Ngày 11/5, PGS.TS.BS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết bệnh nhi nhập viện trong tình trạng sốc sốt xuất huyết Dengue nặng, suy hô hấp, huyết động không ổn định và tổn thương gan nghiêm trọng với men gan tăng hơn 3.000 UI/L, gấp 100 lần bình thường.
Trước đó, bé gái ngụ Đồng Tháp sốt cao liên tục 5 ngày, kèm nôn ói, đau bụng nên nhập bệnh viện địa phương tại Tiền Giang. Các bác sĩ chẩn đoán sốc sốt xuất huyết Dengue ngày thứ 5 trên nền dư cân béo phì. Xét nghiệm cho thấy tình trạng cô đặc máu nặng với hematocrit tăng đến 53%. Được truyền dịch chống sốc tích cực, men gan của bệnh nhi vẫn tăng rất nhanh nên được chuyển khẩn đến TP HCM.
Ngay khi nhập viện, bệnh nhi được hỗ trợ hô hấp, chống sốc bằng albumin rồi chuyển vào khoa Hồi sức tích cực chống độc. Tại đây, bé tiếp tục được thở NCPAP, truyền albumin để hạn chế tổn thương gan, đồng thời truyền máu và các chế phẩm máu nhằm ổn định rối loạn đông máu.
Dù huyết động cải thiện, bệnh nhi vẫn sốt cao liên tục, tổn thương gan tiếp tục nặng lên. Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó phát hiện bé mắc hội chứng thực bào máu với phản ứng viêm rất cao. Chỉ số ferritin tăng gần 50.000 µg/L, trong khi mức trên 500 µg/L đã có thể gợi ý tình trạng tăng phản ứng viêm nặng.
Các bác sĩ Hồi sức và Huyết học lập tức hội chẩn, quyết định dùng Dexamethasone để kiểm soát phản ứng viêm quá mức trong sốt xuất huyết Dengue. Sau 24 giờ điều trị, bệnh nhi bắt đầu hạ sốt, tổn thương gan tạm ổn định. Sau một tuần hồi sức tích cực, chức năng hô hấp, tuần hoàn, gan, thận và đông máu của bé dần trở về bình thường. Hiện bệnh nhi tỉnh táo, ăn uống được và dự kiến xuất viện trong vài ngày tới.
Theo PGS Quang, tăng phản ứng viêm nặng hay hội chứng thực bào máu liên quan sốt xuất huyết Dengue là biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể gây suy gan, suy thận, rối loạn đông máu dẫn đến tử vong, nhất là ở trẻ bị sốc nặng.
Bác sĩ cảnh báo sốt xuất huyết đã vào mùa, vài tuần gần đây khoa liên tiếp tiếp nhận trẻ sốc sốt xuất huyết kèm suy đa cơ quan. Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm nếu sốt 2-3 ngày, nhất là khi kèm chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nổi chấm xuất huyết, đau bụng hoặc nôn ói nhiều.
Nâng tạ nặng quá sức có khả năng khiến cơ thể đứng trước những nguy cơ sau:
Khi tập tạ quá nặng, các nhóm cơ, dây chằng và khớp phải chịu áp lực vượt quá khả năng chịu tải. Điều này dễ dẫn đến các vấn đề như căng cơ, rách cơ, viêm gân hoặc tổn thương khớp. Những chấn thương này thường xảy ra ở các vùng chịu lực lớn như vai, lưng dưới và đầu gối, theo chuyên trang sức khỏe Verywellfit (Mỹ).
Một nghiên cứu đăng trên chuyên san Journal of Musculoskeletal Surgery and Research cho thấy các vị trí vừa nêu trên là những khu vực dễ bị tổn thương nhất trong quá trình tập tạ. Nguyên nhân không chỉ đến từ mức tạ nặng mà còn do kỹ thuật sai hoặc tập quá sức trong thời gian dài.
Để hạn chế rủi ro, người tập nên giảm tải ngay khi xuất hiện đau bất thường, ưu tiên kỹ thuật đúng và đi khám nếu cơn đau kéo dài.
Lưng dưới là vùng rất dễ bị ảnh hưởng khi nâng tạ quá nặng, đặc biệt trong các bài như squat hoặc deadlift. Khi cột sống phải chịu áp lực lặp đi lặp lại trong thời gian dài, các đĩa đệm và cấu trúc hỗ trợ có thể bị tổn thương. Nguy cơ chấn thương thường tích lũy theo thời gian.
Một phân tích tổng hợp trên chuyên san Indonesian Journal of Medicine cho thấy người thường xuyên nâng vật nặng có nguy cơ đau lưng dưới cao hơn 4,36 lần. Nguyên nhân là do nâng vật nặng làm tăng áp lực lên đĩa đệm, gây chấn thương nhỏ và lâu dài có thể dẫn đến thoái hóa. Để phòng tránh, người tập cần giữ cột sống ở tư thế trung lập, tăng cường sức mạnh cơ lõi và tránh nâng quá sức.
Khi mức tạ vượt quá khả năng kiểm soát, cơ thể thường "gian lận" để hoàn thành động tác. Ví dụ như cong lưng khi deadlift, đẩy đầu gối sai hướng khi squat hoặc dùng quán tính thay vì dùng lực cơ.
Những thay đổi này có thể không gây đau ngay lập tức nhưng lại làm tăng nguy cơ chấn thương về lâu dài. Đồng thời, hiệu quả tập luyện cũng giảm vì nhóm cơ chính không được kích hoạt đúng cách. Giải pháp là luôn đặt kỹ thuật lên ưu tiên thay vì trọng lượng tạ. Nếu nhận thấy động tác đang không thể giữ tư thế chuẩn do tạ nặng, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy đang tập quá sức.
Nâng tạ nặng không chỉ ảnh hưởng đến cơ mà còn tác động đến hệ thần kinh trung ương. Khi liên tục tập với cường độ cao, hệ thần kinh phải hoạt động quá mức để huy động lực tối đa.
Hệ quả là cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, phản xạ chậm và giảm khả năng phối hợp. Tình trạng này vẫn xảy ra ngay cả khi cơ bắp không còn đau. Để khắc phục, người tập nên có các giai đoạn giảm tải, nghỉ nhiều hơn, ngủ đủ giấc và tránh tập nặng liên tục nhiều ngày, theo Verywellfit.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội thuộc Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết nhìn bằng mắt thường, methanol giống hệt ethanol an toàn do có dạng lỏng, trong suốt và mang mùi cồn. Tuy nhiên, ngay khi người dùng uống vào, cơ thể sẽ hấp thu nhanh độc chất qua dạ dày, ruột rồi phân bố khắp hệ tuần hoàn.
Điểm nguy hiểm nhất của ngộ độc methanol là giai đoạn "êm" đánh lừa nạn nhân. Trong vài giờ đầu, người uống chỉ thấy hơi chếnh choáng, buồn nôn, choáng váng giống hệt say rượu thông thường. Phải đến 12-24 giờ sau, khi gan dùng men alcohol dehydrogenase (ADH) biến methanol thành formaldehyde, rồi men aldehyde dehydrogenase (ALDH) tiếp tục chuyển hóa chúng thành acid formic, độc tính mới thực sự bùng phát. Chính acid formic trực tiếp tàn phá các cơ quan tiêu thụ nhiều năng lượng như não, dây thần kinh thị giác, tim và thận.
Lúc này, nạn nhân bắt đầu đau đầu dữ dội, nôn mửa, khó thở và rối loạn ý thức. Mắt họ mờ dần, nhìn thấy cảnh vật như có sương mù bao phủ, hiện tượng "tuyết rơi" hoặc trắng xóa trước mặt. Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh đây là dấu hiệu hệ thần kinh thị giác đang chịu tổn thương nặng nề. Mọi ly rượu không nhãn mác, không kiểm định đều mang nguy cơ trở thành liều thuốc độc âm thầm.
Các bác sĩ hoàn toàn có thể cứu sống bệnh nhân ngộ độc methanol nếu người nhà đưa họ đến viện kịp thời. Cơ sở y tế sẽ lập tức áp dụng biện pháp lọc máu để loại bỏ nhanh methanol cùng acid formic ra khỏi cơ thể, đồng thời điều chỉnh rối loạn điện giải và hỗ trợ hô hấp. Ngược lại, việc cấp cứu muộn khiến bệnh nhân rơi vào hôn mê sâu, toan máu nặng. Khi đó, độc tố phá hủy não và mắt không thể đảo ngược, đẩy người bệnh vào cảnh mù lòa, tàn phế hoặc tử vong dù qua cơn nguy kịch.
Chuyên gia y tế khuyên người dân cảnh giác cao độ với đồ uống không rõ nguồn gốc. Nếu cơ thể xuất hiện triệu chứng đau đầu khác thường, nôn nhiều, mệt lả, mờ mắt hay thở sâu sau khi uống rượu 12-24 giờ, nạn nhân phải lập tức đến phòng cấp cứu. Mọi người tuyệt đối không giữ suy nghĩ "ngủ một giấc sáng mai sẽ đỡ" nhằm tránh đánh mất cơ hội chữa trị vàng.
Không ít người, đặc biệt là người trung niên và cao tuổi, lựa chọn viên uống bổ sung omega-3 với kỳ vọng làm chậm quá trình suy giảm trí nhớ. Tuy nhiên, những bằng chứng khoa học gần đây cho thấy câu chuyện có thể phức tạp hơn.
Một nghiên cứu quan sát dựa trên dữ liệu từ chương trình Alzheimer's Disease Neuroimaging Initiative đã phân tích hơn 800 người tham gia, trong đó có nhiều người mang biến thể gene APOE ε4, yếu tố di truyền làm tăng nguy cơ mắc Alzheimer.
Kết quả cho thấy những người sử dụng thực phẩm bổ sung omega-3 có xu hướng suy giảm nhận thức nhanh hơn so với nhóm không sử dụng.
Sự suy giảm này được ghi nhận thông qua các bài kiểm tra đánh giá chức năng não, trong đó có Mini-Mental State Examination, thang đo phổ biến dùng để đánh giá trí nhớ, khả năng chú ý và ngôn ngữ. Điểm số của nhóm dùng omega-3 giảm nhanh hơn theo thời gian, đồng thời các chỉ số liên quan đến suy giảm nhận thức cũng xấu đi rõ rệt hơn.
Điều đáng chú ý là sự khác biệt này không liên quan trực tiếp đến các dấu ấn sinh học điển hình của Alzheimer như mảng bám protein hay sự mất chất xám trong não. Thay vào đó, các nhà nghiên cứu cho rằng nguyên nhân có thể nằm ở những thay đổi trong hoạt động của khớp thần kinh, nơi các tế bào thần kinh giao tiếp với nhau.
Theo nhóm nghiên cứu, omega-3 có thể ảnh hưởng đến "tính toàn vẹn" của các khớp thần kinh trong một số trường hợp nhất định, từ đó làm suy giảm hiệu quả hoạt động của não. Điều này gợi ý rằng tác động của omega-3 không đơn giản chỉ là có lợi hay không, mà còn phụ thuộc vào liều lượng, cơ địa và yếu tố di truyền của từng cá nhân.
Thực tế, các nghiên cứu trước đây về omega-3 và chức năng nhận thức vẫn chưa thống nhất. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy lợi ích bảo vệ não, nhưng nhiều thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, vốn có độ tin cậy cao hơn, lại không tìm thấy bằng chứng rõ ràng rằng việc bổ sung omega-3 giúp cải thiện hoặc làm chậm suy giảm nhận thức ở bệnh nhân Alzheimer.
Một điểm đáng lưu ý khác là yếu tố liều lượng. Một tổng quan hệ thống gần đây cho thấy omega-3 liều thấp có thể mang lại lợi ích nhất định, nhưng khi vượt quá khoảng 1.500mg mỗi ngày, lợi ích này có thể giảm hoặc thậm chí đảo ngược ở một số người. Điều này củng cố nguyên tắc quen thuộc trong dinh dưỡng "cái gì quá nhiều cũng không tốt".
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng bổ sung omega-3 dưới dạng thực phẩm tự nhiên như cá béo, hạt hoặc dầu thực vật thường an toàn và cân bằng hơn so với việc sử dụng viên uống liều cao. Thực phẩm nguyên chất không chỉ cung cấp omega-3 mà còn đi kèm nhiều dưỡng chất khác có lợi cho sức khỏe tổng thể.
Tuy vậy, cần nhấn mạnh rằng đây là nghiên cứu quan sát, không chứng minh quan hệ nhân quả trực tiếp. Kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như lối sống, chế độ ăn, bệnh lý nền hoặc đặc điểm dân số nghiên cứu.
Do đó các nhà khoa học kêu gọi cần thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu để làm rõ vai trò thực sự của omega-3 đối với não bộ, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Trong bối cảnh đó, thông điệp quan trọng là không nên xem thực phẩm bổ sung như "giải pháp thần kỳ". Việc sử dụng omega-3 cần được cân nhắc dựa trên nhu cầu cá nhân, tình trạng sức khỏe và tư vấn từ chuyên gia y tế. Một chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm tự nhiên và lối sống lành mạnh vẫn là nền tảng bền vững nhất để bảo vệ chức năng não bộ theo thời gian.
