Từ mùa thu năm 2024 đến tháng 11/2025, quân đội Nga đã tiến hành hơn 30 cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn nhằm vào cơ sở hạ tầng đường sắt Ukraine. Các mục tiêu chính bao gồm:
Trạm biến áp: Cung cấp điện cho đầu máy điện, đây là mục tiêu “phẫu thuật nội soi” gây mất điện trên hàng chục km đường ray. Máy biến áp 25 kilovolt là mặt hàng độc nhất, sản xuất mất hàng tháng và chủ yếu từ châu Âu.
Ga giao nhau và bãi tập kết: Shepetivka, Kozyatyn, Hrechany, Znamenka, Lozovaya, Kupyansk và Zdolbuniv. Tấn công vào đây không chỉ gián đoạn dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến khả năng phân phối lại luồng hàng hóa và định tuyến lại các chuyến tàu.
Kho bảo dưỡng: Nơi đặt và bảo trì đầu máy và đoàn tàu tự hành. Việc phá hủy kho bảo dưỡng làm tê liệt toa xe, việc khôi phục còn khó khăn hơn sửa chữa máy biến áp.
Nga sử dụng đa dạng vũ khí, từ tên lửa hành trình Kalibr, Kh-101, Iskander-K cho các mục tiêu kiên cố và xa, đến UAV Geran-2/3 để bao phủ các mục tiêu khu vực và trạm biến áp. Điều này cho thấy một kế hoạch tấn công bài bản, có chọn lọc.
Bí quyết giúp hệ thống đường sắt Ukraine không sụp đổ
Hệ thống đường sắt Ukraine, dài khoảng 22.000km, được các kỹ sư Liên Xô thiết kế từ những năm 1950-1970 với mục đích đối phó với chiến tranh. Các nguyên tắc thiết kế bao gồm:
Thứ nhất, mật độ đường ray cao: Ở các khu vực phía tây và trung tâm.
Thứ hai, nhiều tuyến chính dự phòng: Đảm bảo giao thông không bị gián đoạn khi một tuyến bị hư hại.
Thứ ba, tuyến đường vòng quanh các đầu mối quan trọng: Chuyển hướng giao thông khi một nút giao bị vô hiệu hóa.
Thứ tư, trạm điện phân tán và đi ngầm: Giảm thiểu thiệt hại khi bị tấn công.
Khoảng 47% mạng lưới đường sắt Ukraine đã được điện khí hóa, nhưng vẫn còn một lượng lớn đầu máy diesel sẵn sàng thay thế khi hệ thống cung cấp điện bị hỏng. Tính dự phòng này cho phép mạng lưới tiếp tục hoạt động ngay cả trong kịch bản thảm khốc nhất, như việc đối phương sử dụng vũ khí hạt nhân.
Phía Ukraine thừa nhận thiệt hại đáng kể, với hàng trăm cơ sở hạ tầng đường sắt bị hư hại và hàng chục trạm biến áp cần thay thế. Một số tuyến đường phải tạm thời chuyển sang sử dụng đầu máy diesel, dẫn đến giảm công suất và tăng tiêu thụ nhiên liệu. Sự thiếu hụt máy biến áp công suất lớn là một điểm nghẽn, do thời gian sản xuất kéo dài.
Tuy nhiên, các đội sửa chữa Ukraine đã làm việc hiệu quả. Hư hỏng đường ray và đường dây điện được khắc phục trong vài giờ hoặc vài ngày. Trạm biến áp được sửa chữa trong vài ngày hoặc vài tuần, tùy thuộc vào sự sẵn có của thiết bị dự phòng và nguồn cung từ EU.
Các tuyến đường chính vẫn hoạt động, giao thông vận tải hàng hóa và hành khách tiếp tục. Những huyết mạch vận chuyển hàng xuất khẩu và nhập khẩu của Ukraine qua biên giới phía tây vẫn hoạt động bình thường.
Chiến dịch tấn công đường sắt của Nga được đánh giá là một hoạt động quy mô lớn, có phương pháp và kỹ thuật hoàn thiện. Tuy nhiên, hệ thống đường sắt Ukraine, được thừa hưởng từ trường phái kỹ thuật Xô Viết, đang trụ vững nhờ khả năng phục hồi vốn có, các dịch vụ sửa chữa được tổ chức tốt và sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Điều này một lần nữa chứng minh rằng các tính toán kỹ thuật đã tồn tại lâu hơn cả quốc gia đã tạo ra chúng, và khả năng phục hồi là yếu tố then chốt trong chiến tranh hiện đại.
Báo Washington Post ngày 15/4 dẫn lời Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Lầu Năm Góc đang xem xét các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran hoặc "các chiến dịch trên bộ" nếu thỏa thuận ngừng bắn bị phá vỡ.
Khi được hỏi về hiện diện quân sự ngày càng tăng của Mỹ trong khu vực, bà Leavitt nói rằng Tổng thống Donald Trump "vẫn để ngỏ tất cả các phương án trong trường hợp Iran không từ bỏ tham vọng hạt nhân và đạt được một thỏa thuận có thể chấp nhận được đối với Mỹ”.
Cùng ngày, Hội đồng An ninh Nga cảnh báo khả năng Mỹ và Israel đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công trên bộ vào Iran.
“Mỹ và Israel có thể sử dụng các cuộc đàm phán hòa bình để chuẩn bị cho một chiến dịch trên bộ chống lại Iran”, Hội đồng An ninh Nga cảnh báo.
Theo Hội đồng An ninh Nga, đánh giá trên được đưa ra dựa trên thực tế rằng “Lầu Năm Góc tiếp tục củng cố lực lượng Mỹ trong khu vực” ngay cả khi các cuộc đàm phán đang diễn ra.
Hội đồng An ninh Nga nhận định Iran “vẫn sở hữu một kho vũ khí đáng kể”, có thể được sử dụng để đối phó với các động thái gây hấn tiếp theo của Mỹ và Israel.
“Nếu các cuộc đàm phán không đạt được các mục tiêu dự định, các hành động giao tranh có thể leo thang với cường độ lớn hơn sau 2 tuần”, tuyên bố của Hội đồng An ninh Nga cho biết.
Vòng đàm phán đầu tiên giữa Washington và Tehran, diễn ra tại Pakistan vào cuối tuần qua, đã không đạt được bước đột phá nào.
Các quan chức Iran đổ lỗi cho sự thất bại của các cuộc đàm phán là do “những yêu cầu phi thực tế” của phía Mỹ, nhưng vẫn bày tỏ sẵn sàng tiếp tục tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cuộc thảo luận tiếp theo có thể diễn ra tại cùng địa điểm “trong 2 ngày tới”.
Axios dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết Washington vẫn chưa đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran.
"Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn. Mỹ và Iran vẫn tiếp tục đàm phán để đạt được thỏa thuận", quan chức Mỹ tiết lộ.
Tổng thống Trump cũng ra tín hiệu rằng ông không có ý định kéo dài thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần với Tehran, dự kiến hết hạn vào ngày 22/4.
Trước đó, truyền thông Mỹ đưa tin, các bên trung gian cho biết Mỹ và Iran sắp đạt được thỏa thuận gia hạn lệnh ngừng bắn. Theo các nguồn tin, Mỹ và Iran đã đồng ý về nguyên tắc với thỏa thuận.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei sau đó đã phủ nhận thông tin về thỏa thuận gia hạn lệnh ngừng bắn.
Iran cho biết họ đang tìm kiếm một giải pháp chấm dứt vĩnh viễn cuộc xung đột chứ không chỉ gia hạn thỏa thuận ngừng bắn tạm thời.
Iran tuyên bố một thỏa thuận cuối cùng bao gồm việc đảm bảo rằng Mỹ và Israel sẽ không tái diễn các cuộc tấn công vào Iran trong tương lai, đồng thời dỡ bỏ lệnh trừng phạt Iran và đảm bảo việc Iran làm giàu uranium cho mục đích hòa bình.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người dẫn đầu phái đoàn Tehran tại các cuộc đàm phán ở Islamabad, cảnh báo Iran sẵn sàng cho một cuộc tấn công trên bộ của quân đội Mỹ và sẽ trút hỏa lực vào lực lượng này.
Tehran cũng cảnh báo sẽ trả đũa bằng cách phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng ở các quốc gia Vùng Vịnh nếu xảy ra một cuộc tấn công trên bộ.
Tại bãi đất bụi bặm cách Bắc Kinh một giờ lái xe, dòng xe cộ liên tục ra vào tấp nập để sạc pin. Đây chỉ là một mắt xích trong mạng lưới xe tải điện đang mở rộng nhanh chóng ở Trung Quốc.
Mảng xe điện dân dụng của Trung Quốc đã nổi tiếng từ lâu, nhưng lĩnh vực xe tải điện mới tăng tốc trong thời gian gần đây. Theo các chuyên gia, hệ thống hạ tầng sạc và đổi pin phủ rộng khiến lợi thế chi phí đang nghiêng hẳn về xe tải điện, đánh dấu sự "thay da đổi thịt" với ngành vận tải Trung Quốc và có thể coi là "đòn chí tử" với xe tải chạy bằng diesel truyền thống.
"2025 là năm đột phá đối với xe điện hạng nặng tại Trung Quốc. Khi hạ tầng sẵn sàng, xe điện sẽ trở thành lựa chọn kinh tế nhất cho đa số hoạt động giao hàng và vận tải", Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), chuyên gia về tiêu thụ năng lượng Trung Quốc, nêu quan điểm.
Quá trình thay thế xe tải chạy bằng diesel ở Trung Quốc đang tăng tốc trong những năm gần đây.
Theo dữ liệu từ Commercial Vehicle World, công ty cung cấp thông tin thị trường có trụ sở tại Bắc Kinh, các mẫu xe điện chiếm 29% tổng doanh số xe tải nội địa tại Trung Quốc vào năm ngoái, tăng mạnh so với mức 14% năm 2024. Tỷ lệ thâm nhập thị trường năm 2021 chỉ ở mức chưa đến 1%.
Các nhà sản xuất dự báo thị phần xe tải điện sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, có khả năng chiếm phần lớn doanh số bán hàng trong vài năm tới.
Wang, tài xế xe tải 43 tuổi, cho biết công việc đã thay đổi khá nhiều kể từ khi chuyển sang sử dụng xe điện. "Điều khiển rất nhẹ nhàng. Xe cũ của tôi có hơn 10 số, vận hành rất cồng kềnh. Với xe điện, bạn chẳng phải làm gì cả, tất cả đều tự động", anh nói khi cắm cáp sạc tại trạm ở quận Mật Vân, Bắc Kinh.
Khi được hỏi tại sao các công ty vận tải có xu hướng chuyển sang dùng xe tải điện nhiều hơn, anh cho rằng nguyên nhân bắt nguồn từ sự hỗ trợ trong chính sách quốc gia và kinh tế thị trường. "Đó là quy luật đào thải. Với chi phí vận chuyển và mọi thứ đi kèm hiện nay, ai cũng cố gắng để kiếm được nhiều tiền hơn. Loại xe này có chi phí vận hành thấp hơn", Wang nói.
Zhang, một tài xế khác ở trạm sạc, cho hay đã chuyển từ xe tải chạy bằng khí tự nhiên sang xe điện được hai tháng. Công việc của ông chủ yếu là chở cát và đá trên quãng đường ngắn quanh Bắc Kinh. Zhang lưu ý rằng xe tải điện chưa phù hợp với hành trình dài.
Mẫu xe mà Zhang đang lái có tầm hoạt động tối đa khoảng 240-250 km. "Động cơ khá mạnh, tăng tốc nhanh. Tất cả tập trung vào tốc độ, nhưng phạm vi di chuyển vẫn còn hạn chế", ông nói.
Khi quá trình chuyển đổi xe tải điện trong nước đang tăng tốc, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng bắt đầu nghĩ nhiều hơn đến thị trường nước ngoài.
"Tương tự xe dân dụng, các nhà sản xuất xe tải hạng nặng Trung Quốc đang coi xuất khẩu là chiến lược tất yếu, do cạnh tranh ngày càng tăng và thị trường nội địa dần bão hòa", Christopher Doleman, nhà phân tích tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), nhận định.
Những bất ổn gần đây trên thị trường năng lượng toàn cầu do xung đột Trung Đông cũng là chất xúc tác tiềm năng cho xu hướng này. "Nhu cầu về xe tải hạng nặng chạy điện có khả năng sẽ cao hơn, khi các hãng vận hành cố gắng giảm thiểu rủi ro từ sự biến động của giá dầu diesel", ông nói.
Han Wen, người sáng lập công ty khởi nghiệp xe tải điện Windrose Technology, cũng cho rằng chiến sự Trung Đông đã thúc đẩy nhu cầu về xe tải điện.
Thành lập năm 2022 và có trụ sở tại Bỉ, Windrose đang tìm cách tận dụng chuỗi cung ứng xe điện tiên tiến của Trung Quốc để khẳng định vị thế trên thị trường xe tải điện đường dài toàn cầu và cạnh tranh trực tiếp với tập đoàn Tesla của Mỹ.
"Đối với xe tải, phạm vi hoạt động là hạn chế lớn nhất", Han nói. Ông lưu ý rằng xe tải của Windrose có thể chạy khoảng 700 km sau một lần sạc đầy và công ty muốn nâng con số này lên 1.000 km vào năm 2030.
Windrose đang tìm cách đẩy mạnh sản xuất sau khi được cấp phép lưu hành tại châu Âu, Trung Quốc, Mỹ và Nam Mỹ.
"Chúng tôi sẽ chế tạo khoảng 1.000 xe tải trong năm nay. Không còn nghi ngờ gì nữa, xe điện là sự lựa chọn ưu việt về mặt kinh tế. Tôi nghĩ chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa xóa sổ xe tải chạy dầu diesel", Han nói, cho hay mục tiêu tiếp theo là 10.000 chiếc vào năm tới và 100.000 xe vào năm 2030.
Tờ The Wall Street Journal ngày 10.4 dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết cộng đồng tình báo đánh giá rằng Iran vẫn có thể triển khai sử dụng nhiều tên lửa đạn đạo sau 6 tuần chiến sự.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuần này nói rằng chương trình tên lửa của Iran đã "bị phá hủy về mặt chức năng", với số lượng bệ phóng và tên lửa "bị cạn kiệt, suy giảm nghiêm trọng và gần như hoàn toàn không hiệu quả".
Tuy nhiên, các báo cáo tình báo của Mỹ cho thấy Iran có thể khôi phục lại một phần lực lượng tên lửa. Mặc dù một nửa số bệ phóng tên lửa của Iran đã bị phá hủy, hư hại hoặc bị mắc kẹt dưới đống đổ nát, nhưng nhiều bệ phóng có thể được sửa chữa và đưa ra từ các địa điểm ngầm.
Các quan chức Mỹ và Israel cũng được trích dẫn nói rằng mặc dù hiện nay Iran chỉ còn một nửa số tên lửa so với trước xung đột, nhưng nước này vẫn còn hàng ngàn tên lửa đạn đạo tầm trung và tầm ngắn có thể đưa ra khỏi nơi cất giấu hoặc đào lên từ trong lòng đất.
Các quan chức Israel cho biết khoảng 2/3 số bệ phóng tên lửa đạn đạo của Iran đã bị vô hiệu hóa trong chiến sự, song Iran có thể thu hồi nhiều bệ phóng bị mắc kẹt dưới lòng đất do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Các quan chức Israel cũng cho biết Iran vẫn còn hơn 1.000 trong số khoảng 2.500 tên lửa tầm trung mà nước này sở hữu khi bắt đầu chiến sự. Số còn lại đã được sử dụng hoặc bị phá hủy.
Về số lượng máy bay không người lái (UAV), theo các quan chức Mỹ, Iran hiện chỉ còn chưa đến 50% UAV tấn công một chiều so với thời điểm bắt đầu chiến sự nhưng nước này có thể mua các hệ thống tương tự từ đồng minh để sử dụng chống lại các nước láng giềng.
Iran cũng vẫn còn một lượng nhỏ tên lửa hành trình, có thể được sử dụng để nhắm mục tiêu vào các tàu chiến ở vịnh Ả Rập hoặc nhắm vào quân đội Mỹ, nếu Washington tấn công chiếm giữ một hòn đảo Iran trong trường hợp đàm phán đổ vỡ, các quan chức Mỹ cho biết.
Lầu Năm Góc và Nhà Trắng từ chối bình luận về thông tin của The Wall Street Journal, nhấn mạnh quân đội Mỹ đã đạt được mọi mục tiêu.
Đánh giá được tiết lộ giữa thời điểm Mỹ đang bước vào vòng đàm phán trực tiếp với Iran tại Pakistan nhằm đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự và mở lại eo biển Hormuz.
Báo cáo cũng cho rằng một số quan chức Mỹ lo ngại Iran sẽ lợi dụng thỏa thuận ngừng bắn hiện tại để xây dựng lại kho tên lửa của mình.
