“Giờ đây, sau 40 ngày chiến sự, khi Mỹ đã hết hy vọng đạt được bất kỳ mục tiêu nào trong cuộc chiến với Iran, họ lại đề xuất đàm phán”, Ngoại trưởng Abbas Araghchi hôm nay nói trước báo giới tại thủ đô New Delhi, Ấn Độ. “Chúng tôi không có chút niềm tin nào vào người Mỹ. Đây chính là trở ngại lớn nhất trên con đường thực hiện mọi nỗ lực ngoại giao. Chúng tôi có đủ lý do để không tin tưởng Mỹ, trong khi họ không có lý do gì để không tin tưởng chúng tôi”.
Dù mô tả lệnh ngừng bắn hiện nay giữa Iran với Mỹ đang “rất chông chênh”, ông Araghchi khẳng định Tehran vẫn cố gắng duy trì nó nhằm tạo không gian cho các nỗ lực ngoại giao.
Người đứng đầu Bộ Ngoại giao Iran cho biết thêm Tehran đã “nhận được các thông điệp” từ phía Washington về việc tiếp tục các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.
“Những tin đồn về việc Mỹ bác bỏ đề xuất từ Iran hay Iran từ chối đề xuất của Mỹ, thực ra là chuyện của vài ngày trước, khi ông Trump đăng bài nói rằng điều đó là không thể chấp nhận được”, ông Araghchi phát biểu trước các phóng viên. “Tuy nhiên, sau đó chúng tôi lại nhận được thông điệp từ phía Mỹ nói rằng họ sẵn sàng tiếp tục đàm phán và duy trì mối tương tác này”, ông cho hay.
Ngoại trưởng Araghchi nhấn mạnh tất cả tàu thuyền hiện nay đều có thể đi qua eo biển Hormuz với điều kiện họ phải phối hợp cùng hải quân Iran, ngoại trừ những tàu thuộc các nước “đang có xung đột” với Iran.
Tuy nhiên, ông lưu ý tình hình xung quanh tuyến đường thủy huyết mạch này đang “rất phức tạp”.
Khi được hỏi liệu Tehran có sẵn sàng đón nhận Bắc Kinh trong vai trò trung gian hòa giải hay không, ông Araghchi cho hay Iran trân trọng nỗ lực của bất kỳ quốc gia nào có khả năng giúp đỡ.
“Chúng tôi có mối quan hệ rất tốt đẹp với Trung Quốc”, ông nói. “Chúng tôi là đối tác chiến lược và chúng tôi biết người Trung Quốc có thiện chí. Vì vậy, bất cứ điều gì họ có thể làm để hỗ trợ ngoại giao đều được hoan nghênh”.
“Chúng tôi hy vọng với tiến triển của các cuộc đàm phán, chúng ta sẽ đạt được một kết quả tốt đẹp để Hormuz được bảo đảm an toàn và chúng ta có thể đẩy nhanh việc bình thường hóa hoạt động giao thông qua eo biển”, Ngoại trưởng Iran nói thêm.
Trung Quốc có quan hệ thân thiết với Iran và cũng là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của quốc gia Tây Á. Trước khi Tổng thống Mỹ lên đường thăm Trung Quốc, nhiều người dự đoán ông sẽ hối thúc Bắc Kinh gây áp lực lên Tehran để nước này chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz.
Vài giờ trước khi ông Araghchi phát biểu, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông đang cạn dần kiên nhẫn với Iran. Ông cho biết đã đạt được đồng thuận trong các cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình rằng Tehran phải mở cửa trở lại eo biển Hormuz.
Ngay trước khi lãnh đạo Mỹ – Trung gặp nhau để dùng trà chiều hôm nay, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã ra một tuyên bố thẳng thắn bày tỏ thất vọng về cuộc chiến của Mỹ – Israel với Iran: “Cuộc xung đột đáng lẽ không nên xảy ra này không có lý do gì để tiếp tục”.
Trên chuyến bay trở về Mỹ, ông Trump nói với các phóng viên rằng ông không “yêu cầu bất kỳ sự hỗ trợ nào” từ Trung Quốc về vấn đề Iran.
Mỹ và Israel phát động chiến dịch chống lại Iran vào ngày 28/2, kéo theo các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào Israel cũng như đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh. Iran cũng gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển dầu và năng lượng của thế giới, từ khi chiến sự bùng phát. Trong khi đó, Mỹ cũng áp phong tỏa với các cảng của Iran.
Lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 thông qua vai trò trung gian của Pakistan. Iran ngày 10/5 chuyển cho Pakistan phản hồi của họ đối với đề xuất hòa bình của Mỹ, trọng tâm là yêu cầu kết thúc chiến sự ở mọi mặt trận, đặc biệt là Lebanon. Iran muốn được bồi thường thiệt hại do xung đột và nhấn mạnh “quyền chủ quyền” của họ đối với eo biển Hormuz. Tổng thống Trump mô tả phản hồi của Iran là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”.
Trưởng đoàn đàm phán Iran ngày 12/5 tuyên bố Mỹ phải chấp nhận kế hoạch hòa bình mới nhất của Tehran, nếu không sẽ đối mặt thất bại.
Trong cuộc bỏ phiếu tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ngày 7/4, dự thảo nghị quyết do Bahrain soạn thảo và được Mỹ ủng hộ nhận được 11 phiếu thuận, 2 phiếu chống và 2 phiếu trắng. Nga và Trung Quốc, hai thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an, đã phủ quyết dự thảo này.
Pakistan và Colombia, hai quốc gia hướng tới tìm kiếm giải pháp ngoại giao thay thế, bỏ phiếu trắng.
Ngoại trưởng Bahrain Abdullatif bin Rashid Al Zayani cho biết các quốc gia vùng Vịnh "lấy làm tiếc" về việc dự thảo không được thông qua.
Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz phản ứng gay gắt với kết quả này. "Quyết định phủ quyết hôm nay đánh dấu bước thụt lùi mới. Trong những ngày tới, khi các chuyến hàng quan trọng bị trì hoãn, thế giới sẽ biết ai đã chọn cản trở thay vì gánh vác trách nhiệm", ông Waltz phát biểu trước Hội đồng Bảo an.
Trong khi đó, Đại sứ Nga Vasily Nebenzya cho rằng nếu được thông qua, nghị quyết này sẽ "tạo tiền lệ nguy hiểm" đối với luật pháp quốc tế và các nỗ lực gìn giữ hòa bình.
Dự thảo nghị quyết ban đầu viện dẫn Chương VII của Hiến chương Liên Hợp Quốc, cho phép Hội đồng Bảo an ủy quyền sử dụng vũ lực để lập lại hòa bình. Nội dung này sau đó bị loại bỏ do sự phản đối của ba trong số 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an gồm Nga, Pháp và Trung Quốc. Theo các nước này, nội dung như vậy sẽ hợp pháp hóa cuộc tấn công toàn diện vào Iran.
Theo bản dự thảo cuối cùng mà AFP thu được, nghị quyết "khuyến khích mạnh mẽ các quốc gia phối hợp triển khai các biện pháp phòng vệ phù hợp với diễn biến tại hiện trường, góp phần đảm bảo an ninh và hàng hải, trong đó có việc tổ chức hộ tống các tàu hàng".
Văn bản này cũng yêu cầu Iran phải "chấm dứt ngay mọi hành động tấn công tàu bè, cũng như mọi nỗ lực cản trở luồng giao thương và quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz". Bên cạnh đó, dự thảo kêu gọi các bên ngừng ngay các đợt tập kích nhắm vào hạ tầng dân sinh như hệ thống cấp nước, điện và dầu khí.
Eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải nắm giữ 20% nguồn cung dầu toàn cầu, gần như bị tê liệt hoàn toàn sau khi xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát hồi cuối tháng 2. Hiện khoảng 1.000 tàu đang kẹt lại vùng Vịnh vì cuộc chiến giữa Iran và Mỹ - Israel.
Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, gồm 5 thành viên thường trực và 10 thành viên không thường trực, ban đầu dự kiến bỏ phiếu trong ngày 3/4 song đã hoãn lại.
Trước thềm cuộc bỏ phiếu này, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi yêu cầu các bên trong Hội đồng Bảo an LHQ không tiến hành "bất kỳ hành động khiêu khích" nào vì sẽ chỉ làm phức tạp thêm tình hình.
Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố tăng thuế đối với ô tô và xe tải nhập khẩu từ Liên minh châu Âu (EU) có thể khiến nền kinh tế Đức thiệt hại gần 15 tỉ euro (khoảng 17,58 tỉ USD) về sản lượng, theo nghiên cứu của Viện Kinh tế thế giới Kiel (IfW) được Hãng tin Reuters dẫn lại vào ngày 2-5.
Ước tính này làm rõ thêm mức độ dễ tổn thương của nền kinh tế lớn nhất EU trước các mức thuế nhập khẩu từ Mỹ - vốn đã gây thiệt hại hàng tỉ USD cho ngành công nghiệp ô tô Đức.
Chủ tịch IfW Moritz Schularick nhận định "tác động sẽ rất đáng kể", đồng thời cảnh báo con số thiệt hại về sản lượng có thể tăng lên khoảng 30 tỉ euro (khoảng 35 tỉ USD) trong dài hạn.
"Đà tăng trưởng vốn đã chậm của Đức sẽ chịu ảnh hưởng mạnh", chuyên gia kinh tế IfW Julian Hinz bổ sung. Hiện viện này dự báo nền kinh tế Đức chỉ tăng trưởng 0,8% trong năm nay.
Diễn biến trên xảy ra sau khi ông Trump tuyên bố sẽ nâng thuế ô tô lên 25% từ tuần tới, cao hơn mức 15% đã được thống nhất trước đó, với lý do EU không tuân thủ thỏa thuận thương mại với Washington.
IfW cũng lưu ý rằng các nền kinh tế châu Âu khác có ngành công nghiệp ô tô lớn - bao gồm Ý, Slovakia và Thụy Điển - nhiều khả năng cũng sẽ chịu tổn thất đáng kể.
Trong khi đó, cố vấn trưởng của Bộ trưởng Kinh tế Đức khuyến nghị EU nên thận trọng trước các động thái của ông Trump.
"EU nên tạm thời chờ đợi và quan sát. Ai cũng biết ông Trump thường nhanh chóng đình chỉ hoặc rút lại các lời đe dọa áp thuế quy mô lớn", ông nói.
Ông Suedekum cũng cho rằng Tổng thống Mỹ cần giải thích rõ cơ sở cho tuyên bố EU vi phạm thỏa thuận thương mại hiện có, đồng thời đặt câu hỏi cho tính hợp lệ về mặt pháp lý của động thái áp thuế mới này. "Mọi thứ có vẻ khá bốc đồng", vị cố vấn nhận xét.
"Tôi đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ bắn hạ bất kỳ tàu nào... đang rải thủy lôi trong eo biển Hormuz. Không được do dự. Ngoài ra, các tàu quét thủy lôi của chúng tôi đang dọn sạch eo biển ngay bây giờ", ông Trump viết trên mạng xã hội, theo AFP.
Ngoài ra, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đã "kiểm soát hoàn toàn" eo biển Hormuz và "phong tỏa chặt chẽ" tuyến đường này cho đến khi đạt được thỏa thuận với Iran.
Trước đó vào tối 22.4, Tham mưu trưởng Hải quân Ý Giuseppe Berutti Bergotto cho hay Ý sẵn sàng triển khai tới 4 tàu, trong đó có 2 tàu quét thủy lôi, như một phần của sứ mệnh quốc tế nhằm dọn sạch eo biển Hormuz, theo Reuters.
Các nhà lãnh đạo châu Âu đã gặp nhau tại Paris trong tuần trước để thảo luận về nỗ lực đa quốc gia nhằm bảo vệ hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, vốn gần như bị đóng cửa trong cuộc chiến của Mỹ - Israel chống Iran.
Hơn 10 quốc gia, trong đó có Ý, đã tuyên bố sẽ tham gia một sứ mệnh nhằm đảm bảo an toàn hàng hải ở eo biển Hormuz khi tình hình cho phép.
"Rõ ràng chúng ta không hành động một mình. Chúng ta là một phần của liên minh quốc tế, và các quốc gia khác cũng sẽ cử tàu quét thủy lôi", ông Berutti Bergotto nói với đài truyền hình nhà nước RAI.
Ông Berutti Bergotto cho biết thêm các tàu của Ý sẽ khởi hành từ cảng La Spezia ở phía tây bắc và sẽ mất khoảng 4 tuần để đến eo biển Hormuz.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ phía Iran đối với tuyên bố của Tổng thống Trump cũng như Tham mưu trưởng Berutti Bergotto. Hôm 22.4, Tehran đã tuyên bố sẽ không mở lại eo biển Hormuz khi Mỹ còn phong tỏa các cảng của Iran.
Tờ The Washington Post hôm 22.4 đưa tin rằng trong một cuộc họp kín, Lầu Năm Góc đã chia sẻ ước tính rằng phải mất 6 tháng mới dọn sạch hoàn toàn thủy lôi do Iran rải tại eo biển Hormuz.
Khi được hỏi về bản tin này, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell nói: "Việc truyền thông chọn lọc thông tin bị rò rỉ, phần lớn trong số đó là sai sự thật, từ một cuộc họp kín là hành vi báo chí không trung thực", theo AFP.
