Việc Mỹ phóng thành công tàu Orion thuộc sứ mệnh Artemis 2 mới đây đã chấm dứt hơn nửa thế kỷ vắng bóng con người trên quỹ đạo mặt trăng kể từ sứ mạng Apollo 17 năm 1972. Dù công nghệ máy tính hiện nay mạnh gấp hàng vạn lần, nhưng những rào cản về chính trị, sự đứt gãy tri thức và triết lý an toàn khắt khe đã khiến hành trình trở lại này kéo dài kỷ lục.
Rào cản lớn nhất đối với việc quay lại mặt trăng không xuất phát từ công nghệ mà từ sự thiếu nhất quán trong chính sách quốc gia của Mỹ. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, chương trình Apollo được thúc đẩy bởi ý chí chính trị tuyệt đối với ngân sách đỉnh điểm chiếm tới 4,41% tổng chi tiêu liên bang vào năm 1966. Tuy nhiên, sau khi đạt được mục tiêu đưa người đặt chân lên mặt trăng, sự quan tâm của giới chính trị sụt giảm khiến ngân sách Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) hiện nay chỉ còn chiếm chưa đầy 0,5% chi tiêu chính phủ.
Đáng chú ý trong suốt nửa thế kỷ qua, NASA luôn chịu áp lực trước những thay đổi liên tục giữa các đời tổng thống. Theo đó, dự án của chính quyền này thường bị người kế nhiệm hủy bỏ để thay thế bằng mục tiêu mới, gây lãng phí hàng chục tỉ USD. Điển hình là chương trình Constellation của Tổng thống George W. Bush đã bị người kế nhiệm Barack Obama khai tử vào năm 2010 để chuyển hướng sang các tiểu hành tinh, trước khi mục tiêu mặt trăng được khôi phục lại dưới thời ông Donald Trump và tiếp tục dưới thời ông Joe Biden.
Một nghịch lý trớ trêu là dù người Mỹ vẫn có thể sử dụng lại các tên lửa đã từng đưa người lên mặt trăng thành công năm xưa, nhưng việc chế tạo lại nó trong thế kỷ 21 là điều không hợp thời và tốn kém. Có ước tính cho rằng khoảng 75% các nhà cung cấp linh kiện từ thập niên 1960 đã ngừng hoạt động, khiến hệ sinh thái sản xuất cũ gần như tan rã hoàn toàn. Các vật liệu cũ đã lỗi thời và không còn được sản xuất, trong khi việc thay thế bằng vật liệu hiện đại đòi hỏi quy trình kiểm nghiệm lại từ đầu.
Bên cạnh đó, kỹ nghệ thủ công trong quá trình sản xuất cũng bị mai một theo thời gian. Tên lửa thời Apollo là những kiệt tác được lắp ráp bởi những thợ hàn bậc thầy từ thời Thế chiến 2, những người sở hữu kỹ năng khó có thể mô tả hoàn toàn trong văn bản kỹ thuật. Khi những chuyên gia này nghỉ hưu, các “bí kíp” thực tế đã bị mất đi, buộc các kỹ sư hiện đại phải “nghiên cứu ngược” từ các động cơ trong bảo tàng để tái thiết lập quy trình sản xuất.
Khác với thời đại Apollo là một “cuộc chạy nước rút” đầy mạo hiểm để giành chiến thắng nhất thời, chương trình Artemis hướng tới sự an toàn tuyệt đối. Sau những thảm họa kinh hoàng của các tàu con thoi Challenger và Columbia, NASA không còn chấp nhận những rủi ro cực lớn như trước. Mọi hệ thống hiện nay đều phải trải qua các quy trình kiểm tra gắt gao, ưu tiên tính mạng phi hành gia hơn là áp lực về thời gian hay tốc độ.
Cuối cùng, mục tiêu của Artemis tập trung vào việc xây dựng căn cứ bền vững trên mặt trăng và trạm dừng cho các hành trình tiến tới sao Hỏa sau này. Với mục tiêu đó, bước đầu là tìm cách khai thác băng tại cực Nam của mặt trăng để tạo ra khí oxy và nhiên liệu tên lửa. Đây là một bài toán phức tạp hơn gấp bội so với những chuyến viếng thăm ngắn ngủi trong quá khứ. Bởi thế, sự kiện phóng tàu lên quỹ đạo mặt trăng mới đây có thể xem như một bước dạo đầu cho rất nhiều thử thách mà con người phải vượt qua được trong tương lai để thực hiện được giấc mơ làm chủ trong không gian sâu.
Bức ảnh, được cho là tạo bằng AI, xuất hiện tối 12/4 trên tài khoản Truth Social @realDonaldTrump, thể hiện Tổng thống Mỹ Donald Trump trong trang phục dài màu trắng với áo choàng đỏ, đặt bàn tay phát sáng lên trán một người nằm trên giường bệnh, tay còn lại cũng phát ra ánh sáng.
Khung cảnh xung quanh có các biểu tượng như đại bàng, quốc kỳ Mỹ, quân nhân, tiêm kích, nhân viên y tế và tượng Nữ thần Tự do, cùng một người phụ nữ đang chắp tay cầu nguyện.
Ông Trump không kèm theo bình luận nào trong bài đăng. Hình ảnh này xuất hiện không lâu sau khi ông đăng một bài viết công kích Giáo hoàng Leo XIV, cho rằng lãnh đạo Vatican "yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại".
Bức ảnh đã thu hút nhiều chú ý, khi một số người cho rằng nó cho thấy ông Trump "có hiện thân như Chúa Jesus". Một số nhà bình luận chính trị bảo thủ và người có ảnh hưởng trong cộng đồng Thiên Chúa giáo đã lên tiếng chỉ trích, cho rằng hình ảnh có thể bị diễn giải là hành động "báng bổ".
"Tôi không biết liệu Tổng thống có đang nghĩ rằng ông ấy hài hước, hay liệu ông ấy đang chịu tác dụng phụ của loại thuốc nào đó, hay bất kỳ lý do nào khác cho hành động báng bổ quá mức này. Ông ấy phải xóa bài đăng ngay lập tức, rồi xin sự tha thứ từ nhân dân Mỹ và sau đó là từ Chúa", Megan Basham, một nhà bình luận nổi tiếng trong cộng đồng Tin lành tại Mỹ, viết trên X.
Riley Gaines, nhà hoạt động bảo thủ nổi tiếng trong phong trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA), cho hay "không thể hiểu nổi" tại sao Tổng thống Trump lại đăng bức ảnh này. Gaines cho rằng việc "khiêm tốn một chút" sẽ mang lại nhiều lợi ích cho ông Trump.
Trước loạt phản ứng, ông Trump ngày 13/4 cho biết đã xóa bức ảnh khỏi tài khoản sau khoảng 13 giờ đăng tải để tránh gây hiểu nhầm. Nhà Trắng chưa đưa ra bình luận chính thức về mục đích của bài đăng.
Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng sau đó, ông Trump bác bỏ những bình luận cho rằng ông cố ý "hiện thân giống Chúa Jesus", nói rằng "chỉ có truyền thông tin giả mới nghĩ đến điều này".
"Tôi là người đăng hình ảnh đó. Tôi nghĩ bức ảnh thể hiện tôi là bác sĩ. Trong ảnh cũng có nhân viên Chữ thập Đỏ, tổ chức mà chúng tôi ủng hộ. Thông điệp của bức ảnh là tôi làm bác sĩ giúp mọi người tốt hơn và đó thật sự là những gì tôi đang làm, giúp mọi người tốt lên", ông Trump nói.
Trong một cuộc phỏng vấn khác qua điện thoại với CBS, ông Trump chia sẻ ông cảm thấy bất ngờ trước phản ứng từ cộng đồng Thiên Chúa giáo. Ông giải thích rằng khi đăng bức ảnh, ông nghĩ nó được tạo ra bởi "một nghệ sĩ tuyệt vời và tài năng".
Lãnh đạo Mỹ tin rằng cá nhân ông "đã đóng góp cho Nhà thờ nhiều hơn bất kỳ tổng thống nào trong 100 năm qua", trong đó có những khoản hỗ trợ "hàng tỷ USD" trong giai đoạn đại dịch Covid-19. "Khi họ gặp khó khăn, tôi hỗ trợ họ hàng tỷ USD cho giáo dục. Cách họ phản ứng lại lòng tốt của tôi như vậy thật không phải", ông nói.
Quân đội Pháp ngày 6.5 thông báo nhóm tác chiến tàu sân bay Charles de Gaulle đã đi qua kênh đào Suez và trên đường tiến đến biển Đỏ và vịnh Aden, theo AFP.
Nhóm tác chiến tàu sân bay Pháp đã được triển khai đến đông Địa Trung Hải ngay sau khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào ngày 28.2.
Điện Élysée ngày 6.5 cho biết nhóm tác chiến tàu sân bay đang vào vị trí để chuẩn bị cho sứ mệnh khôi phục hàng hải tại eo biển Hormuz do Pháp và Anh dẫn đầu.
Chuyển động của tàu được cho là tín hiệu thể hiện Pháp không chỉ sẵn sàng đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz mà còn là lời khẳng định rằng Paris có đủ năng lực làm điều này, theo thông báo.
Charles de Gaulle là tàu sân bay duy nhất trong biên chế của Pháp, có thể hoạt động trên biển từ 4 - 5 tháng.
Pháp và Anh đang dẫn dắt một nỗ lực chung nhằm bảo vệ tuyến hàng hải tại eo biển Hormuz khi điều kiện cho phép. Iran đã đóng cửa eo biển này vì xung đột với Mỹ, làm gián đoạn tuyến hàng hải quan trọng của thế giới.
Công ty vận tải biển CMA CGM của Pháp ngày 6.5 cho biết một trong số các tàu của hãng đã bị tấn công tại eo biển Hormuz trong ngày 5.5, theo AFP. Cụ thể, tàu bị tấn công là CMA CGM San Antonio, treo cờ Malta và do thủy thủ đoàn người Philippines điều khiển.
Tàu bị hư hại và một số thủy thủ bị thương, đã được sơ tán để điều trị. Người phát ngôn chính phủ Pháp Maud Bregeon nói rằng vụ tấn công cho thấy tình hình eo biển Hormuz vẫn còn nguy hiểm, nhưng nhấn mạnh hành động này không nhắm đến Pháp do con tàu treo cờ Malta.
Mỹ đã khởi động một chiến dịch hộ tống tàu thuyền thương mại riêng qua vùng biển này nhưng ngày 6.5 thông báo tạm dừng sứ mệnh do có tiến triển trong đàm phán với Iran.
"Chúng tôi đang đưa ra thỏa thuận rất công bằng và hợp lý. Tôi hy vọng họ sẽ chấp nhận, nếu không Mỹ sẽ phá hủy mọi cây cầu và nhà máy điện ở Iran. Chúng tôi sẽ không đóng vai người tốt nữa. Iran sẽ sụp đổ nhanh chóng và dễ dàng", Tổng thống Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm nay.
Ông Trump thêm rằng phái đoàn Mỹ sẽ đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào tối 20/4 để đàm phán.
Đề cập đến tuyên bố tái phong tỏa eo biển Hormuz của Iran, Tổng thống Trump cho rằng "điều này thật kỳ lạ bởi chúng tôi đã đóng cửa nó rồi". Ông cáo buộc Iran vi phạm thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ khi khai hỏa nhằm vào một tàu của Pháp và một của Anh.
"Iran đang giúp Mỹ mà không hay biết. Họ chính là bên thiệt hại khi đóng cửa tuyến đường này với 500 triệu USD mỗi ngày, còn Mỹ không mất gì cả. Nhiều tàu đang đến bang Texas, Louisiana và Alaska của Mỹ để bốc hàng nhờ Lực lượng Vệ binh Hồi giáo Iran (IRGC)", ông Trump viết.
Giới chức Iran chưa bình luận về những phát biểu trên. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher, trưởng đoàn đàm phán của nước này, ngày 18/4 nói hai bên "vẫn còn rất xa cuộc thảo luận cuối cùng".
Quân đội Mỹ hôm 13/4 bắt đầu nỗ lực ngăn chặn tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran, hai ngày sau khi cuộc đàm phán ở Pakistan kết thúc mà không có kết quả và Tehran không mở lại eo biển Hormuz.
Ngày 17/4, Iran thông báo mở cửa eo biển Hormuz để hoan nghênh lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực, song tiếp tục phong tỏa tuyến hàng hải này chỉ sau một ngày để đáp trả chiến dịch ngăn chặn cảng biển do Mỹ thực thi.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei sau đó tuyên bố Mỹ phong tỏa các cảng và bờ biển của Iran không chỉ vi phạm lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, mà còn là "hành động bất hợp pháp, phạm tội và trừng phạt tập thể người dân".
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 18/4 cho biết nước này đang xem xét "những đề xuất mới" từ Mỹ những ngày gần đây, nhưng chưa đưa ra phản hồi. Cơ quan này tuyên bố phái đoàn đàm phán của Tehran "sẽ không đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào, dù là nhỏ nhất, và nỗ lực hết sức để bảo vệ lợi ích của quốc gia".
Trang tin Axios dẫn nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Trump đã triệu tập cuộc họp cùng các quan chức nội các, tình báo và quân sự để bàn về cuộc khủng hoảng ở Hormuz cùng tiến trình đàm phán với Iran. Trả lời báo giới tại Nhà Trắng, ông Trump nói rằng Iran không được "tống tiền" Mỹ bằng cách liên tục thay đổi lập trường về eo biển Hormuz, nhưng thêm rằng hai bên đang đối thoại.
