Việt Nga, Viện trưởng - Viện Công nghệ cao Việt Nhật và giảng viên cao cấp tại khoa Kỹ thuật Môi trường, trường Đại học Xây dựng Hà Nội, được trao giải Kovalevskaia năm 2025, hồi tháng 3.

Giải thưởng mang tên nhà toán học người Nga - Sophia Kovalevskaia, để vinh danh những nhà khoa học nữ có thành tựu xuất sắc của Việt Nam.

Tại Đại học Xây dựng Hà Nội, chị Nga giảng dạy môn Xử lý nước thải, Hóa nước - Hóa môi trường, Công nghệ xử lý nước thải bậc cao và Quản lý tổng hợp nguồn nước. Hướng nghiên cứu của chị tập trung vào phát triển, cải tiến công nghệ xử lý nước và nước thải; quản lý nước và chất thải bền vững để đảm bảo an ninh năng lượng, thu hồi tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu.

"Giải Kovalevskaia là giải thưởng mà tôi ao ước từ khi còn đi học. Tôi xúc động vì mình đã có vinh dự này sau gần 30 năm", chị Nga nói.

Chị Nga có bố là GS. TSKH Trần Hữu Uyển, chuyên gia khoa học hàng đầu ngành Kỹ thuật cấp thoát nước. Thừa hưởng tinh thần học tập, nghiên cứu từ gia đình, chị sớm đam mê khoa học, khát khao khám phá những kiến thức mới.

Năm 1991, cô nữ sinh chuyên Hóa trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam thi vào Đại học Xây dựng Hà Nội, khoa Kỹ thuật hạ tầng và cấp thoát nước. Khi ấy, lựa chọn của chị giản đơn - muốn tiếp bước cha trong lĩnh vực mà ông đã dành cả đời nghiên cứu.

Càng học, chị càng thấy mình phù hợp, nhờ tư duy logic về kỹ thuật, được rèn giũa từ môi trường khoa học trong gia đình. Nền tảng chuyên Hóa cũng giúp chị nắm bắt tốt các quá trình hóa sinh trong xử lý và kiểm soát ô nhiễm nước.

Bên cạnh đó, kỹ thuật cấp thoát nước vốn là tổng hòa liên ngành kỹ thuật-xã hội, liên quan con người và môi trường, đòi hỏi hiểu biết nhiều chiều và có hệ thống. Đây đều là những vấn đề thách thức mà chị quan tâm, thôi thúc chị tiếp tục học lên cao, theo con đường nghiên cứu, giảng dạy.

Năm 1996, chị Nga tốt nghiệp xuất sắc, sau đó nhận học bổng du học thạc sĩ tại Viện Kỹ thuật Châu Á (AIT), Thái Lan. Trước ngày lên đường, nhiều người "rào" rằng học sâu về ngành này rất nặng. Nhưng chị Nga không thấy áp lực mà còn học đầy say mê.

"Khó khăn là điều bình thường trong cuộc sống. Thậm chí, đó luôn là động lực, cảm hứng để tôi nỗ lực", chị Nga tâm niệm.

Ba năm sau, chị nhận học bổng tiến sĩ tại Đại học Tokyo - ngôi trường top 1 Nhật Bản, rồi làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ ở Đại học Liên Hiệp Quốc (JSPS), lĩnh vực Môi trường và Phát triển bền vững.

Theo chị Nga, mỗi giai đoạn trên chặng đường học thuật đều có những khó khăn, đòi hỏi chị có giải pháp riêng. Thời đại học và cao học, khi mọi nhiệm vụ đều rõ ràng, chị luôn cố gắng mở rộng kiến thức đã học, hoàn thành tốt hơn yêu cầu để tự chinh phục tri thức mới.

Còn khi trở thành một nhà khoa học độc lập, cần tự tìm hiểu và giải quyết vấn đề, chị "lăn lộn" để nhìn thấu đáo một bài toán. Khi đã ra được định hướng tốt nhất, "việc còn lại là tập trung và nỗ lực hết mình".

Để hoàn thành những nghiên cứu mà nhiều người gọi là "thành tựu", theo chị Nga, là hàng trăm, hàng nghìn lần thử nghiệm thất bại. Hiểu rằng đó là điều tất yếu trong khoa học, khi nghiên cứu không đạt kỳ vọng ban đầu, chị quay lại "lục lọi", đánh giá phương pháp và thử từ đầu. Cứ như vậy, sau mỗi lần một thí nghiệm thành công là một lần chị được "thắp" thêm sự tự tin để đi tiếp.

Tới nay, chị đã thực hiện 21 đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ các cấp, trong đó làm chủ nhiệm hai đề tài cấp Nhà nước, 6 cấp bộ. Mỗi nghiên cứu đều là "đứa con khoa học" mà chị dành nhiều tâm huyết, tiêu biểu là công trình phát triển công nghệ màng lọc MBR và AnMBR trong xử lý nước thải.

Theo chị Nga, công nghệ này có hiệu quả cao và mở ra nhiều tiềm năng ngoài xử lý và loại bỏ ô nhiễm. Nó giúp tái sử dụng nước cho những mục đích phi ăn uống (như nông nghiệp), đồng thời cho phép thu hồi những vật chất có ích để tái tạo sản phẩm phục vụ cuộc sống, ví dụ khí sinh học từ nguồn thải.

Trong lĩnh vực kỹ thuật, công nghiệp, môi trường, chị Nga nhận định hành trình đưa kết quả từ phòng thí nghiệm tới thực tế là rất dài. Nó đòi hỏi nguồn lực lớn để triển khai trên quy mô rộng, cùng sự hợp lực từ các cơ quan nhà nước và ý thức doanh nghiệp để môi trường được đặt vào đúng vị thế quan trọng.

Vì vậy, giải thưởng Kovalevskaia không chỉ là sự ghi nhận cho một cá nhân, mà còn cho một lĩnh vực đời sống rất quan trọng. Đây cũng là động lực để chị tiếp tục nghiên cứu, cống hiến cho phát triển xanh, sạch và bền vững.

Chị Nga cho rằng chất lượng nước luôn là vấn đề quan trọng ở tất cả cấp độ phát triển của xã hội, nên những nghiên cứu về nó sẽ không bao giờ dừng lại. Nữ giảng viên dự định tiếp tục tìm hiểu ứng dụng công nghệ màng trong xử lý nước thải để giải quyết những bài toán ngoài khả năng của công nghệ truyền thống.

Nhìn lại hành trình, chị Nga tin rằng nỗ lực trau dồi kiến thức nền tảng, mở rộng tri thức, và học cách bắt nhịp với những xu hướng nghiên cứu của thế giới chính là chìa khóa cho các bạn trẻ dấn thân vào con đường học thuật lâu dài.

"Nghiên cứu là gian lao, nhưng rất thú vị. Nếu yêu thích, không gì là không thể vượt qua", chị Nga tâm niệm.

Chị cũng tin rằng, trong những nghiên cứu kỹ thuật liên quan tới đời sống, các nhà khoa học nữ có lợi thế ở khả năng thấu cảm, sự phối hợp hài hòa trong nhóm nghiên cứu và khả năng nhìn nhận thấu đáo. Dù phải gánh vác nhiều trách nhiệm, đó cũng là cơ hội quý để rèn luyện nỗ lực, sự kiên trì và khả năng tổ chức công việc hiệu quả.

"Khoa học rất bình đẳng. Có sự nỗ lực và tập trung sẽ giúp chúng ta thành công", chị nói.

Tin Gốc: Vnexpress