Cuối năm 2017, con trai chị Bảo Yến sốt cao và co giật. Lúc đó, người mẹ là nhân viên kế toán, đang bận quyết toán sổ sách, còn chồng đi công tác xa. Trong tình huống khẩn cấp, mẹ chồng chị cầm lái xe máy, mẹ đẻ bế cháu đưa thẳng vào bệnh viện. Trở về nhà, nhìn hai người mẹ phờ phạc, chị nhận ra mình đang để họ bước vào hành trình “nuôi con mọn” lần nữa. Ý định sinh thêm con khép lại.
Chị Yến kết hôn năm 2013 và sinh con đầu lòng một năm sau. Khi bé ba tháng tuổi, chị quay lại công việc. Dù hai bên nội ngoại sống cùng chung cư ở phường An Lạc, việc chăm con không dễ san sẻ. Bé ốm đau liên tục, bên nội phải lo cho hai cháu nhỏ khác, mẹ đẻ không thể gánh vác hết. Chị trở nên ít nói, dễ kích động, cảm giác tách khỏi mọi người. Ban ngày làm việc trong trạng thái kiệt sức, về nhà lại căng thẳng, nhiều lần không kiểm soát được cảm xúc với chồng con.
Khi con vào lớp 1, tình trạng dần cải thiện. Vợ chồng chị nghĩ đến việc sinh thêm nhưng e ngại bài toán kinh tế. Hiện chi phí nuôi con khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng, chiếm 35% thu nhập gia đình, gồm học bán trú, các lớp năng khiếu và các khoản phát sinh. Nếu có con thứ hai, chi phí sẽ tăng lên 70% thu nhập của vợ chồng. “Thà một con nhưng đảm bảo chất lượng sống, vì người lớn có thể nhịn chứ trẻ nhỏ không thể thiếu thốn”, chị Yến nói.
Chị từng chứng kiến những gia đình “rơi từ tầng lớp trung lưu xuống nhóm khó khăn” do sinh con thứ hai. Một người bạn của chị từng vay mượn để xoay xở khi sinh bé thứ hai ngoài kế hoạch. Một người khác ở Phan Rí Cửa (Bình Thuận), từng là kỹ sư IT, nghỉ việc 10 năm chăm hai con và không thể quay lại thị trường lao động. “Tôi chọn không đi vào con đường đó”, Yến nói.
Tại TP HCM, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là 1,51, tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm trước nhưng vẫn ở mức thấp kéo dài. Theo Chi cục Dân số TP HCM, mức sinh này dưới xa ngưỡng thay thế 2,1 con, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh tương lai.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, nhận định xu hướng phụ nữ đô thị 25-40 tuổi chọn sinh một con đang gia tăng. Quyết định này là kết quả từ những thay đổi cấu trúc xã hội, trong đó áp lực kinh tế là rào cản lớn nhất, chi phí nuôi dạy trẻ ngày càng đắt đỏ.
Theo tính toán của Đại biểu Quốc hội, GS TS Nguyễn Thiện Nhân, để nuôi một người con đến năm 18 tuổi, gia đình cần chi ít nhất 900 triệu đồng. Tại các đô thị lớn như TP HCM, giáo dục và y tế là hai khoản ngốn nhiều tiền nhất, có thể đến hàng chục triệu đồng mỗi tháng.
Trên bình diện quốc tế, gánh nặng này cũng đang là “nút thắt” đánh gục mức sinh của nhiều nền kinh tế. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa chỉ ra Hàn Quốc là quốc gia tốn kém nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ, với chi phí cao gấp 7,79 lần GDP bình quân đầu người. Tại Mỹ, viện Brookings ước tính chi phí này đã vượt 300.000 USD cho một trẻ dưới 17 tuổi do lạm phát.
Theo bà Thúy, nhiều phụ nữ không dám sinh thêm bởi thị trường lao động chưa tạo cơ hội cho phụ nữ vừa sinh con vừa phát triển sự nghiệp. Với nhóm người có học vấn cao, việc có thêm con thường đồng nghĩa với lộ trình thăng tiến bị bỏ dở. Nhiều bà mẹ hiện đại còn lo ngại về chất lượng dịch vụ xã hội. Các nhu cầu về trường lớp, an toàn thực phẩm và y tế hiện chưa đáp ứng được kỳ vọng.
Việc chuyển sang mô hình gia đình hạt nhân khiến các cặp vợ chồng mất đi mạng lưới hỗ trợ từ ông bà. Khi sự giúp đỡ từ người thân trở thành điều xa xỉ, mọi áp lực chăm sóc dồn hết lên vai người mẹ. “Lựa chọn sinh một con trở thành giải pháp an toàn để họ bảo toàn chất lượng sống”, bà Thúy nói.
Đó cũng là lý do Minh Hạnh, 29 tuổi, quê Bình Dương, thường cười khi bạn bè khuyên sinh thêm để nhận hỗ trợ từ thành phố. “Không ai sinh con chỉ để nhận 5 triệu đồng”, chị nói.
Vợ chồng chị đón con đầu lòng năm 2022. Chồng làm thiết kế đồ họa, chị từng làm marketing nhưng chấp nhận ở nhà làm hậu phương. Nội ngoại ở cách 40 km nên vợ chồng tự xoay xở. Chị thường thức trắng đêm khi con ốm, đến việc mua cháo cũng phải nhờ người trông con giúp. Trở ngại lớn nhất của Hạnh là sự tự ti về công việc sau 5 năm nghỉ chăm con và dịch bệnh, kỹ năng dần tụt hậu giữa thị trường cạnh tranh khắc nghiệt.
Chuyên gia Phạm Thị Thúy cho rằng mức sinh dưới ngưỡng thay thế kéo dài đang để lại nhiều hệ quả. Đầu tiên là già hóa dân số, lực lượng lao động thu hẹp, tạo gánh nặng cho thế hệ trẻ. Những gia đình một con dễ khiến người cao tuổi sống một mình khi con cái đi làm xa, gia tăng nguy cơ cô đơn. Trẻ em thiếu tương tác với anh chị em dễ chịu kỳ vọng lớn, tạo thêm căng thẳng cho cả phụ huynh và trẻ.
Về chính sách, chuyên gia đánh giá các quy định hiện nay chưa đủ. Cần cải cách chế độ thai sản cho nam giới, tăng cường các lớp kỹ năng tiền hôn nhân và cải thiện chất lượng dịch vụ công thay vì chỉ dừng ở việc miễn phí y tế, giáo dục.
Cuối năm ngoái, chị Yến mở một sổ tiết kiệm cho tuổi già của mình. Là con một trong gia đình có cha mẹ ly hôn, chị hiểu cảm giác một mình gánh vác trách nhiệm. “Khoản tiết kiệm là cách tôi tự lo cho bản thân, không tạo gánh nặng cho con sau này”, chị nói.
Thời gian qua, đã ghi nhận không ít trường hợp bị ngạt khí trong ô tô, đặc biệt khi dừng xe trong không gian kín. Những sự việc đau lòng này là lời cảnh báo rõ ràng về những rủi ro tiềm ẩn mà nhiều người vẫn còn chủ quan trong quá trình sử dụng phương tiện.
Một buổi chiều tưởng chừng bình thường đã khép lại bằng nỗi mất mát không thể cứu vãn, khi một người đàn ông chỉ vì tranh thủ chợp mắt trong lúc chờ vợ tan làm đã mãi mãi không tỉnh dậy.
Sự việc đâu lòng xảy Malaysia thời gian gần đây được chia sẻ lại thu hút sự chú ý. Cụ thể, ông Iban (53 tuổi) sau giờ làm đã chủ động lái xe đến đón vợ như thường lệ. Vì đến sớm hơn giờ tan ca, ông bật điều hòa và nằm nghỉ trong xe, chờ vợ ra về.
Khi hoàn thành công việc và bước ra ngoài, người vợ nhìn thấy chồng đang ngủ say trong xe. Nghĩ rằng anh đã quá mệt sau một ngày dài, chị không nỡ đánh thức mà lặng lẽ tự bắt xe về nhà, để chồng nghỉ thêm một lát rồi sẽ tự về sau.
Tuy nhiên, sự "tử tế trong khoảnh khắc" ấy lại vô tình dẫn đến bi kịch. Nghĩ rằng chồng sẽ sớm tỉnh dậy và trở về, người vợ tiếp tục công việc nhà mà không quay lại kiểm tra. Đến khoảng 20h tối, khi vẫn chưa thấy chồng về, chị bắt đầu lo lắng và gọi điện cho đồng nghiệp. Khi biết chiếc xe vẫn còn đỗ gần công ty và ông Iban vẫn đang ngủ, chị tạm yên tâm, nghĩ rằng anh chỉ quá mệt nên ngủ lâu hơn bình thường.
Đến nửa đêm, cảm giác bất an ngày càng lớn, người vợ quay lại nơi đỗ xe. Tại đây, chị bàng hoàng phát hiện chồng nằm bất động, sắc mặt tái nhợt. Dù lập tức gọi cứu hộ, mọi thứ đã quá muộn ông Iban được xác định đã tử vong do ngộ độc khí carbon monoxide (CO).
Theo các chuyên gia, khi ô tô nổ máy trong trạng thái đứng yên, đặc biệt trong không gian kín hoặc thiếu thông gió, khí CO có thể tích tụ nhanh chóng. Đây là loại khí không màu, không mùi nhưng cực kỳ độc, có thể khiến nạn nhân mất ý thức và tử vong mà không kịp nhận ra.
Các chuyên gia khuyến cáo, nếu xuất hiện dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc mệt mỏi khi ngồi trong xe, cần lập tức mở cửa thông gió hoặc rời khỏi xe ngay. Trong trường hợp nghi ngờ ngộ độc CO, phải nhanh chóng đưa nạn nhân ra nơi thoáng khí và gọi cấp cứu.
Làm gì để phòng tránh ngộ độc khí CO?
Ngủ trong ô tô tiềm ẩn nguy cơ ngạt khí nguy hiểm: đặc biệt khi xe đóng kín, oxy trong xe có thể giảm dần gây thiếu oxy, lịm dần và nguy hiểm đến tính mạng.
Chị B.A.D. (37 tuổi, Tp.HCM) đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe định kỳ. Khi siêu âm cho chị, bác sĩ bất ngờ phát hiện một viên sỏi như quả trứng gà ở túi mật. Kết quả chụp MRI sau đó cho thấy viên sỏi lớn tới 67x35mm khiến túi mật giãn to bất thường. Đáng chú ý, dù sỏi đã tồn tại lâu, người bệnh hầu như không có triệu chứng rõ rệt.
Ngay sau đó, chị D. được bác sĩ chỉ định phẫu thuật nội soi cắt túi mật để phòng ngừa biến chứng. Trong quá trình mổ, viên sỏi được ghi nhận có kích thước hơn 5cm, bằng một quả trứng gà. Chị D. đã sốc nặng khi bác sĩ thông báo chị phải cắt bỏ túi mật vì sỏi túi mật và mật đã hết chức năng. Tuy nhiên, ca phẫu thuật không quá khó, người bệnh bình phục nhanh.
Theo ThS.BS Phan Bảo Toàn, Khoa Ngoại Bệnh viện Gia An 115, sỏi túi mật là bệnh lý khá phổ biến, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi đi khám sức khỏe.
Đáng chú ý, bệnh nhân hầu như không có triệu chứng trước đó dù viên sỏi đã tồn tại trong thời gian dài. Trước nguy cơ biến chứng, bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật cắt túi mật nội soi. Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp ghi nhận viên sỏi có kích thước hơn 5 cm, gần bằng một quả trứng gà. Sau mổ, bệnh nhân hồi phục tốt và được xuất viện sau vài ngày điều trị.
Theo bác sĩ, không phải mọi trường hợp sỏi túi mật đều cần phẫu thuật ngay. Tuy nhiên, với những viên sỏi kích thước lớn (thường từ 3cm trở lên), chiếm gần hết lòng túi mật hoặc có nguy cơ biến chứng, phẫu thuật cắt túi mật là phương pháp điều trị hiệu quả nhằm xử trí triệt để và phòng ngừa rủi ro.
Cũng theo ThS.BS Phan Bảo Toàn, nếu không được theo dõi và xử trí phù hợp, sỏi túi mật có thể gây ra nhiều biến chứng như viêm túi mật cấp, tắc mật, nhiễm trùng đường mật, viêm tụy cấp do sỏi, hội chứng Mirizzi, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư túi mật ở các trường hợp sỏi lớn. Những biến chứng này có thể diễn tiến nhanh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh.
Chế độ ăn uống thiếu khoa học là nguyên nhân phổ biến dẫn đến sỏi túi mật.
Nhịn ăn sáng: Sau một đêm, túi mật cần được kích thích co bóp để đẩy mật. Nếu bạn không ăn sáng, mật không được tiêu thụ, lưu trữ lâu ngày sẽ cô đặc lại.
Ăn ít rau xanh: Thói quen này khiến nhu động ruột và đường mật giảm, làm dịch mật ứ đọng, dễ hình thành sỏi bùn và gây tắc mật. Ngược lại, rau củ quả kích thích lưu thông mật, giảm nguy cơ viêm và tạo sỏi, vì vậy mỗi người nên bổ sung khoảng 500g rau xanh mỗi ngày.
Ăn nhiều dầu mỡ: Thường xuyên nạp vào cơ thể đồ chiên rán làm tăng cholesterol và triglycerid trong dịch mật, tạo điều kiện kết tinh thành sỏi.
Thực phẩm chế biến sẵn: Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm tinh chế, ít chất xơ như đồ hộp, nước hầm, cháo dinh dưỡng… cũng làm giảm nhu động ruột, khiến mật kém lưu thông.
Từ trường hợp trên, bác sĩ Toàn khuyến cáo người trưởng thành, đặc biệt là nhóm có yếu tố nguy cơ như béo phì, ăn nhiều dầu mỡ, ít vận động nên duy trì khám sức khỏe định kỳ, bao gồm siêu âm ổ bụng, để phát hiện sớm bệnh ngay cả khi chưa có triệu chứng.
Người dân cũng cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo như đau quặn vùng hạ sườn phải (có thể lan ra lưng hoặc vai phải), đầy bụng, buồn nôn sau ăn nhiều dầu mỡ, khó tiêu kéo dài hoặc sốt không rõ nguyên nhân. Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh cần đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng và phải "mất mật" đáng tiếc.
Nhiều người mất thời gian để cứu vãn mối quan hệ rạn nứt, nhưng các chuyên gia tâm lý cho biết cần lý trí nhận diện các dấu hiệu độc hại để rời đi thay vì nỗ lực vô ích.
Bạo hành về thể xác hoặc tinh thần
Chuyên gia trị liệu tình dục Tammy Nelson (Mỹ) cho biết nếu đối phương dùng vũ lực như đẩy, xô, túm hay đánh bạn vì bất kỳ lý do gì, việc cố gắng thay đổi họ là vô ích. Bên cạnh bạo lực thể xác, sự thao túng tâm lý (gaslighting) cũng là một dạng bạo hành nguy hiểm. Nếu bạn bị chỉ trích là "quá nhạy cảm" hoặc "hay tưởng tượng" khi lên tiếng về những khúc mắc, hãy cân nhắc việc rời đi để bảo vệ bản thân.
Chỉ có một người nỗ lực
Mối quan hệ cần sự vun vén từ hai phía. Nếu bạn luôn là người duy nhất cố gắng giữ gìn tình cảm, trong khi đối phương chỉ hồi đáp ở mức tối thiểu, đó là lúc nên dừng lại. Nhà tâm lý học người Mỹ Marie Land cho biết, nếu bạn cảm thấy xấu hổ khi kể với người khác về những nỗ lực mình đang bỏ ra, chứng tỏ bạn đang cố gắng quá mức cho một người không phù hợp.
Đối phương từ chối sửa đổi
Chuyên gia tư vấn hôn nhân John Amodeo (San Francisco, Mỹ), tác giả cuốn sách Dancing with Fire, cho rằng sự thấu hiểu và lòng dũng cảm là yếu tố cần thiết để vượt qua khủng hoảng. Nếu bạn không hạnh phúc nhưng người bạn đời từ chối mọi sự trợ giúp, từ việc gặp chuyên gia tâm lý đến thay đổi thói quen xấu, thì chia tay là lựa chọn nên được ưu tiên.
Sợ gần gũi
Nếu bạn không thể chịu đựng việc hôn hay gần gũi đối phương trong một thời gian dài và không có dấu hiệu cải thiện, đó là tín hiệu cho thấy sự kết nối về cảm xúc và thể xác đã đứt gãy.
Người thân thiết lo ngại
Các nghiên cứu cho thấy bạn bè và người thân thường có cái nhìn khách quan về mối quan hệ của bạn. "Nếu những người hiểu rõ bạn nhất bắt đầu bày tỏ sự lo ngại, có thể họ đã nhìn ra những vấn đề tiềm ẩn mà người trong cuộc đang cố tình phớt lờ", giáo sư tâm lý học Gary Lewandowski từ Đại học Monmouth (Mỹ) nhận định.
Niềm tin bị phá vỡ
Tin cậy là nền tảng cốt lõi của một cuộc hôn nhân. Niềm tin một khi đã sụp đổ do những dối trá về tiền bạc, sự phản bội hoặc lạm dụng lặp đi lặp lại sẽ rất khó phục hồi. Bạn cần ở bên một người mang lại cảm giác an toàn thay vì sự bất an thường trực.
Ngoại tình nhiều lần
Việc dùng sự không chung thủy như một cách giải quyết các vấn đề trong mối quan hệ là sai lầm. Chuyên gia Tammy Nelson khuyên nếu bạn hoặc bạn đời thường xuyên tìm đến người thứ ba thay vì đối diện với nhau, hãy chấm dứt mối quan hệ thay vì đổ lỗi cho đối phương.
Cuộc sống cá nhân bị đình trệ
Một mối quan hệ lành mạnh là động lực để cả hai cùng phát triển. Nếu chuyện tình cảm chiếm quá nhiều năng lượng, khiến bạn không còn tâm trí cho sự nghiệp, gia đình và các mục tiêu cá nhân, đó là dấu hiệu của sự độc hại. Sự hy sinh trong tình yêu không được phép đánh đổi bằng tương lai cá nhân.
Thường xuyên bị gạt bỏ cảm xúc
Theo John Amodeo, khi nhu cầu được tôn trọng và sẻ chia của bạn bị đối phương phớt lờ, rào cản tâm lý sẽ xuất hiện. Sự im lặng và thái độ phòng thủ từ đối phương lâu dần sẽ tạo ra sự cô lập. Rời đi là cách tốt nhất để ổn định lại cuộc sống.
