Testosterone là một hormone thuộc nhóm androgen, được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn (nam), buồng trứng (nữ) và tuyến thượng thận. Đây được xem là hormone sinh dục chính ở nam giới, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các đặc điểm nam tính.
Testosterone chịu trách nhiệm cho râu, lông mặt và cơ bắp phát triển ở nam giới. Ở nữ giới, testosterone giúp duy trì sức khỏe xương, hệ sinh sản và góp phần vào ham muốn tình dục. Nồng độ testosterone thấp có thể gây vô sinh ở nam, trong khi nồng độ cao ở nữ có thể gây rối loạn rụng trứng. Nồng độ hormone này có thể được kiểm tra bằng xét nghiệm máu, thường là một phần trong đánh giá vô sinh.
Vai trò
Phát triển tinh trùng: Testosterone cần thiết cho quá trình sản xuất tinh trùng trong tinh hoàn. Tuy nhiên, điều cần thiết phải là yếu tố cân bằng, mức quá cao hoặc quá thấp đều có thể gây giảm số lượng tinh trùng.
Chịu trách nhiệm các đặc điểm sinh dục phụ ở nam: Bao gồm sự phát triển của lông mặt và lông cơ thể, giọng nói trầm hơn, tăng khối lượng cơ, kích thước xương lớn hơn và sự phân bố mỡ trong cơ thể.
Trẻ sơ sinh có mức testosterone tương tự nhau. Chỉ đến tuổi dậy thì, các bé trai mới bắt đầu sản xuất lượng testosterone cao hơn đáng kể, dẫn đến sự phát triển các đặc điểm sinh dục phụ ở nam.
Nữ giới có mức testosterone cao bất thường có thể gặp tình trạng mọc lông mặt, rụng tóc kiểu nam và vô sinh. Mức testosterone cao cũng liên quan đến mụn trứng cá ở mọi giới.
Hỗ trợ sự phát triển của trứng: Androgen đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nang noãn và quá trình sản xuất estrogen.
Hỗ trợ chức năng não: Hormone này liên quan đến trí nhớ, khả năng học tập và tư duy không gian.
Điều hòa cảm nhận đau và cảm xúc: Testosterone có thể ảnh hưởng đến ngưỡng chịu đau và khả năng nhận biết cảm xúc của người khác.
Duy trì ham muốn tình dục: Nồng độ testosterone cao thường đi kèm với ham muốn tình dục mạnh hơn.
Tăng khối lượng cơ: Nam giới có xu hướng phát triển cơ bắp nhiều hơn nữ giới do có mức testosterone cao hơn.
Xét nghiệm testosterone
Nên xét nghiệm vào buổi sáng để đảm bảo độ chính xác. Testosterone trong máu gồm hai dạng: tự do và liên kết (chiếm khoảng 98%). Bác sĩ sẽ dựa vào cả hai chỉ số để đánh giá.
Mức testosterone bình thường là bao nhiêu?
Nồng độ testosterone được xác định qua xét nghiệm máu và thay đổi trong ngày, thường cao nhất vào buổi sáng (đặc biệt ở nam dưới 45 tuổi).
Nam giới (≥19 tuổi):
Nữ giới (≥19 tuổi):
Mức hormone này có thể thay đổi theo thời gian trong ngày và độ tuổi, đặc biệt ở nam giới trẻ thường cao vào buổi sáng và giảm dần về chiều.
Dấu hiệu testosterone thấp
Mức testosterone thấp, còn gọi là “low T”, có thể gây ra nhiều triệu chứng ở nam giới bao gồm:
Nguyên nhân suy giảm testosterone
Mặc dù testosterone giảm dần theo tuổi là điều tự nhiên, nhưng một số yếu tố khác cũng có thể khiến hormone này suy giảm. Chấn thương tinh hoàn và các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị hoặc xạ trị có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình sản xuất testosterone. Mức testosterone bất thường (cao hoặc thấp) đều ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ở nam, testosterone thấp có thể do các yếu tố gồm:
Testosterone cao ở nam có thể do các nguyên nhân gồm:
Nguyên nhân phổ biến nhất gây testosterone thấp ở nữ là do mãn kinh. Còn mức cao có thể do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, u buồng trứng hoặc tuyến thượng thận, lạm dụng steroid…
Testosterone kê đơn được dùng để điều trị các tình trạng liên quan đến suy sinh dục ở nam giới và dậy thì muộn ở bé trai. Testosterone cũng được sử dụng trong điều trị cho người chuyển giới nam. Các dạng sử dụng gồm gel, dung dịch bôi ngoài, miếng dán, viên cấy dưới da, tiêm hoặc viên uống.
Rủi ro khi bổ sung
Bổ sung testosterone quá mức, đặc biệt khi dùng không đúng chỉ định, có thể làm giảm khả năng sinh sản và tăng nguy cơ một số vấn đề tim mạch như huyết áp cao, cục máu đông. Cơ quan quản lý như FDA chỉ chấp thuận sử dụng testosterone trong điều trị suy sinh dục do bệnh lý, không khuyến nghị dùng cho tình trạng suy giảm hormone do lão hóa tự nhiên. Việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá kỹ, tuyệt đối không tự ý dùng vì có thể gây hại cho sức khỏe.
Ngày 15-4, Công an tỉnh Gia Lai cho biết Phòng Cảnh sát kinh tế vừa phối hợp với Sở Y tế tỉnh Gia Lai và Công an xã Bình Dương kiểm tra đột xuất cơ sở do N.T.U.N. (27 tuổi) làm chủ, thực hiện pha trộn các sản phẩm mỹ phẩm, kem dưỡng da các loại.
Tại thời điểm kiểm tra, cơ sở đang sản xuất, kinh doanh 4 loại mỹ phẩm gồm: kem body ủ lạnh siêu trắng 350g, kem body ủ lạnh siêu trắng 500g, bột lá tắm bà đẻ, kem cốt.
Cơ sở sản xuất này có diện tích khoảng 150m2, quy trình sản xuất hoàn toàn thủ công trên nền gạch, không có các biện pháp đảm bảo tiêu chuẩn an toàn.
Cụ thể, cơ sở này sử dụng các loại thau để chứa nguyên liệu sản xuất với thành phần chính là bột gạo. Từ đó phối trộn với các loại hóa chất, mỹ phẩm khác được mua trôi nổi trên thị trường, bao gồm những sản phẩm có chữ Trung Quốc không có nhãn phụ.
Sau đó cơ sở phối trộn và đóng chai, lọ theo khối lượng, dán nhãn thành các sản phẩm để kinh doanh qua các nền tảng trực tuyến, sàn thương mại điện tử.
Đoàn kiểm tra xác định cơ sở sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm của N.T.U.N. có các hành vi vi phạm gồm: sản xuất mỹ phẩm khi chưa được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất mỹ phẩm; đưa các sản phẩm mỹ phẩm ra lưu thông trên thị trường khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp số tiếp nhận phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm; kinh doanh mỹ phẩm không có hồ sơ thông tin sản phẩm.
Tại buổi kiểm tra, đoàn kiểm tra đã thu giữ 3 mẫu sản phẩm gồm kem body ủ lạnh siêu trắng 350g, kem body ủ lạnh siêu trắng 500g, bột lá tắm bà đẻ để phân tích, đánh giá chất lượng sản phẩm.
Ngoài ra đoàn kiểm tra cũng thu giữ toàn bộ "kem trộn" thành phẩm và các loại nguyên liệu dùng để sản xuất. Đồng thời yêu cầu cơ sở ngừng ngay hoạt động sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm để làm rõ.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trẻ em là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nắng nóng kéo dài, với nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến mất nước, kiệt sức và sốc nhiệt.
Sốc nhiệt ở trẻ có thể xảy ra khi cơ thể trẻ không được bù đủ nước hoặc không có thời gian nghỉ ngơi hợp lý trong môi trường nóng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của kiệt sức do nóng và sốc nhiệt sẽ giúp cha mẹ bảo vệ con an toàn trong những ngày thời tiết khắc nghiệt như hiện nay.
Trước khi diễn tiến thành sốc nhiệt, trẻ thường trải qua giai đoạn nhẹ hơn như chuột rút do nóng hoặc kiệt sức do nóng. Tình trạng này thường xảy ra sau khi trẻ vận động hoặc vui chơi lâu dưới trời nắng nóng dẫn đến mất nước và điện giải qua mồ hôi.
Một số dấu hiệu cha mẹ có thể nhận thấy gồm: thân nhiệt tăng (thường dưới 40oC); da mát nhưng ẩm, ra nhiều mồ hôi; choáng, chóng mặt, mệt lả; đau đầu; khát nước nhiều; cáu gắt, khó chịu; chuột rút cơ; buồn nôn hoặc nôn mửa.
Một số trẻ có nguy cơ bị kiệt sức do nóng cao hơn như trẻ thừa cân hoặc béo phì; trẻ đang mắc bệnh; bị cháy nắng hoặc đang dùng một số loại thuốc.
Điều quan trọng là cần xử trí sớm để tránh tiến triển thành sốc nhiệt. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ trẻ bị kiệt sức do nóng, cha mẹ nên:
- Đưa trẻ vào nơi mát, có bóng râm hoặc phòng có điều hòa.
- Cho trẻ uống nước mát, có thể bổ sung muối như nước điện giải, uống từng ngụm nhỏ thay vì uống nhiều một lần.
- Dùng khăn ướt bằng nước mát, không dùng nước đá lạnh lau khắp người cho trẻ, chú ý các vùng có mạch máu lớn như gáy, nách, bẹn, trán để hỗ trợ hạ nhiệt.
- Nếu trẻ bị chuột rút có thể xoa bóp nhẹ nhàng. Nếu trẻ không uống được hoặc có các biểu hiện như lừ đừ, lơ mơ, mệt nhiều, bứt rứt, da tái... thì cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Sốc nhiệt là tình trạng nghiêm trọng xảy ra khi cơ thể trẻ không còn khả năng điều hòa thân nhiệt. Nhiệt độ cơ thể tăng nhanh có thể dẫn đến tổn thương não, thậm chí đe dọa đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Sốc nhiệt là một trường hợp cấp cứu y khoa tối khẩn cấp. Nếu con bạn ở ngoài trời hoặc trong bất kỳ môi trường nóng nào và có các triệu chứng trên hãy thực hiện các bước sau càng sớm càng tốt:
- Đưa trẻ vào nơi mát và cởi bớt quần áo cho trẻ.
- Dùng khăn tẩm nước mát lạnh đắp vùng trán, gáy, nách và lau khắp người để làm hạ nhiệt nhanh, có thể kèm quạt mát để thoát nhiệt, tản nhiệt dễ dàng hơn.
- Nếu có điều kiện có thể ngâm trẻ trong bồn nước mát, không dùng nước đá lạnh vì có thể làm trẻ bị co mạch.
- Theo dõi tình trạng ý thức và thân nhiệt liên tục, nếu nhiệt độ xuống dưới 38oC thì ngưng làm mát.
- Tránh cho trẻ uống quá nhiều chất lỏng trừ khi trẻ tỉnh táo và nhận thức được mọi việc. Tuyệt đối không cho trẻ uống nước nếu trẻ đang lơ mơ hoặc rối loạn ý thức.
Đầu tháng 4 vừa qua, trong chuyến du lịch đến Việt Nam, cô gái người Anh O.S.W 19 tuổi gặp tai nạn bất ngờ. Dù các bác sĩ đã nỗ lực hết mình, bằng tất cả chuyên môn và trách nhiệm, nhưng những tổn thương quá nặng khiến bệnh nhân không thể qua khỏi.
Ngày 2.4.2026, bệnh nhân được chẩn đoán chết não tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
Trong nỗi đau tận cùng, cha mẹ cô đã chủ động đưa ra một quyết định là hiến tặng mô tạng của con gái để cứu sống những người bệnh Việt Nam đang cận kề ranh giới sinh tử.
"Con tôi 19 tuổi, tuổi đẹp nhất của đời người. Đây cũng là lần đầu tiên con đi du lịch một mình với nhóm bạn. Con đã chọn đất nước Việt Nam là một quốc gia tươi đẹp để đến trong chuyến du lịch đầu tiên một mình, nhưng không may con lại ở đây theo một cách khác. Vì vậy, chúng tôi cũng gửi lại cháu ở đây - đất nước mà con đã lựa chọn để đến", cha của O.S.W chia sẻ.
Cha mẹ của O.S.W tâm sự, cô là một thiếu nữ mạnh mẽ, xinh đẹp, thông minh và luôn sống trọn vẹn từng khoảnh khắc. O.S.W vừa tốt nghiệp trung học, chuẩn bị bước vào đại học vào mùa thu tới. Chuyến đi đến Việt Nam là phần thưởng dành cho cô.
"Con bé đã có những khoảng thời gian vô cùng tuyệt vời tại đất nước của các bạn. Con luôn nói rằng, con yêu nơi này và hạnh phúc biết bao. Con sẽ vẫn sống theo một cách thật đẹp. Con sẽ có những gia đình mới ở đây và vẫn luôn ở trong trái tim chúng tôi. Chúng tôi vô cùng tự hào về con", người mẹ cũng xúc động trong nước mắt chia sẻ.
Các bác sĩ Bệnh viện hữu nghị Việt Đức là những người trực tiếp thực hiện các ca ghép tạng. Một phần sự sống của O.S.W đã được trao đi. Lá gan đã mang lại cơ hội sống cho người đàn ông 53 tuổi suy gan cấp trên nền viêm gan B, xơ gan nặng.
Hai quả thận giúp hồi sinh sự sống cho một người đàn ông 35 tuổi và một phụ nữ 41 tuổi - những bệnh nhân đã nhiều năm sống phụ thuộc vào máy chạy thận, mòn mỏi chờ đợi phép màu.
Tại buổi lễ tri ân gia đình người hiến tạng do Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức tổ chức sáng 8.4, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Vương quốc Anh tại Việt Nam bày tỏ sự cảm ơn chân thành tới Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và chia buồn sâu sắc với gia đình người hiến tạng.
Ông cho rằng, đây là sự kiện buồn khi một cô gái trẻ người Anh ra đi. Nhưng sự sống của cô gái chỉ là thay đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác. Ông rất trân trọng hành động của gia đình người hiến tạng và hy vọng, biểu tượng này góp phần vào sự phát triển lĩnh vực hiến ghép mô tạng tại Việt Nam.
PGS-TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện hữu nghị Việt Đức, bày tỏ, gia đình cô gái O.S.W lần đầu tiên đến Việt Nam. Trong nỗi đau tận cùng, họ đã dũng cảm chủ động trao sự sống của con gái cho những con người xa lạ. Đây là hành động hết sức ngưỡng mộ.
"Nghĩa cử của gia đình họ có lẽ sẽ chạm tới trái tim của nhiều người dân Việt Nam và rồi nhận thức của chúng ta về hiến tặng mô tạng sau khi không may qua đời ta sẽ rộng thoáng hơn vì cho đi là còn mãi", PGS Hùng xúc động nói.
Dịp này, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cũng đã có thư gửi lời cảm ơn sâu sắc gửi đến gia đình người hiến tạng.
