Bản đồ truyền thống “bó tay” với đường phố Đông Nam Á
Ở nhiều đô thị Đông Nam Á, một chuyến xe công nghệ chưa bao giờ chỉ là câu chuyện đi từ điểm A đến điểm B.
Trên thực tế, tài xế có thể phải luồn qua những con hẻm rất nhỏ, tìm một địa chỉ nằm trong dãy nhà không đánh số rõ ràng, đối mặt với cảnh ùn tắc thay đổi theo từng khung giờ, hoặc buộc phải đổi lộ trình chỉ sau một cơn mưa ngắn vì đoạn đường quen thuộc bất ngờ ngập nước.
Đó là lý do bài toán bản đồ, tưởng như đã được giải quyết từ lâu, lại đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn nhất của lĩnh vực xe công nghệ ở khu vực này.
Đây là vấn đề được ông Philipp Kandal, Giám đốc Sản phẩm Tập đoàn Grab nêu ra tại sự kiện GrabX 2026, diễn ra vào ngày 8/4 tại Jakarta, Indonesia.
Theo ông Philipp Kandal, nhiều ứng dụng bản đồ phổ biến chưa thật sự phù hợp với phần lớn đường phố Đông Nam Á, nơi có nhiều hẻm nhỏ, đường không tên và những biến động rất đặc thù như ngập cục bộ sau mưa.
Ông cho biết, trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là công cụ đắc lực để xử lý vấn đề này.
“Chúng tôi tự xây dựng bản đồ riêng từ dữ liệu của 20 tỷ chuyến đi và đơn hàng trong 14 năm qua. Bản đồ sẽ hiểu được từng ngõ ngách thành phố, thời điểm tắc đường và cả cách thời tiết làm thay đổi hành trình di chuyển”, ông Philipp Kandal chia sẻ.
Nếu coi bản đồ truyền thống là một bức ảnh tĩnh, bản đồ AI sẽ hoạt động theo thời gian thực. Ông Philipp Kandal cho biết, lượng dữ liệu khổng lồ tích lũy không chỉ giúp nền tảng biết đến từng con đường nhỏ, mà còn nắm được thời điểm thường tắc đường khi trời mưa, đặc điểm di chuyển của người dùng và những sắc thái rất địa phương của từng thành phố.
Nhiều bài toán khó được AI xử lý trong đặt xe công nghệ
Cũng tại sự kiện ông Anthony Tan, CEO kiêm đồng sáng lập Grab nhấn mạnh, ứng dụng AI trở thành hướng đi gần như bắt buộc với nền tảng đặt xe công nghệ.
Tuy nhiên, CEO này cũng nêu ra một thực trạng là khi AI trở thành xu thế không thể đảo ngược, tầng lớp lao động phổ thông sẽ dễ bị nới rộng khoảng cách về công nghệ.
Theo ông, thách thức không nằm ở việc phát triển AI mạnh đến đâu, mà là làm sao để công nghệ này đủ gần gũi để bất kỳ ai cũng có thể sử dụng, kể cả những người không am hiểu công nghệ.
“AI không nên chỉ phục vụ những người thành thạo kỹ thuật số, mà cần được thiết kế để hỗ trợ cả những lao động địa phương trong công việc hàng ngày”, ông nói.
Từ quan điểm đó, Grab xây dựng hạ tầng AI đưa tới tài xế và đối tác theo cách họ “không cần biết đó là AI”. Thay vì tạo thêm lớp công nghệ phức tạp, đơn vị này hướng tới việc biến AI thành một “người bạn đồng hành thông minh”, tự động hỗ trợ trong quá trình làm việc.
“Nền tảng này có thể theo dõi từng chuyến đi đang diễn ra, kiểm tra lộ trình, điểm dừng và phát hiện các rủi ro trước khi sự cố xảy ra, đồng thời tối ưu việc ghép đơn dựa trên nhiều yếu tố như thời tiết, tình trạng giao thông hay đặc điểm của đơn hàng”, ông Anthony Tan chia sẻ.
Theo ông, nếu AI có thể xử lý những việc tốn thời gian nhưng lặp đi lặp lại, tài xế có thể tiết kiệm công sức và có thêm cơ hội tăng thu nhập.
Ông nêu ví dụ AI có thể hỗ trợ tài xế tìm đúng vị trí nhà hàng trong một trung tâm thương mại, qua đó giảm thời gian loay hoay và mở ra khả năng kiếm thêm khoảng 10% thu nhập từ quỹ thời gian được giải phóng.
Cũng tại sự kiện, Grab đã công bố 13 trải nghiệm được ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Các trải nghiệm này cho thấy khả năng ứng dụng của AI trong lĩnh vực đặt xe công nghệ.
Một ví dụ điển hình là giải quyết bài toán đặt xe nhóm.
Ông Philipp Kandal dẫn ra một kịch bản quen thuộc: Vào giờ tan làm, một nhóm đồng nghiệp cùng di chuyển về nhà. Dù đi chung một hướng, hành trình lại phát sinh nhiều vấn đề nhỏ như ai sẽ là người đặt xe, ai xuống trước, quãng đường mỗi người khác nhau và đặc biệt là việc chia chi phí.
Trong nhiều trường hợp, một người phải đứng ra thanh toán toàn bộ chuyến đi rồi tự thu lại tiền từ những người còn lại, gây bất tiện và mất thời gian.
“Những điều tưởng như rất nhỏ này lại khiến trải nghiệm di chuyển trở nên phức tạp hơn nhiều so với bản chất của nó”, ông Philipp Kandal chia sẻ.
Thông qua ứng dụng AI, hệ thống có thể tự động chia chi phí dựa trên quãng đường mỗi người đã đi, còn từng thành viên tự thanh toán trên điện thoại của mình.
Nhiều đại lý đang nhận cọc Honda UC3 với dự kiến phân phối ra thị trường từ cuối tháng 6. Mức giá tạm tính khoảng 58 - 60 triệu đồng cho phiên bản tiêu chuẩn và khoảng 59,4 - 61,4 triệu đồng đối với phiên bản đặc biệt, ngang ngửa Honda SH Mode. Tuy nhiên một số tư vấn bán hàng cho biết đây mới là mức giá ưu đãi, trong khi giá niêm yết dự kiến từ hãng có thể ở mức 80 - 81,4 triệu đồng.
Hiện tại, Honda Vietnam vẫn chưa công bố kế hoạch mở bán chính thức cũng như giá bán của mẫu xe này.
Nếu mức giá kể trên trở thành giá bán chính thức, đây sẽ là bước đi đáng chú ý của Honda trong cuộc cạnh tranh ở phân khúc xe máy điện phổ thông. Tại thị trường Thailand, Honda UC3 hiện được bán với giá khoảng 132.600 baht, tương đương khoảng 108 triệu đồng.
Như vậy, mức giá dự kiến tại Việt Nam thấp hơn đáng kể, qua đó giúp mẫu xe này dễ tiếp cận hơn với nhóm khách hàng có nhu cầu chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện.
Không chỉ gây chú ý nhờ giá bán, Honda UC3 còn sở hữu nhiều trang bị đáng chú ý trong phân khúc.
Điểm nhấn lớn nhất nằm ở bộ pin LFP dung lượng 3,174kWh được đặt cố định dưới sàn xe thay vì sử dụng pin tháo rời như nhiều mẫu xe điện phổ thông hiện nay. Bộ pin được bảo vệ bằng lớp vỏ hợp kim nhôm và đạt tiêu chuẩn chống nước IP67.
Theo thông tin được công bố trước đó, mẫu xe điện này có thể di chuyển tối đa khoảng 120km sau mỗi lần sạc đầy. Xe sử dụng mô tơ điện cho công suất hơn 8 mã lực và có tốc độ tối đa 82km/h.
Ngoài ra Honda cũng trang bị cho UC3 nhiều tiện ích như 3 chế độ lái, hệ thống phanh CBS và tính năng hỗ trợ lùi xe, cụm màn hình TFT màu 5inch hỗ trợ kết nối điện thoại thông minh, cho phép theo dõi cuộc gọi, tin nhắn cũng như các thông tin vận hành trực tiếp trên xe.
Trong dự thảo sửa đổi Nghị định 168/2024 về xử phạt vi phạm giao thông đường bộ, Bộ công an bổ sung quy định xử phạt hành vi ôtô chuyển làn không đảm bảo khoảng cách an toàn với các xe phía trước, phía sau và bên cạnh. Mức phạt tương tự lỗi chuyển làn không đúng nơi cho phép, không có tín hiệu..., tức 600.000-800.000 đồng, riêng trên cao tốc là 4-6 triệu đồng.
Quy định mới nhằm xử lý các tình huống chuyển làn kiểu "tạt đầu", "điền vào chỗ trống" hoặc ép xe khác giảm tốc trên cao tốc, là tình huống nguy hiểm đang được nhiều tài xế phản ánh trong thời gian qua.
Hầu hết ý kiến đồng tình với việc siết chặt quy định này, tuy nhiên cách hiểu thế nào là khoảng cách an toàn, được xác định bằng cách nào, có thể đo bằng bao nhiêu mét hay không là vấn đề khiến nhiều độc giả thắc mắc. Hiện Bộ Công an chưa có hướng dẫn cụ thể hơn về quy định này.
Nhiều ý kiến khác đặt câu hỏi về tình huống cao tốc ùn xe, khi khoảng cách giữa các xe thường rất ngắn. Một số người cũng cho rằng nếu không xảy ra va chạm, việc xác định xe chuyển làn có "không an toàn" hay không sẽ gây tranh cãi.
Trên thực tế, "khoảng cách an toàn" khi tham gia giao thông được xem là một biến số, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tốc độ xe, điều kiện thời tiết, mật độ giao thông, loại phương tiện và thời gian phản ứng của tài xế.
Hiện luật pháp về giao thông Việt Nam có quy định cụ thể về khoảng cách an toàn, áp dụng cho xe phía trước cùng làn đường, theo tốc độ di chuyển. Ví dụ: tốc độ 60 km/h, khoảng cách tối thiểu 35 m, 60-80 km/h là 55 m, 80-100 km/h là 70 m, 100-120 km/h là 100 m. Trong khi đó, với xe hai bên hoặc xe phía sau, luật chưa có quy định khoảng cách định lượng.
Khoảng cách an toàn chuyển làn khó định lượng bằng con số
Theo nhóm chuyên gia của Car Awards, trên đường, đặc biệt là cao tốc xe chạy tốc độ cao, tài xế không khó để ước lượng khoảng cách với xe phía trước vì có vạch kẻ dấu trên mặt đường, bảng đo (0 m, 50 m, 100 m...) hai bên đường, hoặc các quy tắc xác định như 3 giây, 4 giây.
Ngược lại, với xe phía sau, tài xế gần như không thể ước lượng chính xác khoảng cách định lượng. Lý do là bởi khi nhìn qua gương, hình ảnh không phản ánh mức độ chính xác tuyệt đối. Gương chiếu hậu trong xe và ngoài xe cho hai khoảng cách khác nhau, trong đó hình ảnh xe phía sau xuất hiện ở gương chiếu hậu trong xe bao giờ cũng xa hơn so với hình ảnh trên gương chiếu hậu bên ngoài.
Vì trở ngại này, theo các chuyên gia, khoảng cách an toàn nên được xác định thông qua hành vi. Cụ thể, nguyên tắc quen thuộc và cơ bản nhất khi chuyển làn đó là tài xế phải nhìn thấy toàn bộ đầu xe phía sau (ở làn bên cạnh) trong gương chiếu hậu, đó là khoảng cách tối thiểu để chuyển làn.
Đồng thời, để loại bỏ xe ở vùng điểm mù (xe ở ngay làn bên cạnh, không xuất hiện trong gương hậu), tài xế cần ngoái đầu quan sát hai bên bên cạnh nhìn gương để chắc chắn không có xe quá gần.
Kinh nghiệm thế giới
Việc xác định khoảng cách an toàn bằng hành vi cũng là cách làm quen thuộc của nhiều nước có hệ thống giao thông phát triển. Các quốc gia với nền văn hóa ôtô lâu đời như Mỹ, Đức hay Anh sử dụng khái niệm "chuyển làn không an toàn" (unsafe lane change) để xác định hành vi vi phạm. Cụ thể, nếu quá trình chuyển làn khiến xe phía sau phải phanh, đánh lái hoặc giảm tốc đột ngột để tránh tai nạn, thì tài xế có thể bị xem là chuyển làn không an toàn.
Việc xác định hành vi chuyển làn không an toàn theo cách này được cho là thực tế hơn so với đo khoảng cách cụ thể giữa các xe, bởi khoảng cách an toàn luôn thay đổi theo tốc độ, mật độ giao thông và điều kiện vận hành. Trong khi đó, phản ứng của các phương tiện xung quanh như phanh gấp, đánh lái né tránh hoặc giảm tốc đột ngột là dấu hiệu dễ quan sát hơn qua camera giao thông hoặc camera hành trình.
Như vậy, mọi thao tác chuyển làn nguy hiểm như bật xi-nhan quá muộn, chen vào khoảng trống quá hẹp khiến xe phía sau phải giảm tốc, hoặc chuyển làn rồi phanh gấp đều có thể được xác định là chuyển làn không an toàn. Cách xác định này có thể được áp dụng cho cả các phương tiện khác, như xe máy.
Theo hướng dẫn lái xe an toàn tại các quốc gia trên, thao tác chuyển làn an toàn cần thực hiện theo trình tự quan sát gương chiếu hậu, kiểm tra điểm mù và bật xi-nhan đủ sớm trước khi di chuyển sang làn kế bên. Tài xế chỉ nên chuyển làn khi khoảng trống đủ lớn để không khiến xe phía sau phải phanh hoặc thay đổi hướng đột ngột. Trong thực tế, nhiều tài liệu đào tạo lái xe khuyến nghị chỉ nên đánh lái chuyển làn khi tài xế có thể nhìn thấy toàn bộ đầu xe phía sau qua gương chiếu hậu. Sau khi hoàn tất chuyển làn, xe cần duy trì tốc độ ổn định, tránh phanh gấp hoặc giảm tốc bất ngờ.
Những ngày gần đây, thời tiết tại nhiều tỉnh thành trên cả nước khá nắng nóng, duy trì ở mức nhiệt độ 36 - 40 độ C, chỉ số tia UV cũng ở ngưỡng nguy hiểm. Tại các thành phố lớn, tình trạng khan hiếm bãi đỗ xe không phải chuyện mới, buộc nhiều chủ phương tiện chấp nhận đỗ ô tô ngoài trời. Dù đa số chủ xe đều ý thức được tác hại của ánh nắng và có biện pháp bảo vệ phương tiện nhưng thực tế vẫn thường mắc một số sai lầm trong quá trình bảo quản, ảnh hưởng đến độ bền của xe.
Dưới đây là những sai lầm khi bảo quản ô tô mùa nắng nóng:
Kính lái là khu vực có diện tích lớn nhất so với các vị trí kính còn lại, do đó phần táp-lô là nơi nhận nhiều ánh nắng mặt trời và có nhiệt độ gần như cao nhất so với các khu vực khác. Theo các thử nghiệm, khi ô tô để ngoài nắng, nhiệt độ phần táp-lô có thể lên đến 60 - 70 độ C, vượt ngưỡng chịu đựng của một số vật dụng cá nhân thông thường.
Nhiều tài xế vẫn giữ thói quen để bật lửa, sạc dự phòng hoặc các loại bình xịt nén khí ngay trên khu vực này. Dưới tác động nhiệt, dung môi nén khí bên trong các bình xịt hoặc linh kiện pin Lithium trong sạc dự phòng rất dễ phát nổ. Những sự cố này không chỉ làm hư hỏng kính lái mà còn có thể dẫn đến hỏa hoạn.
Đây là sai lầm phổ biến nhưng ít người lường trước được hậu quả nghiêm trọng. Những chai nước làm bằng nhựa trong suốt có hình dạng tròn, đóng vai trò tương tự một thấu kính hội tụ. Khi ánh nắng mặt trời chiếu qua, chai nước sẽ tập trung năng lượng ánh sáng vào một điểm duy nhất.
Nếu điểm hội tụ này rơi trúng vào các bề mặt dễ bắt lửa như ghế da, thảm sàn hoặc nhựa nội thất, hiện tượng cháy sém sẽ xảy ra. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp xe bị cháy nội thất chỉ vì một chai nước đặt sai vị trí dưới nắng gắt. Do đó, cần hình thành thói quen cất chai nước vào hộc kín hoặc mang theo khi rời khỏi xe.
Nhiều chủ xe thường đóng chặt tất cả cửa sổ khi đỗ xe ngoài trời vì sợ bụi bẩn hoặc mất trộm tài sản. Tuy nhiên, hành động này tạo ra hiệu ứng nhà kính khiến nhiệt độ bên trong xe cao hơn rất nhiều so với môi trường bên ngoài. Không khí nóng không có lối thoát sẽ làm các chi tiết nhựa và keo dán nhanh chóng bị biến dạng.
Đáng lo ngại hơn, không gian kín khi gặp nhiệt độ cao sẽ khiến các chi tiết nhựa, da trong nội thất phát tán khí benzene. Đây là loại khí độc hại có khả năng gây ung thư và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thống tuần hoàn của con người. Việc mở hé cửa kính khoảng 1 - 2 cm là giải pháp cần thiết để không khí lưu thông và giảm áp lực nhiệt.
Táp-lô được cấu tạo từ các loại vật liệu tổng hợp nhạy cảm với nhiệt độ và tia cực tím. Việc đỗ xe dưới nắng lâu ngày nhưng không có biện pháp che chắn sẽ khiến bề mặt nhựa nhanh chóng bị bạc màu, giòn gãy và nứt nẻ. Điều này không chỉ làm giảm giá trị thẩm mỹ mà còn gây tốn kém chi phí sửa chữa, thay thế.
Ngoài ra, nhiệt độ cao tại khu vực này còn gây ảnh hưởng đến hệ thống dây điện và các cảm biến quan trọng nằm phía dưới. Chủ xe nên trang bị các tấm chắn nắng chuyên dụng cho kính lái hoặc bạt phủ nửa xe để bảo vệ tối đa khu vực này. Việc che chắn đúng cách giúp duy trì độ bền cho các chi tiết nội thất và giảm thời gian làm mát khi khởi động lại xe.
