Dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz tắc nghẽn do xung đột Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng vọt. Nguồn cung sản phẩm hóa dầu, vốn là đầu vào của nhiều mặt hàng như giày dép, quần áo và túi nhựa, cũng chịu nhiều ảnh hưởng.
Tác động rõ rệt nhất ở châu Á, nơi chiếm hơn một nửa sản lượng sản xuất của thế giới và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu dầu mỏ cùng các sản phẩm liên quan.
Tại Hàn Quốc, người dân tích trữ túi đựng rác và chính phủ khuyến khích giảm thiểu vật dụng dùng một lần. Đài Loan phải thiết lập đường dây nóng cho các nhà sản xuất nhựa, trong khi nông dân dự kiến tăng giá lúa gạo vì không thể mua được túi hút chân không.
Ở Nhật Bản, khủng hoảng dầu mỏ làm dấy lên lo ngại thiếu ống nhựa y tế để bệnh nhân chạy thận nhân tạo. Các nhà sản xuất tại Malaysia cảnh báo thiếu hụt một sản phẩm phụ của dầu mỏ, đe dọa nguồn cung găng tay y tế toàn cầu.
“Mọi thứ chịu ảnh hưởng rất nhanh chóng: bia, mì, khoai tây chiên, đồ chơi, mỹ phẩm”, Dan Martin, Đồng Giám đốc bộ phận tình báo kinh doanh tại công ty tư vấn Dezan Shira & Associates, cho biết.
Nguyên nhân là nắp nhựa, thùng chứa, túi và các loại hộp đựng ngày càng khó mua. Các dẫn xuất dầu mỏ còn được dùng để sản xuất keo dán giày dép và đồ nội thất, dầu bôi trơn máy móc công nghiệp, dung môi cho sơn và quy trình làm sạch.
“Gián đoạn dầu mỏ lan truyền rất nhanh sang sản phẩm hóa dầu và hàng tiêu dùng”, ông Dan Martin nói.
Khi các nhà sản xuất phải trả nhiều tiền hơn cho năng lượng và nguyên liệu thô, họ bắt đầu đẩy chi phí lên người tiêu dùng. Biến động này tạo áp lực lên lạm phát và kìm hãm kinh tế.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nếu không có xung đột, tăng trưởng toàn cầu năm nay có thể đạt 3,3%. Tuy nhiên, tổ chức này sẽ công bố điều chỉnh dự báo vào tuần sau. “Dù chiến tranh có thể định hình kinh tế toàn cầu theo nhiều cách khác nhau, nhưng tất cả đều dẫn tới giá cao hơn và tăng trưởng chậm lại”, bà Kristalina Georgieva, Giám đốc điều hành IMF, nhận định.
Dư địa ứng phó với tình trạng thiếu hụt sản phẩm từ dầu mỏ không còn nhiều. Các quốc gia bắt đầu xả kho dự trữ dầu khẩn cấp, nhưng chỉ giúp bổ sung vào nguồn cung nhiên liệu. Trong khi phần lớn thiếu hụt trong ngành sản xuất là naphtha – một sản phẩm phụ của dầu mỏ, đầu vào quan trọng cho vật liệu tổng hợp.
Các nhà sản xuất có rất ít nguồn dự trữ và không có chất thay thế naphtha. Một số công ty hóa dầu tại châu Á – nơi mua một nửa nguồn naphtha từ Trung Đông – đã cắt giảm sản lượng hoặc tuyên bố tình huống “bất khả kháng” trong những tuần gần đây.
Hàn Quốc tận dụng việc Mỹ tạm đình chỉ trừng phạt dầu và sản phẩm dầu mỏ của Nga để nhập lô naphtha đầu tiên từ Moskva, kể từ khi xung đột Ukraine nổ ra. Seoul cũng áp lệnh cấm xuất khẩu naphtha nhằm bảo vệ nguồn cung nội địa.
Ông Martin cho biết tình trạng khan hiếm sản phẩm từ dầu mỏ đang làm tăng chi phí đầu vào, nhất là tại các doanh nghiệp sản xuất hàng có tiêu chuẩn nghiêm ngặt như chất bán dẫn, linh kiện ôtô và bao bì y tế hoặc thực phẩm. “Doanh nghiệp gần như không có nhiều cách xoay xở, ngoài cắt giảm sản xuất và tiết kiệm năng lượng”, ông nói.
Khi các nhà sản xuất chạy đua để đảm bảo nguồn nguyên liệu, chi phí nhựa và các sản phẩm liên quan tăng mạnh. Theo nền tảng phân tích thị trường hàng hóa ICIS, giá nhựa nguyên sinh tại châu Á đã tăng tới 59%, lên mức cao kỷ lục kể từ cuối tháng 2, thời điểm Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran.
Một trong những nhà bán buôn bao bì nhựa lớn nhất Thái Lan đã tăng giá 10% túi nilon trong suốt, loại sử dụng phổ biến để đựng thức ăn mang đi. Truyền thông Ấn Độ đưa tin nước đóng chai đắt hơn do giá nắp nhựa tăng 4 lần kể từ xung đột Trung Đông. Nongshim – nhà sản xuất mì ăn liền lớn nhất Hàn Quốc, cho biết công ty cung cấp bao bì nhựa cho họ hiện chỉ còn khoảng một tháng nguồn cung.
Theo bà Shariene Goh, chuyên gia phân tích hóa dầu cấp cao tại ICIS, các mặt hàng tiêu dùng phụ thuộc nhiều vào bao bì nhựa, như mỹ phẩm, có thể dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt hơn những sản phẩm chỉ sử dụng nhựa một phần. “Các doanh nghiệp có thể tận dụng lượng tồn kho hiện có, nhưng sẽ cạn dần theo thời gian. Tôi cho rằng họ có thể thiếu hụt khá sớm”, bà nói.
Theo Morgan Stanley, ngoài sản xuất 17% naphtha và 30% nhựa nguyên sinh toàn cầu, Trung Đông còn cung cấp 45% lưu huỳnh (dùng sản xuất phân bón), 33% helium (chất sử dụng trong bán dẫn, y tế và hàng không vũ trụ) và 22% urê và amoniac.
Một số nhà sản xuất hàng tiêu dùng trì hoãn mua nguyên liệu với hy vọng giá sẽ giảm nếu xung đột Trung Đông được giải quyết. Số khác tìm cách hạ chi phí bằng cách giảm lượng nhựa sử dụng.
Tại Indonesia, nơi giá nhựa tăng gấp đôi trong một tháng qua, các công ty đã giảm độ dày bao bì. Có doanh nghiệp còn cân nhắc dùng vật liệu khác như giấy, thủy tinh, nhôm hoặc nhựa tái chế. Nhưng theo Liên đoàn Bao bì Indonesia, mỗi lựa chọn đều có thách thức riêng về độ bền, tuân thủ quy định an toàn, cũng như thời gian cần thiết để điều chỉnh dây chuyền sản xuất và tìm nguồn cung mới, vốn có thể mất từ 6 tháng đến 1 năm.
Stephen Moore, nhà sáng lập MLT Analytics, cho biết việc chuyển sang các vật liệu thay thế cũng đắt đỏ. Theo ông, nguồn cung nhựa tái chế và nhựa sinh học còn hạn chế, chưa kể vật liệu sinh học đắt gấp 5-7 lần loại nguồn gốc từ dầu mỏ.
“Nếu mọi thứ ở eo biển Hormuz trở lại bình thường ngay ngày mai, tôi nghĩ cũng phải mất ít nhất vài tháng để ngành nhựa ở châu Á có thể quay lại trạng thái gần như bình thường”, ông nói.
So với giá vàng thế giới quy đổi, giá vàng miếng SJC đang cao hơn 19,1 triệu đồng/lượng. Mức chênh lệch đang gia tăng do giá vàng thế giới giảm quá nhanh.
Theo phân tích, giá vàng thế giới giảm mạnh do đồng USD tăng giá mạnh và giá dầu neo cao. Đồng USD đang giữ vai trò "hầm trú ẩn" trong lúc cuộc chiến giữa Mỹ và Iran chưa thể đi đến một kết cục hòa bình.
Ngoài ra USD cũng hưởng lợi từ việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể giữ lãi suất cao trong thời gian lâu hơn để chống lạm phát. Trong khi đó giá dầu Brent giao sau tại London tăng lên mức 105,7 USD/thùng.
Thị trường cũng đang chờ kết quả cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở Bắc Kinh. Dù không đặt kỳ vọng lớn, giới đầu tư cho rằng vẫn có một khả năng nhất định Mỹ có thể thuyết phục Trung Quốc tác động tới Iran để khai thông eo biển Hormuz.
Giá bạc cũng giảm mạnh theo giá vàng. Từ trên 89 USD/ounce, giá bạc đã giảm hơn 10 USD/ounce, rơi xuống mức 78,38 USD/ounce vào chiều nay.
Quy đổi theo tỉ giá niêm yết tại ngân hàng tương đương 2,49 triệu đồng/lượng.
Trong nước, các công ty cũng giảm giá bán bạc.
Công ty Ancarat niêm yết giá bạc bán ra ở mức 3,003 triệu đồng/lượng và mua vào ở mức 2,927 triệu đồng/lượng.
Công ty SBJ niêm yết giá bán ra ở mức 3,090 triệu đồng/lượng, giá mua vào còn 2,994 triệu đồng/lượng.
Công ty Phú Quý niêm yết giá bạc bán ra ở mức 2,999 triệu đồng/lượng, mua vào ở mức 2,909 triệu đồng/lượng.
Như vậy so với hai ngày trước, giá bạc trong nước đã giảm gần 300.000 đồng/lượng.
Ngày 14/4, Tổng cục Hải quan Trung Quốc công bố số liệu thương mại tháng 3. Theo đó, kim ngạch nhập khẩu tăng 27,8% so với cùng kỳ năm ngoái, lên gần 270 tỷ USD. Tốc độ này cao hơn dự báo và cũng là mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 11/2021.
Báo cáo trên nối dài xu hướng tăng tốc nhập khẩu của Trung Quốc năm nay, nhờ nhu cầu nội địa cải thiện, nhu cầu hàng hóa tăng và các công ty bổ sung lại hàng tồn kho. Trong 2 tháng đầu năm, nhập khẩu nước này tăng gần 20%.
Đây là tín hiệu lạc quan với mục tiêu thúc đẩy tiêu dùng của Trung Quốc. Từ nhiều năm qua, các nhà kinh tế học đã kêu gọi nước này chuyển từ mô hình tăng trưởng phụ thuộc đầu tư và xuất khẩu sang dựa vào đột phá về tiêu dùng. Trong kế hoạch 5 năm công bố tháng trước, Bắc Kinh cũng cam kết tăng đáng kể tiêu dùng của các hộ gia đình.
Trong khi đó, xuất khẩu tháng 3 chỉ tăng 2,5% so với cùng kỳ năm ngoái, lên 321 tỷ USD. Hoạt động này chịu ảnh hưởng chủ yếu từ xung đột tại Trung Đông.
Hơn một tháng qua, xung đột liên quan đến Iran, Mỹ và Israel đã khiến eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa, đe dọa nguồn cung năng lượng toàn cầu và làm gián đoạn các tuyến vận tải biển. Giá dầu Brent hiện vẫn trên 90 USD một thùng, tăng mạnh so với khoảng 60 USD trước khi xung đột nổ ra.
Chi phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng đã đẩy cước vận tải lên cao. Việc phải đi đường vòng qua Mũi Hảo Vọng cũng khiến năng lực vận tải suy giảm. Gián đoạn nguồn cung hóa dầu và phân bón cũng làm tăng rủi ro đối với sản xuất công nghiệp và nông nghiệp.
Người phát ngôn Tổng cục Hải quan Trung Quốc Lu Daliang cho biết xung đột tại Trung Đông đã khiến giá nhiên liệu tăng mạnh trong thời gian dài, làm chi phí vận chuyển dầu tăng đáng kể. Đà tăng hiện đã lan sang chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy chi phí sản xuất và logistics của hàng hóa trên khắp thế giới đi lên, từ đó gây sức ép lên thương mại hàng hóa toàn cầu.
"Số liệu của chúng tôi cho thấy trong tháng 3, xuất nhập khẩu của Trung Quốc với Trung Đông đã chuyển từ tăng trưởng sang sụt giảm. Chúng tôi hy vọng tất cả các bên sẽ hành động để hạ nhiệt tình hình càng sớm càng tốt, khôi phục hòa bình và ổn định tại eo biển này cũng như Trung Đông", ông nói.
Chỉ số đại diện cho sàn TP HCM giao dịch suốt phiên hôm nay trong sắc xanh và liên tục nới rộng biên độ tăng nhờ các cổ phiếu liên quan đến Tập đoàn Vingroup. Chỉ số đóng cửa tại 1.800 điểm, tăng 25 điểm so với tham chiếu, lên cao nhất một tháng rưỡi.
Sàn TP HCM rơi vào trạng thái "xanh vỏ, đỏ lòng", tức chỉ số đi lên nhưng mã giảm áp đảo so với tăng. Nguyên nhân do cổ phiếu Vingroup (VIC) chi phối diễn biến thị trường khi mã này tăng hết biên độ lên 177.000 đồng, đóng góp 19 trong số 25 điểm.
Ba cổ phiếu khác liên quan đến ông Phạm Nhật Vượng gồm VHM, VRE, VPL cũng tăng trên 5% so với tham chiếu. Nhóm này đóng góp tổng cộng 28 điểm cho VN-Index, đồng nghĩa nếu loại trừ 4 mã này, chỉ số sẽ chốt phiên dưới tham chiếu.
Ngoài Vingroup, thị trường không có nhóm ngành khởi sắc đáng kể. Bất động sản phân hóa mạnh khi NVL, KDH và AGG đồng thuận với chỉ số, trong khi cổ phiếu của các chủ đầu tư như Nam Long, Đất Xanh, Quốc Cường Gia Lai giảm 0,5-2%.
Sắc đỏ cũng chiếm ưu thế trong nhóm ngân hàng. STB hôm nay mất gần 3%, xuống 64.300 đồng. VIB, EIB, MSB, OCB và TCB lần lượt xếp sau với mức giảm hơn 0,5%. Ngược lại, SHB và VCB là trụ đỡ cho thị trường khi lần lượt tăng 2% và 1%.
Ở nhóm dầu khí, áp lực bán tập trung vào các mã đầu ngành như GAS, BSR, PLX, PVD dù biên độ điều chỉnh không quá mạnh. Tương tự, những cổ phiếu trụ của nhóm thép như HPG, HSG, NKG đều chốt phiên dưới tham chiếu.
Thanh khoản sàn TP HCM hôm nay đạt hơn 28.000 tỷ đồng, tăng khoảng 4.500 tỷ đồng so với phiên trước. Nhà đầu tư chủ yếu rót tiền vào các mã vốn hóa lớn, trong đó nhóm Vingroup chiếm hơn 2.500 tỷ đồng.
Khối ngoại trở lại bán ròng gần 3.700 tỷ đồng. Đây là phiên xả hàng mạnh nhất kể từ cuối tháng 8/2025. Áp lực bán tập trung chủ yếu ở VHM với khối lượng rút ròng khoảng 27 triệu cổ phiếu.
Theo nhóm phân tích Công ty Chứng khoán ACB, thanh khoản chưa tăng đột biến, nhưng việc duy trì trên mức trung bình tháng cho thấy dòng tiền vẫn vận động một cách bền vững. Đà tăng hiện tại được kỳ vọng tiếp diễn và đưa VN-Index lên vùng kháng cự cao hơn, quanh 1.850 điểm.
