BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay nắng nóng cực đoan là mối nguy hiểm đặc biệt với nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người có nhiều bệnh nền tim mạch, huyết áp, tiểu đường và đặc biệt là người từng có tiền sử đột quỵ. Bệnh viện tiếp nhận nhiều trường hợp trong tình trạng nguy kịch chỉ vì thói quen tắm ngay sau khi hoạt động ngoài trời nắng.
Có hai cơ chế chính khiến cơ thể “gục ngã” khi thay đổi nhiệt độ đột ngột, theo BS Dũng. Khi cơ thể đang ở nhiệt độ cao, các mạch máu ngoại vi giãn ra để thải nhiệt. Tiếp xúc đột ngột với nước lạnh kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến mạch máu co lại tức thì để giữ nhiệt. Điều này làm tăng áp lực lên thành mạch, khiến huyết áp tăng vọt, có thể dẫn tới chảy máu não hoặc nhồi máu não.
Ngoài ra, nắng nóng khiến cơ thể mất nước và điện giải nhanh qua mồ hôi. Tình trạng này làm tăng độ nhớt của máu, giảm thể tích tuần hoàn. Khi máu trở nên “đặc” và lưu thông chậm, kết hợp với nhịp tim thay đổi, các cục máu đông rất dễ hình thành, gây tắc mạch não ngay sau đó.
“Đột quỵ không chừa một ai, kể cả người trẻ nếu chủ quan với thói quen sinh hoạt”, bác sĩ Dũng nói, khuyến cáo mọi người không tắm ngay sau khi đi nắng, cần nghỉ ở nơi thoáng mát để cơ thể hạ nhiệt tự nhiên khoảng 20-30 phút.
Trước khi tắm cần làm quen với nước bằng cách lau người bằng khăn ẩm hoặc rửa chân tay. Uống đủ nước, ưu tiên nước lọc, nước điện giải; hạn chế rượu bia, cà phê. Tránh nắng giờ cao điểm bằng cách hạn chế ra ngoài từ 10h đến 16h. Người có bệnh nền cần theo dõi huyết áp, dùng thuốc đúng chỉ định.
Trong thời tiết nắng nóng, nếu xuất hiện các triệu chứng sau, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, theo quy tắc FAST:
F (Face): Méo miệng
A (Arm): Yếu hoặc liệt một bên tay/chân
S (Speech): Nói ngọng, nói khó, không hiểu lời người khác
T (Time): Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức – mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi
Bên cạnh đó, cần cảnh giác với các dấu hiệu sốc nhiệt như thân nhiệt trên 40 độ C, da nóng khô, lú lẫn, mất phương hướng hoặc co giật.
Ngày 4/5, PGS.TS.BS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực Chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết, ba bé trai gồm 7 tuổi (ngụ Lâm Đồng), 9 tuổi (ngụ Tây Ninh) và 5 tuổi (ngụ Hóc Môn, TP HCM), lần lượt nhập viện trong dịp nghỉ lễ.
Các bé đều không biết bơi, gặp nạn khi tắm hồ bơi khi đi du lịch và được phát hiện muộn, lúc đã ngưng tim, ngưng thở. Nhờ được sơ cứu đúng cách tại chỗ, tim đập trở lại, sau đó được chuyển qua bệnh viện địa phương rồi lên tuyến cuối.
Khi vào Nhi đồng 1, cả ba đều thiếu oxy não nặng, suy hô hấp, viêm phổi hít và hôn mê sâu. Bác sĩ phải cho thở máy, dùng thuốc vận mạch, chống phù não, kiểm soát co giật. Hai ca nặng hơn được áp dụng hạ thân nhiệt chỉ huy để bảo vệ não.
Theo phó giáo sư Quang, nhờ được cấp cứu đúng tại hiện trường và chuyển viện trong "thời gian vàng" dưới 6 giờ, tiên lượng sống của các bé khả quan. Tuy nhiên, y bác sĩ vẫn đang nỗ lực hết sức để hạn chế tối đa các di chứng nặng về thần kinh và vận động cho trẻ sau khi hồi phục.
Bác sĩ cảnh báo, số ca trẻ em ngạt nước, đuối nước thường tăng cao vào dịp lễ và mùa hè do thời tiết nắng nóng, nhu cầu du lịch, tắm biển, hồ bơi của các gia đình tăng. Để phòng tránh tai nạn, phụ huynh cần cho trẻ học bơi và trang bị kỹ năng an toàn dưới nước càng sớm càng tốt.
Bố mẹ không rời mắt khỏi trẻ, không nên sử dụng điện thoại làm lơ là việc quan sát trẻ bơi. Nếu chẳng may xảy ra tai nạn, việc sơ cứu ngưng tim ngưng thở ngay tại hiện trường là yếu tố sống còn, quyết định khả năng phục hồi của trẻ trước khi đưa đến bệnh viện.
Nếu trẻ tím tái, ngưng thở, cần lập tức sơ cứu tại chỗ bằng cách ấn ngực ở vị trí nửa dưới xương ức và hà hơi thổi ngạt. Tuyệt đối không thực hiện các biện pháp sai lầm như xốc nước, vác trẻ chạy, lăn lu hay ấn bụng, bởi không có tác dụng mà còn làm mất đi "thời gian vàng" cứu sống não bộ của trẻ.
Ngày 5/3, bác sĩ Nguyễn Đức Minh, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết bệnh nhân bị sốc nhiễm khuẩn nặng, phải duy trì thuốc vận mạch liều tương đối cao. Mu bàn tay trái có tổn thương phỏng nước hoại tử màu đen kích thước khoảng 5×6 cm, xung quanh sưng nề, viêm tấy và đau nhiều. Chỉ trong vòng 48 giờ, tình trạng viêm tấy từ vùng hoại tử đã lan tỏa nhanh chóng, phù nề toàn bộ bàn tay và lan lên đến cẳng tay.
Các xét nghiệm cho thấy bệnh nhân suy đa cơ quan gồm phổi, gan, thận và tim mạch. Kết quả xét nghiệm vi sinh xác định thủ phạm là vi khuẩn Serratia marcescens. Đây là loại vi khuẩn Gram âm cơ hội, thường tồn tại trong môi trường (nước, đất) và có khả năng gây nhiễm trùng huyết, viêm mô tế bào rất nặng nếu xâm nhập đường máu.
Sau hai ngày điều trị, tình trạng bệnh nhân cải thiện tích cực.
Theo bác sĩ, triệu chứng hoại tử xuất hiện tại vị trí tiêm nhưng không có đủ cơ sở để quy kết trực tiếp do mũi tiêm. Thực tế, vị trí tiêm tạo ra một tổn thương da nhỏ - một "cánh cửa" mở cho vi khuẩn. Trong quá trình sinh hoạt, vùng da này tiếp xúc với nước bẩn, bụi bẩn hoặc thực phẩm sống, vi khuẩn Serratia marcescens có thể xâm nhập và gây bệnh.
Theo bác sĩ, trường hợp tổn thương hoại tử lan rộng như trên, việc điều trị không chỉ dừng lại ở hồi sức và kháng sinh mà cần phối hợp can thiệp ngoại khoa. Người bệnh có thể phải cắt lọc mô hoại tử nhiều lần nhằm kiểm soát nhiễm trùng, ngăn viêm tấy lan tỏa và bảo tồn tối đa chức năng bàn tay.
Bác sĩ khuyến cáo khi thực hiện các thủ thuật như tiêm, truyền, cần đảm bảo vô khuẩn trong quá trình thực hiện và đặc biệt là chăm sóc vị trí tiêm sau khi về nhà. Cần giữ vùng da này sạch, khô, tránh tiếp xúc với nguồn nước không sạch hoặc đất cát cho đến khi vết kim khép miệng hoàn toàn. Nếu vết tiêm sưng, đau, đổi màu da hoặc kèm theo sốt hoặc mệt mỏi, cần đến cơ sở y tế ngay để khám và xử trí kịp thời.
"Từ một tổn thương nhỏ ngoài da, nếu không được kiểm soát tốt, nhiễm trùng có thể lan nhanh vào máu gây nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan, đe dọa trực tiếp đến tính mạng", bác sĩ nói.
"Cùng sống khỏe" là hoạt động cộng đồng thuộc chương trình Tăng cường công tác khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe người dân được Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cùng đối tác triển khai trong 2026 - 2030.
Chương trình nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cơ sở, kiểm soát bệnh mạn tính tại các địa phương và thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong khám, chữa bệnh.
Lễ ký kết hợp tác triển khai chương trình được Cục Quản lý khám chữa bệnh tổ chức sáng 13.5, tại Hà Nội.
Theo TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), với hợp tác này, 4 nội dung lớn được triển khai: xây dựng hướng dẫn chuyên môn; quản lý hành nghề khám bệnh, chữa bệnh; cấp cứu ngoại viện và chất lượng dịch vụ y tế.
Tăng cường năng lực khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cộng đồng, trong đó, hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực khám, chữa bệnh, đặc biệt các bệnh chuyên khoa và mãn tính; đào tạo, cập nhật kiến thức cho nhân viên y tế; triển khai các hoạt động truyền thông nâng cao chăm sóc sức khỏe cộng đồng, khuyến khích người dân thực hành lối sống lành mạnh và chủ động quản lý sức khỏe.
Đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin và hệ thống dữ liệu y tế số vào khám, chữa bệnh và nghiên cứu khoa học, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.
Đặc biệt, chương trình sẽ đánh giá nhằm đo lường kết quả và tác động của các can thiệp trong thực tế triển khai.
Trước đó, "Cùng sống khỏe" đã có 13 năm triển khai Việt Nam tại 36 tỉnh, thành (trước sáp nhập) và hiện tiếp tục được mở rộng tại 34 tỉnh, thành (sau sáp nhập), cung cấp các hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe về tăng huyết áp, đái tháo đường và các bệnh tim mạch cho hơn 2 triệu người dân trong cộng đồng, góp phần tăng cường năng lực chuyên môn trong quản lý bệnh không lây nhiễm tại gần 400 trạm y tế xã/phường.
"Cùng sống khỏe" ghi nhận những cải thiện tỷ lệ đạt mục tiêu điều trị tại các địa bàn triển khai trong giai đoạn 2024 - 2025, với tỷ lệ kiểm soát tăng huyết áp tăng từ 32% lên 67%; và tỷ lệ kiểm soát đái tháo đường tăng từ 27% lên 79%.
Phát hiện nguy cơ, kiểm soát tốt bệnh mạn tính (đái tháo đường, bệnh lý tim mạch) giúp giảm các biến chứng nguy hiểm như: suy thận, đột quỵ não.
