Bản đồ truyền thống “bó tay” với đường phố Đông Nam Á
Ở nhiều đô thị Đông Nam Á, một chuyến xe công nghệ chưa bao giờ chỉ là câu chuyện đi từ điểm A đến điểm B.
Trên thực tế, tài xế có thể phải luồn qua những con hẻm rất nhỏ, tìm một địa chỉ nằm trong dãy nhà không đánh số rõ ràng, đối mặt với cảnh ùn tắc thay đổi theo từng khung giờ, hoặc buộc phải đổi lộ trình chỉ sau một cơn mưa ngắn vì đoạn đường quen thuộc bất ngờ ngập nước.
Đó là lý do bài toán bản đồ, tưởng như đã được giải quyết từ lâu, lại đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn nhất của lĩnh vực xe công nghệ ở khu vực này.
Đây là vấn đề được ông Philipp Kandal, Giám đốc Sản phẩm Tập đoàn Grab nêu ra tại sự kiện GrabX 2026, diễn ra vào ngày 8/4 tại Jakarta, Indonesia.
Theo ông Philipp Kandal, nhiều ứng dụng bản đồ phổ biến chưa thật sự phù hợp với phần lớn đường phố Đông Nam Á, nơi có nhiều hẻm nhỏ, đường không tên và những biến động rất đặc thù như ngập cục bộ sau mưa.
Ông cho biết, trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là công cụ đắc lực để xử lý vấn đề này.
“Chúng tôi tự xây dựng bản đồ riêng từ dữ liệu của 20 tỷ chuyến đi và đơn hàng trong 14 năm qua. Bản đồ sẽ hiểu được từng ngõ ngách thành phố, thời điểm tắc đường và cả cách thời tiết làm thay đổi hành trình di chuyển”, ông Philipp Kandal chia sẻ.
Nếu coi bản đồ truyền thống là một bức ảnh tĩnh, bản đồ AI sẽ hoạt động theo thời gian thực. Ông Philipp Kandal cho biết, lượng dữ liệu khổng lồ tích lũy không chỉ giúp nền tảng biết đến từng con đường nhỏ, mà còn nắm được thời điểm thường tắc đường khi trời mưa, đặc điểm di chuyển của người dùng và những sắc thái rất địa phương của từng thành phố.
Nhiều bài toán khó được AI xử lý trong đặt xe công nghệ
Cũng tại sự kiện ông Anthony Tan, CEO kiêm đồng sáng lập Grab nhấn mạnh, ứng dụng AI trở thành hướng đi gần như bắt buộc với nền tảng đặt xe công nghệ.
Tuy nhiên, CEO này cũng nêu ra một thực trạng là khi AI trở thành xu thế không thể đảo ngược, tầng lớp lao động phổ thông sẽ dễ bị nới rộng khoảng cách về công nghệ.
Theo ông, thách thức không nằm ở việc phát triển AI mạnh đến đâu, mà là làm sao để công nghệ này đủ gần gũi để bất kỳ ai cũng có thể sử dụng, kể cả những người không am hiểu công nghệ.
“AI không nên chỉ phục vụ những người thành thạo kỹ thuật số, mà cần được thiết kế để hỗ trợ cả những lao động địa phương trong công việc hàng ngày”, ông nói.
Từ quan điểm đó, Grab xây dựng hạ tầng AI đưa tới tài xế và đối tác theo cách họ “không cần biết đó là AI”. Thay vì tạo thêm lớp công nghệ phức tạp, đơn vị này hướng tới việc biến AI thành một “người bạn đồng hành thông minh”, tự động hỗ trợ trong quá trình làm việc.
“Nền tảng này có thể theo dõi từng chuyến đi đang diễn ra, kiểm tra lộ trình, điểm dừng và phát hiện các rủi ro trước khi sự cố xảy ra, đồng thời tối ưu việc ghép đơn dựa trên nhiều yếu tố như thời tiết, tình trạng giao thông hay đặc điểm của đơn hàng”, ông Anthony Tan chia sẻ.
Theo ông, nếu AI có thể xử lý những việc tốn thời gian nhưng lặp đi lặp lại, tài xế có thể tiết kiệm công sức và có thêm cơ hội tăng thu nhập.
Ông nêu ví dụ AI có thể hỗ trợ tài xế tìm đúng vị trí nhà hàng trong một trung tâm thương mại, qua đó giảm thời gian loay hoay và mở ra khả năng kiếm thêm khoảng 10% thu nhập từ quỹ thời gian được giải phóng.
Cũng tại sự kiện, Grab đã công bố 13 trải nghiệm được ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Các trải nghiệm này cho thấy khả năng ứng dụng của AI trong lĩnh vực đặt xe công nghệ.
Một ví dụ điển hình là giải quyết bài toán đặt xe nhóm.
Ông Philipp Kandal dẫn ra một kịch bản quen thuộc: Vào giờ tan làm, một nhóm đồng nghiệp cùng di chuyển về nhà. Dù đi chung một hướng, hành trình lại phát sinh nhiều vấn đề nhỏ như ai sẽ là người đặt xe, ai xuống trước, quãng đường mỗi người khác nhau và đặc biệt là việc chia chi phí.
Trong nhiều trường hợp, một người phải đứng ra thanh toán toàn bộ chuyến đi rồi tự thu lại tiền từ những người còn lại, gây bất tiện và mất thời gian.
“Những điều tưởng như rất nhỏ này lại khiến trải nghiệm di chuyển trở nên phức tạp hơn nhiều so với bản chất của nó”, ông Philipp Kandal chia sẻ.
Thông qua ứng dụng AI, hệ thống có thể tự động chia chi phí dựa trên quãng đường mỗi người đã đi, còn từng thành viên tự thanh toán trên điện thoại của mình.
Chương trình ưu đãi, giảm giá từ các nhà sản xuất phân phối ô tô cũng như sự hỗ trợ cho vay từ các tổ chức tài chính giúp việc sở hữu một chiếc ô tô tại Việt Nam không còn khó khăn như trước đây. Số lượng ô tô mới bán ra thị trường liên tục gia tăng, thậm chí lập kỷ lục với hơn 600.000 xe bán ra trong năm 2025. Điều này ít nhiều tạo áp lực lên hạ tầng giao thông cũng như ý thức của người điều khiển phương tiện. Lái xe là hoạt động đòi hỏi sự tập trung, kiến thức, sự thận trọng và kinh nghiệm. Tuy nhiên, trong khoảng thời gian khoảng 2 - 3 tháng đầu tiên khi điều khiển ô tô, việc thiếu kinh nghiệm cũng như tâm lý lo ngại hay lơ đãng... thường không ít tài xế, đặc biệt là tài mới thường mắc phải lỗi cơ bản.
Thực tế, có những lỗi tưởng chừng rất cơ bản bình thường, nhưng lại có thể khiến lái xe bị xử phạt do vi phạm luật giao thông, thậm chí còn có thể gây ra tai nạn cho chính bản thân cùng các phương tiện khác khi tham gia giao thông.
Một trong những lỗi phổ biến nhất các tài mới thường mắc phải đặc biệt là chị em phụ nữ chính là quên tắt đèn xi-nhan sau khi chuyển hướng hoặc bật nhầm tín hiệu. Điều này dễ khiến các phương tiện phía sau hiểu nhầm ý định di chuyển, dẫn đến tình huống xử lý sai và có thể xảy ra va chạm.
Thực tế, trong quá trình tham gia giao thông trên đường phố, có không ít trường hợp đã bật đèn xi-nhan, chuyển hướng hoặc tách, nhập làn đường nhưng sau đó vẫn để đèn xi-nhan nhấp nháy khiến các phương tiện khác cùng tham gia giao thông khó phán đoán. Anh Nguyễn Văn H., tài xế có hơn 10 năm kinh nghiệm tại TP.HCM, chia sẻ: "Nhiều người mới lái thường tập trung vào việc điều khiển vô-lăng mà quên mất xi nhan vẫn đang bật. Đây là lỗi nhỏ nhưng rất nguy hiểm, nhất là khi di chuyển trong đô thị đông đúc".
Điểm mù là khu vực mà gương chiếu hậu trên ô tô không thể quan sát được. Một số người lái ô tô thường chủ quan đánh lái chuyển làn, chuyển hướng ngay sau khi vừa bật đèn xi-nhan, nhìn liếc qua gương chiếu hậu mà không quan sát kỹ. Thực tế, ngay cả khi bật xi-nhan, nhìn gương chiếu hậu xung quanh xe vẫn có những khu vực điểm mù, nếu không tập trung chú ý quan sát kỹ, tài xế có thể không phát hiện xe máy, người đi bộ, đi xe đạp hoặc ô tô… đang ở trong khu vực điểm mù, qua đó rất dễ dẫn đến va chạm, tai nạn. Tình huống này thường xảy ra khi lái xe trong thành phố, lái xe ban đêm hoặc tại các khu vực có nhiều cây cối, chướng ngại vật cản trở tầm nhìn.
Thông thường, với tài mới thường quá tin tưởng vào gương chiếu hậu mà quên rằng điểm mù luôn tồn tại. Do đó, thói quen liếc nhanh qua vai trước khi chuyển làn, quan sát kỹ không gian xung quanh là kỹ năng bắt buộc phải luyện để có thể lái xe an toàn.
Ở nhiều tuyến đường tại Việt Nam, đặc biệt các tuyến đường cao tốc làn bên trái được quy định di chuyển với tốc độ nhanh hơn làn phải và dành cho xe vượt. Tuy nhiên, thực tế có không ít tài xế lại điều khiển ô tô di chuyển chậm ở làn này. Điều này, không chỉ gây cản trở giao thông và tạo ra tình huống nguy hiểm khi các xe khác buộc phải vượt từ bên phải mà còn tiềm ẩn nguy cơ cao dẫn đến các vụ tai nạn kiểu "dồn toa".
Với không ít tài mới, khi di chuyển đến gần các giao lộ có tín hiệu đèn giao thông, đèn vàng luôn là tình huống khiến nhiều tài xế lúng túng, phân vân giữa việc nên dừng hay đi tiếp? Việc phanh gấp hoặc cố tăng tốc vượt đèn vàng đều tiềm ẩn rủi ro cao, đặc biệt khi phía sau có xe bám sát.
Theo các tài xế có kinh nghiệm, nếu đã ở quá gần vạch dừng và không thể phanh an toàn, tài xế nên đi tiếp. Ngược lại, nếu còn khoảng cách đủ để dừng, cần giảm tốc từ sớm thay vì xử lý gấp.
Ngoài những lỗi kể trên, một lỗi cơ bản khác các tài mới thường mắc phải khi lái ô tô vào ban đêm là việc sử dụng đèn pha (chế độ đèn chiếu xa) sai thời điểm, đặc biệt trong khu vực đông dân cư hoặc khi có xe đi ngược chiều. Điều này tưởng chừng đơn giản nhưng lại có thể gây chói mắt và làm giảm khả năng quan sát của người khác. Thực tế, đèn pha ở chế độ chiếu xa không phải lúc nào cũng dùng được. Người lái cần hiểu rõ khi nào nên bật, khi nào phải chuyển sang đèn chiếu gần để tránh gây nguy hiểm cho xe đối diện.
Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động do xung đột tại Trung Đông, Philippines đã hủy bỏ các khoản ưu đãi trị giá hàng tỷ peso dành cho các hãng xe như Toyota và Mitsubishi. Các chính sách này trước đây nhằm khuyến khích phát triển năng lực sản xuất nội địa dựa trên động cơ đốt trong (ICE).
Động thái trên đánh dấu sự thay đổi lớn trong định hướng chính sách, khi chính phủ chuyển trọng tâm sang phát triển xe điện và điều chỉnh lại hệ thống ưu đãi để thúc đẩy giao thông bền vững. Thông tin được Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines (DTI) công bố hôm 9/4.
Khai tử chương trình CARS
Bộ trưởng Thương mại Ma. Cristina A. Roque xác nhận với truyền thông địa phương rằng chính phủ sẽ chấm dứt chương trình Chiến lược phục hưng ngành công nghiệp ôtô toàn diện (Comprehensive Automotive Resurgence Strategy - CARS) cùng các sáng kiến kế nhiệm như Chương trình tái sinh ngành công nghiệp ôtô nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh (Revitalising the Automotive Industry for Competitiveness Enhancement - RACE).
Kể từ khi ra mắt vào năm 2015, chương trình CARS đã sử dụng tổng cộng 27 tỷ peso (khoảng 450 triệu USD) tiền ngân sách để hỗ trợ các doanh nghiệp, trong đó có Toyota với mẫu Vios và Mitsubishi với Mirage.
CARS được triển khai nhằm thúc đẩy sản xuất ôtô và linh kiện trong nước. Tuy nhiên, chương trình bị đánh giá là tốn kém trong nỗ lực hồi sinh một ngành công nghiệp đang suy yếu, đồng thời khiến Philippines tụt lại phía sau khi các quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều nước châu Âu đang trên đà tăng tốc phát triển xe điện.
Tăng tốc phát triển xe điện
Để thu hút các nhà sản xuất xe điện, chính phủ Tổng thống Ferdinand Marcos Jr đang đẩy nhanh triển khai Chiến lược ưu đãi xe điện (Electric Vehicle Incentive Strategy - EVIS), bao gồm các hỗ trợ tài chính và phi tài chính.
Theo Bộ trưởng Roque, sự thay đổi này phản ánh việc chương trình CARS đã hoàn thành và quyết định điều chỉnh chính sách nhằm thúc đẩy sản xuất xe điện trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu thay đổi và giá nhiên liệu gia tăng. "Vì chương trình CARS đã kết thúc, chúng tôi chuyển sang EVIS để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang xe điện", bà nói.
Trước đó, ngành công nghiệp ôtô từng hoan nghênh cam kết tài trợ cho CARS. Tuy nhiên, quyết định mới nhất của chính phủ cho thấy Philippines đang đặt xe điện làm trọng tâm trong chiến lược phát triển ngành ôtô tương lai.
Tesla vẫn đang đấu tranh với các bang để vận hành các đại lý riêng trên khắp nước Mỹ, thay vì mô hình nhượng quyền thương mại đã có từ lâu, và North Dakota là bang mới nhất nằm trong tầm ngắm.
Hãng xe điện hàng đầu của Mỹ đang cố gắng mở đại lý tại Bismarck và Fargo. Nhưng hiện North Dakota cấm các nhà sản xuất ôtô sở hữu đại lý riêng và yêu cầu xe phải được bán thông qua các đại lý nhượng quyền.
Trong vụ kiện mới nhất, Tesla tuyên bố họ không thuộc định nghĩa nhà sản xuất xe theo luật của bang, trong đó định nghĩa nhà sản xuất xe là người lắp ráp hoặc nhập khẩu xe và bán cho các đại lý để bán lại. Hiện Tesla không thể bán xe của hãng tại bang này, buộc người mua tiềm năng phải đến các bang lân cận.
Tở North Dakota Monitor đưa tin, nếu tòa án tuyên bố Tesla đáp ứng định nghĩa nhà sản xuất theo luật địa phương, thì Tesla sẽ yêu cầu được miễn trừ.
Cách giải thích của Tesla sẽ cho phép bất kỳ nhà sản xuất nào tránh được luật bằng cách đơn giản là không nhượng quyền đại lý, theo Trợ lý Tổng chưởng lý Michael Pitcher, thêm rằng "Điều đó sẽ phá vỡ toàn bộ cấu trúc quy định mà cơ quan lập pháp đã thông qua".
Ông Pitcher cũng nói rằng Tesla có thể hoạt động tại North Dakota giống như mọi nhà sản xuất khác. Họ có thể chỉ định đại lý, ký kết thỏa thuận nhượng quyền và có thể bán hàng thông qua đó. Vì vậy, luật không tước đi khả năng kinh doanh của Tesla mà chỉ điều chỉnh mô hình phân phối xe.
North Dakota hiện tụt hậu so với hầu hết các bang khác trong việc áp dụng xe điện. Xe điện chiếm chưa đến 2% doanh số xe mới và chỉ có 277 cổng sạc công cộng trên toàn bang, bao gồm 5 điểm Supercharger của Tesla.
Tại Mỹ, hiện còn khoảng 15 bang nơi Tesla chưa thể mở cửa hàng hoặc trung tâm dịch vụ chính thức do các rào cản pháp lý về luật đại lý độc quyền.
