Trong kho tàng ẩm thực ven biển Nam Trung Bộ, gỏi cá mai được xem là một trong những món ăn đặc trưng, thể hiện rõ nét sự tinh tế trong cách chọn nguyên liệu và chế biến của người dân địa phương.
Loài cá mai – nguyên liệu chính của món ăn này thường xuất hiện nhiều từ tháng giêng đến cuối mùa hè, khi nước biển ổn định và nguồn thực phẩm trở nên dồi dào.
Cá có kích thước nhỏ, thân dài, màu trắng đục gần giống cá cơm nhưng phần thịt lại trong và chắc hơn. Chính đặc điểm này khiến cá mai được ưa chuộng vì khi chế biến không bị bở hay nhớt, giữ được độ giòn tự nhiên.
Ở nước ta, cá mai có nhiều ở Nha Trang, Ninh Thuận, Bình Thuận, Vũng Tàu, Phú Quốc… Trên thế giới, cá mai phân bố ở vùng biển Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Australia.
Cá mai sống chủ yếu ở vùng nước lợ, nhờ vậy được đánh giá có giá trị dinh dưỡng cao và tốt cho sức khỏe. Loài cá này sinh sống theo đàn, thường phân bố nhiều tại khu vực biển phía Nam.
Mùa đánh bắt cá mai của ngư dân bắt đầu từ đầu tháng 4 đến tháng 11 âm lịch vì đây là thời điểm loài cá này tập trung thành đàn đi kiếm ăn và giao phối để sinh sản. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương đẩy mạnh việc chế biến các món đặc sản từ cá mai có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn, lạ miệng như: Gỏi cá mai, canh cá mai nấu riêu chua, cá mai kho tiêu, cá mai xào chua ngọt… trong đó ngon và nổi tiếng nhất là món gỏi cá mai. Thịt cá mai không có máu nên ít tanh, có vị ngọt, giòn, dai, không bị bở và nhớt như thịt của các loại khác.
Để làm được một đĩa gỏi cá mai đạt chuẩn, việc quan trọng nhất là chọn được cá thật tươi. Người chế biến thường ưu tiên những con cá vừa được đưa vào bờ, dài khoảng 5 – 6cm, thân trong và chắc thịt. Cá sau khi mua về sẽ được làm sạch, bỏ đầu, dùng tay bóp nhẹ phần bụng để rút xương.
Thịt cá thường được ngâm với nước đá trong thời gian ngắn để tạo độ giòn và săn hơn. Tiếp theo, cá được ướp nhẹ với nước cốt chanh hoặc giấm để làm chín tái, giúp thịt có màu trắng trong hấp dẫn. Người chế biến cũng sẽ trộn cá với tỏi giã nhỏ, ớt, tiêu, gia vị và ít rau thì là để tạo mùi thơm. Một thành phần quan trọng không thể thiếu trong món gỏi cá mai là thính gạo rang.
Điểm đặc biệt nhất của gỏi cá mai nằm ở loại nước chấm được làm cầu kỳ theo công thức truyền thống. Loại nước chấm này có vị mặn ngọt hòa quyện, kết hợp độ bùi của đậu phộng và hương thơm đặc trưng, mang đến hương vị khó trộn lẫn với bất kỳ loại nước mắm nào khác.
Gỏi cá mai thường được ăn kèm với nhiều loại rau sống như xà lách, cải xanh, rau thơm, thì là, khế chua và chuối xanh thái lát. Khi thưởng thức, người ăn lấy một miếng bánh tráng dẻo, cho lên đó một ít bún tươi, thêm rau sống, lát chuối chát, rồi đặt phần cá đã trộn thính và gia vị vào giữa. Cuốn chặt tay và chấm vào bát nước mắm đậu phộng.
Sự hòa quyện của từng thành phần tạo nên một tổng thể hương vị hài hòa: Vị ngọt tự nhiên của cá tươi, vị chua nhẹ của chanh, vị bùi của đậu phộng, mùi thơm của thính gạo, cái giòn mát từ rau sống và độ chát đặc trưng của chuối xanh. Tất cả mang lại cảm giác tròn vị, vừa thanh mát vừa đậm đà. Món ăn này đặc biệt được ưa chuộng vào những ngày nắng nóng bởi tính chất tươi ngon và dễ ăn.
Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác và tinh tế. Nhiều đầu bếp địa phương cho rằng người làm gỏi cá mai phải có khẩu vị nhạy bén để cân chỉnh được vị chua, ngọt, cay và bùi sao cho hài hòa, bởi chỉ cần sai lệch một chút cũng khiến món ăn mất đi sự hấp dẫn.
Món gỏi cá mai.
Gỏi cá mai không chỉ là món ăn dân dã mà còn là một phần trong đời sống ẩm thực của cư dân ven biển. Món ăn phản ánh sự thích nghi của con người với nguồn thực phẩm sẵn có, đồng thời thể hiện kinh nghiệm lâu đời trong cách xử lý và bảo quản hải sản tươi. Hương vị của gỏi cá mai mang đậm dấu ấn vùng biển, kết hợp cùng thói quen ăn uống của người miền Trung vốn chuộng vị thanh, ít béo và sử dụng nhiều rau sống.
Ngày nay, gỏi cá mai xuất hiện nhiều trong các nhà hàng hải sản, quán ăn ven biển và trở thành món đặc sản được du khách yêu thích. Món ăn không chỉ hấp dẫn về hương vị mà còn góp phần quảng bá ẩm thực địa phương. Nhiều du khách khi đến các tỉnh Nam Trung Bộ đều tìm thưởng thức gỏi cá mai như một trải nghiệm không thể bỏ qua.
Lễ trao giải cuộc thi "Bác Hồ với thiếu nhi - Thiếu nhi với Bác Hồ" và cuộc thi sáng tác văn thơ Cây bút tuổi hồng năm học 2025-2026 được Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng phối hợp cùng Hội đồng Đội Trung ương tổ chức ngày 14-5 tại Hà Nội.
Đây là hoạt động kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 - 19-5-2026) và 85 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (15-5-1941 - 15-5-2026).
Về cuộc thi "Bác Hồ với thiếu nhi - Thiếu nhi với Bác Hồ", ban tổ chức cho biết đã thu hút gần 38.000 bài thi cá nhân (thi viết và thi vẽ với chủ đề: "Những cháu ngoan Bác Hồ") cùng gần 200 bài thi tập thể (thi video clip với chủ đề: "Tiếp lửa truyền thống - Tự hào là thiếu nhi Việt Nam") từ 34 tỉnh, thành trên cả nước.
Theo ban tổ chức, các bài dự thi đã tập trung làm rõ tình cảm của thiếu nhi đối với Bác Hồ, đồng thời liên hệ thực tiễn việc học tập và làm theo "5 điều Bác Hồ dạy".
Ban tổ chức trao tổng số 104 giải thưởng, trong đó có 46 giải tập thể (gồm: 1 nhất, 5 nhì, 10 ba, 30 khuyến khích) và 58 giải cá nhân (gồm: 2 nhất, 6 nhì, 10 ba và 40 khuyến khích).
Cụ thể, giải nhất tập thể thuộc về Trường Tiểu học Lộc Thọ (phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa).
Giải cá nhân, phần thi viết, giải nhất thuộc về Nguyễn Phương Nghi (lớp 4A1, trường Tiểu học Ngọc Lý, xã Tân Yên, tỉnh Bắc Ninh). Giải nhất thi vẽ thuộc về Phạm Lê Bảo Trâm (lớp 5/5, trường Tiểu học Trần Văn Dư, phường Hòa Xuân, TP Đà Nẵng).
Ngoài hai giải nhất được trao cho hai học sinh tiểu học thì đa số các giải thưởng của cuộc thi "Bác Hồ với thiếu nhi - Thiếu nhi với Bác Hồ" thuộc về các em học sinh tiểu học. Phần thi vẽ, nhiều em được giải là học sinh lớp 1, lớp 2.
Ngày 28-4, lãnh đạo Công an phường Ba Ngòi cho biết đơn vị này đang thực hiện chương trình "Đổi tiếng pô ồn ào lấy hạt gao thơm".
Theo Công an phường Ba Ngòi, thời gian qua trên địa bàn phường xuất hiện tình trạng thanh thiếu niên chạy xe máy gắn pô độ, pô chế gây tiếng ồn, mất an ninh trật tự, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Vì vậy ngoài việc tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp nêu trên, Công an phường Ba Ngòi đã áp dụng chương trình "Đổi tiếng pô ồn ào lấy hạt gao thơm" nhằm tạo điều kiện cho thanh thiếu niên khắc phục vi phạm giao thông và chung tay xây dựng nếp sống văn minh.
Theo đó, chương trình áp dụng cho tất cả thanh thiếu niên và người dân đang sử dụng xe máy gắn pô độ, pô chế gây tiếng ồn lớn, không đúng quy chuẩn kỹ thuật.
Hình thức thực hiện chủ xe tự giác tháo gỡ pô độ chế và lắp lại pô nguyên bản (pô zin) cho xe.
Sau đó mang chiếc pô độ chế đã tháo đến giao nộp tại trụ sở Công an phường Ba Ngòi (số 49 Hooc Gia, tổ dân phố Giải Phóng, phường Ba Ngòi), với mỗi trường hợp tự nguyện giao nộp, công an phường sẽ gửi tặng ngay 1 bao gạo 10kg.
Công an phường Ba Ngòi cũng cho biết việc tự nguyện đổi pô độ chế không chỉ giúp an toàn cho người tham gia giao thông mà còn trả lại sự bình yên cho khu phố.
Tiếng loa từ xe trật tự phường vang lên, hàng chục người bán hàng hai bên đường tàu Cổ Nhuế (phường Đông Ngạc, Hà Nội) thu dọn đồ đạc. Người bán rong ôm mẹt hàng chạy vào ngõ nhỏ, người có sạp cố định cụp ô, kéo bàn lùi vào trong vạch sơn. Khi xe tuần tra đi qua vài phút, hàng hóa bày trở lại sát mép đường.
Những "vòng lặp đuổi - chạy", tái lấn chiếm đang diễn ra tại nhiều điểm trong danh sách 231 chợ tự phát (chợ cóc) mà Hà Nội lên kế hoạch xóa bỏ.
Theo kế hoạch 373 của Hà Nội, 75 điểm phải giải tỏa trong giai đoạn một (trước 31/1) và 118 điểm trong giai đoạn hai (trước 30/6), số còn lại hoàn tất vào năm 2027. Trong 170 điểm đã thống kê, có khoảng 7.200 hộ kinh doanh; 61 điểm còn lại ước tính liên quan sinh kế gần 3.000 hộ.
Sau các đợt ra quân, lượng người bán tại một số chợ cóc như Ngọc Hà, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Từ Liêm, Tây Tựu, Hà Đông, Kiến Hưng giảm rõ rệt. Một số tiểu thương trụ lại khu vực này đã chuyển sang thuê cửa hàng, tình trạng lấn chiếm vỉa hè giảm.
Tại đường Trần Quốc Vượng, phường Cầu Giấy, điểm nằm trong diện giải tỏa đợt 1 với khoảng 70 hộ kinh doanh, hiện còn gần một nửa. Bà Vân, 58 tuổi, bày vài nải chuối cạnh cột điện, phần lớn hàng giấu trong ngõ. "Tôi bán hàng nhà trồng, lúc bán lúc nghỉ nên không muốn vào chợ thuê sạp", bà nói.
Ở chiều ngược lại, một số điểm vẫn tái diễn khi vắng lực lượng tuần tra. Quanh chợ Văn La (phường Kiến Hưng) hôm 3/4, vỉa hè, lòng đường vẫn có vài chục tiểu thương bán rau quả. Tại ngõ 199 Hồ Tùng Mậu (phường Phú Diễn), khoảng 20 hàng quán vẫn bày bán dưới lòng đường.
Việc bị tịch thu hàng hóa không làm nhiều người bỏ cuộc. Trưa 7/4, bà Lê Thị Hồng, 60 tuổi, dọn hàng ra ngõ 189 Hoàng Hoa Thám dù trước đó một giờ vừa bị tịch thu mẹt hoa quả. "Tuổi cao, tôi đi chợ mong kiếm tiền trang trải qua ngày", bà kể.
Những đợt ra quân liên tục buộc một bộ phận tiểu thương rút khỏi vỉa hè, tìm thuê mặt bằng. Nhưng theo họ, việc lùi vào trong đồng nghĩa với giảm doanh thu và gánh thêm chi phí. Tháng 3, chị Thanh Thủy, 43 tuổi, và bà Nguyễn Giàng, 59 tuổi, chung tiền thuê mặt bằng giá hai triệu đồng mỗi tháng tại ngõ 189 Hoàng Hoa Thám. Từ khi "vào nhà", sạp thịt lợn của chị Thủy giảm doanh số từ 30 kg xuống 20 kg một ngày do khách ngại dừng xe.
Quầy rau của bà Giàng cũng vắng khách. Ngày đắt hàng bà lãi 200.000-300.000 đồng, nay phải trích doanh thu trả tiền thuê chỗ. "Đỡ nỗi lo bị đuổi nhưng lùi vào nhà ế ẩm quá", bà Giàng nói.
Để thực hiện Kế hoạch 373, nhiều địa phương áp dụng lộ trình ba bước: tuyên truyền, ra quân xử lý cao điểm và duy trì chốt trực. Tuy nhiên, cơ quan chức năng thừa nhận việc dẹp chợ cóc đang rơi vào "vòng lặp đuổi - chạy".
Trung tá Đỗ Quốc Minh, Phó trưởng Công an phường Ngọc Hà, cho biết việc dẹp chợ cóc khó khăn do hình thức này không tốn phí mặt bằng, vòng quay vốn nhanh. Người bán thường tái lấn chiếm ngay khi vắng bóng lực lượng chốt trực.
Trung tá Lê Xuân Thọ, Phó trưởng Công an xã Gia Lâm, cho biết lỗi không chỉ ở người bán. Thói quen tiện lợi, tấp xe lề đường mua hàng của người dân đã dung dưỡng chợ cóc. Hệ quả là nhiều tiểu thương dù có sạp trong chợ nhưng ế ẩm, đành tràn ra đường đón khách.
Để giải quyết sinh kế, phường Ngọc Hà đưa khoảng 10 hộ khó khăn vào kinh doanh tại chợ Cống Vị. Xã Gia Lâm đã xử lý dứt điểm các chợ dưới 50 hộ, còn những điểm lớn như chợ Sủi (300 hộ), chợ DX8 (hơn 100 hộ) phải giãn tiến độ để tránh xáo trộn sinh kế. Chính quyền xã cũng hỗ trợ hàng trăm hộ từ chợ tạm DX8 chuyển vào chợ mới Kim Âu.
Tại phường Khương Đình, chính quyền bố trí 100 chỗ ngồi trong chợ chính cho tiểu thương điểm tự phát 129 Nguyễn Trãi với phí 8.000-10.000 đồng một ngày. Tuy nhiên, theo ông Phạm Thanh Nam, Phó giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Khương Đình, số lượng đăng ký chuyển vào rất ít.
Bài toán dẹp chợ tại đây thời gian tới còn nan giải bởi ngoài điểm 129 Nguyễn Trãi, điểm nóng ngõ 66 Kim Giang với khoảng 200 hộ cũng buộc phải giải tỏa trước cuối năm.
"Ra quân dẹp đường thì nhanh, nhưng xóa bỏ buôn bán vỉa hè là bài toán dài hơi, đòi hỏi giải quyết đồng thời sinh kế người bán lẫn thói quen người mua", ông Thọ nói.
