Sau 6 tuần giao tranh căng thẳng, sáng 8-4 giờ Việt Nam, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Thông báo được đưa ra sau khi Pakistan đề xuất Mỹ hoãn tấn công 2 tuần và Iran mở lại eo biển Hormuz để tạo điều kiện cho tiến trình ngoại giao.
Diễn biến này diễn ra chỉ khoảng 90 phút trước hạn chót 20h ngày 7-4 giờ Mỹ (tức 7h sáng 8-4 giờ Việt Nam) mà ông Trump đặt ra để Iran đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
Theo NBC News và Hãng tin AFP, tuyên bố của Hội đồng An ninh quốc tối cao Iran vào ngày 8-4 cho biết nước này sẽ bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài hai tuần để chấm dứt xung đột với Mỹ, bắt đầu từ ngày 10-4 tại Islamabad (Pakistan).
Thời gian đàm phán có thể kéo dài dựa trên thỏa thuận giữa hai bên. Hội đồng An ninh quốc gia tối cao nhấn mạnh việc chấm dứt xung đột phụ thuộc vào việc Mỹ chấp nhận các yêu cầu mà Iran đã nêu trong đề xuất 10 điểm gửi cho Washington thông qua trung gian Pakistan.
“Cần nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa là chiến tranh sẽ chấm dứt. Iran sẽ chỉ chấp nhận chấm dứt chiến tranh khi ngoài việc đồng ý các nguyên tắc được nêu trong kế hoạch 10 điểm, các chi tiết cũng được hoàn tất trong các cuộc đàm phán”, tuyên bố cho biết.
Phía Iran cho biết các điều khoản đã được lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei phê chuẩn.
Đề xuất 10 điểm được truyền thông Iran đăng tải bao gồm các nội dung chính như kiểm soát việc di chuyển qua eo biển Hormuz dưới sự phối hợp của lực lượng vũ trang Iran, thiết lập cơ chế quá cảnh an toàn tại eo Hormuz dưới khuôn khổ kiểm soát của Iran.
Đề xuất nêu vấn đề chấm dứt chiến tranh đối với toàn bộ “trục kháng chiến” – các lực lượng được Iran hậu thuẫn trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon, Houthi ở Yemen.
Iran yêu cầu Mỹ rút quân khỏi tất cả các căn cứ và vị trí trong khu vực Trung Đông, đồng thời Washington phải chấp nhận chương trình làm giàu uranium của Tehran.
Toàn bộ thiệt hại của Iran phải được bồi thường, mọi lệnh trừng phạt và nghị quyết liên quan phải được dỡ bỏ. Iran cũng yêu cầu phải giải phóng toàn bộ tài sản bị đóng băng của nước này ở nước ngoài.
Toàn bộ các điều khoản này phải được đưa vào một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Theo The Guardian ngày 7.5, công tố viên Pháp Paul-Edouard Lallois cho biết ông Montaclair hiện bị điều tra về các tội danh làm giả tài liệu, mạo danh và lừa đảo.
Khởi nguồn của vụ việc là vào năm 2016, tại buổi lễ trao giải ở trụ sở quốc hội Pháp, trước sự chứng kiến của nhiều quan chức và học giả, bao gồm những người đoạt giải Nobel, ông Florent Montaclair đã lên bục nhận “Huy chương Vàng Ngữ văn” từ tổ chức học thuật mang tên “Hiệp hội Quốc tế về Ngữ văn”.
Thế nhưng, thực tế hiệp hội nói trên không hề tồn tại. Ngôi trường đại học ở Mỹ được cho là cơ quan chủ quản của hiệp hội này cũng là một trang web ảo.
Giải thưởng danh giá được ví tương tự “giải Nobel” mà ông Montaclair nhận năm 2016 thực chất do chính ông tự phong. Vị giáo sư đã bỏ 250 euro để mua một tấm huy chương tại tiệm kim hoàn ở Paris và "tự biên tự diễn" lễ trao giải cho chính mình.
Sau lần trót lọt ban đầu, ông Montaclair tiếp tục trao “giải thưởng ảo" này cho triết gia nổi tiếng người Mỹ Noam Chomsky vào năm 2017. Vị học giả này thậm chí đã lặn lội tới Paris để nhận giải. Sau đó, giải thưởng do ông Montaclair bịa ra được trao cho học giả người Romania Eugen Simion vào năm 2018.
Đó là lúc vụ việc vỡ lở khi các nhà báo Romania điều tra giải thưởng do đồng hương nhận được và phát hiện toàn bộ tổ chức học thuật đứng sau thực tế đều là các trang web do ông Montaclair lập ra.
Trọng tâm vụ điều tra hiện nay là làm rõ liệu vị giáo sư thuộc Đại học Marie và Louis Pasteur (Pháp) có dùng tấm huy chương "tự phong" và một "bằng tiến sĩ" giả mạo từ Mỹ để xin thăng chức và tăng lương vào năm 2018 hay không.
Công tố viên Lallois gọi đây là “trò lừa bịp khổng lồ có thể dựng thành phim".
Về phần mình, ông Montaclair thừa nhận đã đặt làm huy chương nhưng phủ nhận mọi hành vi lừa đảo. Luật sư của ông lập luận rằng việc tự tạo ra một giải thưởng quốc tế không phải là tội hình sự.
Nếu bị kết tội, ông Montaclair có thể đối mặt mức án lên đến 5 năm tù. Ông cũng đã nhận được thông báo đình chỉ công tác từ phía Đại học Marie và Louis Pasteur nhưng cho biết sẽ tiến hành kháng cáo.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 11/5 nói tại Phòng Bầu dục rằng trong các cuộc đàm phán trước đó, Iran đã nhất trí rằng họ sẽ từ bỏ kho uranium làm giàu, nhưng Mỹ sẽ phải đến thu hồi.
"Điều đầu tiên họ nói là chúng tôi sẽ nhận được nó, nhưng chúng tôi sẽ phải tự mang nó đi", ông Trump nói về kho uranium làm giàu cấp độ cao bị chôn vùi dưới các địa điểm hạt nhân bị Mỹ không kích hồi tháng 6/2025. "Họ đã đồng ý như vậy hai ngày trước. Nhưng họ sau đó bội ước và không ghi điều đó vào đề xuất thỏa thuận. Họ đồng ý với chúng tôi rồi lại nuốt lời".
Tổng thống Mỹ trước đó tuyên bố đề xuất thỏa thuận mà Iran gửi cho Mỹ là "không thể chấp nhận được", dù ông không nêu cụ thể nội dung.
Ông Trump thêm rằng cơ sở hạt nhân Iran đã bị tàn phá đến mức "chỉ có một hoặc hai quốc gia trên thế giới có thể thu hồi được chúng". Ông thêm rằng ngoài Mỹ, Trung Quốc là quốc gia khác mà Iran cho là có khả năng thu hồi số uranium trên.
Ông chủ Nhà Trắng cũng tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, có hiệu lực từ ngày 8/4, đang "nguy kịch". Dù khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn đang duy trì, ông Trump nói tình trạng của nó hiện tại "yếu ớt đến mức khó tin".
Cả Iran và Mỹ đều đã nổ súng vào nhau tại eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu có hiệu lực.
Iran đang tồn tại hai phe, gồm "phe ôn hòa" và "những kẻ điên rồ", theo ông Trump. Trong đó, phe ôn hòa đang "khao khát" đạt được thỏa thuận với Mỹ.
"Tôi nghĩ phe ôn hòa được tôn trọng hơn. Còn những kẻ điên rồ thì muốn chiến đấu đến cùng", ông nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục.
Lãnh đạo Mỹ một lần nữa chỉ trích đề xuất mà Iran đưa ra, đồng thời nói rằng bất kỳ thỏa thuận nào giữa hai quốc gia sẽ yêu cầu Iran cam kết ngừng theo đuổi chương trình hạt nhân.
"Các bạn biết đấy, trong chiến tranh, bạn phải thay đổi, linh hoạt và có nhiều kế hoạch, nhưng bạn phải thực hiện các kế hoạch khác nhau vào những ngày khác nhau", ông Trump nói. "Tôi có một kế hoạch tuyệt vời, nhưng kế hoạch đó là họ không thể có vũ khí hạt nhân. Và họ đã không nói điều đó trong đề xuất".
Trong cuộc trả lời phỏng vấn riêng với Fox News, ông Trump nói đang cân nhắc việc nối lại chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm hộ tống dầu và các tàu vận tải thương mại khác qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông hiện chưa đưa ra quyết định cuối cùng.
Trước đó, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho rằng dự thảo thỏa thuận hòa bình mà họ đưa ra là "hợp lý và hào phóng". "Chúng tôi không đòi hỏi sự nhượng bộ nào. Thứ duy nhất chúng tôi đòi hỏi là quyền hợp pháp của mình", Baghaei nói.
Vụ nổ xảy ra lúc 1 giờ 23 ngày 26.4.1986 tại lò phản ứng số 4 của nhà máy điện hạt nhân Chernobyl ở miền bắc Ukraine, khi đó còn là một phần của Liên Xô.
Vụ nổ đã phá hủy bên trong tòa nhà, phún xuất cột khói phóng xạ vào khí quyển, với nhiên liệu hạt nhân cháy trong hơn 10 ngày. Hàng ngàn tấn cát, đất sét và thỏi chì đã được trực thăng thả xuống để ngăn chặn phóng xạ rò rỉ. Trong những ngày tiếp theo, đám mây phóng xạ đã gây ô nhiễm nặng nề cho Ukraine, Belarus và Nga trước khi lan rộng ra nhiều khu vực châu Âu.
Theo một báo cáo của LHQ vào năm 2005, số người chết được xác nhận vào khoảng 4.000 người ở 3 quốc gia bị ảnh hưởng nặng nhất. Đến năm 2006, tổ chức Greenpeace ước tính thảm họa đã khiến gần 100.000 người chết.
Sau thảm họa hạt nhân Chernobyl, có tổng cộng hơn 2.200 km2 diện tích ở miền bắc Ukraine và 2.600 km2 ở miền nam Belarus thực tế là không thể sinh sống được. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), con người sẽ không thể sinh sống an toàn tại các khu vực này trong 24.000 năm tới.
Trong một diễn biến khác, các bên ký kết Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) sẽ họp tại LHQ từ ngày 27.4 - 22.5 nhằm tìm kiếm đồng thuận cho việc duy trì hiệu lực của hiệp ước. Trong 2 cuộc họp trước đó, 191 quốc gia ký kết NPT không đạt được thỏa thuận về văn bản cuối cùng, và giới quan sát dự đoán sự kiện năm nay cũng sẽ có kết quả tương tự, theo AFP.
