Giữa trung tâm TP.HCM nhộn nhịp, đình Nam Chơn hiện ra như một không gian tách biệt, lưu giữ những giá trị văn hóa xưa. Nơi đây còn bảo tồn 5 sắc phong triều Nguyễn từ năm 1853 – những “báu vật” có niên đại hơn 170 năm.
Trong hành trình tìm hiểu các di tích từng được vua ban sắc phong tại TP.HCM, một buổi chiều đầu tháng 5.2026, phóng viên Thanh Niên đã ghé thăm ngôi đình này. Ngay từ cổng vào, không gian trầm mặc tạo cảm giác tách biệt hẳn với phố xá bên ngoài.
Theo tư liệu của Ủy ban MTTQ Việt Nam quận 1 (cũ), đình Nam Chơn xưa kia là miếu Quan Thánh.
Cuối thế kỷ 19, khi người dân làng Chơn Sảng (huyện Hòa Vang, Quảng Nam) vào Sài Gòn sinh sống, họ mang theo 5 tờ sắc phong triều Nguyễn do vua Tự Đức ban vào năm 1853. Các tờ sắc ghi nhận các vị thần được thờ phụng như:
Được sự hỗ trợ của địa phương và thủ từ đình Nam Chơn, phóng viên Thanh Niên đã có dịp tận mắt chiêm ngưỡng 5 sắc phong của vua Tự Đức. Các sắc phong hiện được lồng khung, đặt trang trọng tại gian chính điện, vẫn còn nguyên vẹn và được bảo quản cẩn thận.
Theo sách Di tích lịch sử – văn hóa ở TP.HCM, nhóm cư dân này đã giao các sắc phong cho một kỳ lão địa phương là ông Trần Văn Hiệp cất giữ. Đồng thời, họ bày tỏ nguyện vọng nếu miếu Quan Thánh thờ các sắc phong này thì xin đặt tên là “Nam Chơn”.
Sau đó, miếu được xây dựng lại thành đình Nam Chơn vào khoảng cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20. Đến năm 1946, ông Trần Văn Hiệp đã rước thợ từ Hội An vào dựng lại đình theo kiến trúc đình làng miền Trung và tồn tại đến ngày nay.
Bước qua cổng đình lợp ngói ống, mái cong mềm mại, cảm giác đầu tiên là sự tĩnh lặng khác biệt với không gian đô thị bên ngoài. Hai dãy tả vu và hữu vu nằm đối diện nhau trong sân, tạo nên bố cục cân xứng, gợi nhắc rõ nét phong cách đình làng truyền thống.
Ở góc nhìn kiến trúc, trong sách Di tích lịch sử – văn hóa ở TP.HCM có miêu tả đình Nam Chơn được thiết kế theo kiểu chữ “môn”. Hai tòa tiền điện và chính điện nằm ở trung tâm, ngăn cách bởi khoảng thiên tỉnh, 2 bên là đông lang và tây lang.
Mặt tiền nổi bật với hàng chữ Hán “Nam Chơn Đình”, mái hai tầng lợp ngói âm dương, diềm mái gắn hình rồng tranh châu…, những chi tiết tuy quen thuộc nhưng lại góp phần tạo nên bản sắc riêng.
Phóng viên Thanh Niên đi sâu vào tiền điện, nơi đây xây theo kiểu tứ trụ, trong khi chính điện gồm ba gian với kết cấu tường gạch, hệ kèo và đòn tay bằng gỗ.
Án thờ Quan Thánh bằng gỗ được đặt trang trọng, nổi bật với bài vị chữ “Thần” thếp vàng và hộp đựng 5 sắc phong vua Tự Đức (là vị hoàng đế thứ 4 của triều Nguyễn, trị vì từ 1847 – 1883).
Bên cạnh đó, đình còn lưu giữ nhiều cổ vật như: bình gốm, tượng lân gốm, bao lam, án thờ…
Không chỉ dừng lại ở không gian thờ tự, đình Nam Chơn còn là nơi duy trì sinh hoạt lễ hội truyền thống.
Vào các ngày 15, 16 và 17.6 âm lịch hằng năm, lễ Kỳ Yên được tổ chức trang trọng nhằm tưởng nhớ Bắc quân Đô đốc Bùi Tá Hán (vị thần chính của đình) cùng các bậc tiền hiền, hậu hiền.
Việc đình Nam Chơn được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố vào năm 2006 không chỉ là sự ghi nhận về giá trị lịch sử – kiến trúc, mà còn là lời nhắc về việc gìn giữ những di sản giữa tốc độ đô thị hóa.
Cuối tháng 4, chị Hoa, 36 tuổi, trú tại Hà Nội, làm hồ sơ liên thông đăng ký khai sinh, thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho con trai mới sinh trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Nghĩ thủ tục trực tuyến sẽ thuận tiện do dữ liệu đã liên thông, chị chuẩn bị sẵn giấy tờ của cha mẹ, kiểm tra kỹ thông tin trước khi gửi hồ sơ.
Tuy nhiên, sau nhiều lần thao tác, hồ sơ vẫn bị trả về. Có lần hệ thống thông báo "thiếu hồ sơ" nhưng không hiển thị cụ thể thiếu giấy tờ hay thông tin nào. Chị gọi tổng đài nhưng không kết nối được, sau đó được người thân khuyên đến phường để được hỗ trợ trực tiếp.
Vừa hết thời gian ở cữ, chị gửi con cho bà nội rồi đến Trung tâm phục vụ hành chính công - điểm hỗ trợ của phường nơi cư trú. Sau kỳ nghỉ lễ, nhiều người dân cũng đến làm thủ tục trực tuyến tại đây. Chị tiếp tục khai hồ sơ trên điện thoại, sau đó thao tác trên máy tính tại điểm hỗ trợ nhưng hồ sơ vẫn không thể hoàn thành.
Hỏi cán bộ tại trung tâm, chị được cho biết thông tin người cha dù đã đăng ký tạm trú thành công tại phường, nhưng hệ thống không hiển thị mà chỉ có địa chỉ thường trú. "Công chức phường cũng cho biết mỗi hồ sơ trả về đều được ghi chú rõ lý do, thiếu hoặc cần điều chỉnh thông tin gì. Nhưng với trường hợp của tôi, lý do chỉ hiển thị ở phía cán bộ còn phía người dân không nhìn thấy", chị kể.
Dù đã đăng ký kết hôn gần 10 năm và có hai con, thông tin trên Cổng Dịch vụ công vẫn hiển thị vợ chồng chị Hoa ở trạng thái "độc thân". Theo chị, chi tiết này không ảnh hưởng đến thủ tục khai sinh nhưng cho thấy dữ liệu giữa các hệ thống chưa hoàn toàn đồng bộ.
Ngay cả khi chuyển sang thao tác trên máy tính tại phường với sự hỗ trợ của cán bộ, hồ sơ vẫn dừng ở bước "đính kèm tài liệu" mà không hiển thị tiếp. Cán bộ phường cũng lúng túng vì chưa thể giải quyết do lỗi hệ thống. Cuối tuần trước, chị thử lại và hồ sơ được chuyển đi, đến ngày 12/5 hiển thị trạng thái "đang xử lý".
Không chỉ chị Hoa, chị Thu, 37 tuổi ở Hà Nội, cho biết từng gặp khó khi làm hồ sơ liên thông khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho con trên Cổng Dịch vụ công. Sau nhiều lần thao tác không thành công, gia đình phải đến phường để được hướng dẫn trực tiếp.
Những vướng mắc này xuất hiện trong giai đoạn dịch vụ công trực tuyến được chuyển về Cổng Dịch vụ công quốc gia làm đầu mối duy nhất thay cho các cổng cấp tỉnh trước đây. Quá trình chuyển đổi giúp thống nhất nền tảng, song cũng đặt ra yêu cầu đồng bộ dữ liệu và duy trì kênh hỗ trợ trực tiếp cho người dân.
Nghiên cứu "Đánh giá nhanh thực trạng cung ứng dịch vụ công trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp" do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong thực hiện cho thấy cấp xã, phường đang đối mặt nhiều thách thức về chuyển đổi số sau sáp nhập.
Theo nghiên cứu, chỉ 22% người dân từng sử dụng Cổng Dịch vụ công quốc gia sau thời điểm chuyển đổi tháng 7/2025. Trong nhóm đã trải nghiệm, 87% hài lòng với dịch vụ nhưng 27% gặp khó khăn khi sử dụng và 34% lo ngại về bảo mật dữ liệu cá nhân. Một số nơi ghi nhận tình trạng hệ thống chậm hoặc dữ liệu chưa đồng bộ.
Nhóm nghiên cứu khuyến nghị cần cải thiện trải nghiệm người dùng bằng cách đơn giản hóa quy trình, giảm nhập liệu trùng lặp và tăng khả năng bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Báo cáo SIPAS 2025 của Bộ Nội vụ cũng cho thấy 87% trong số 36.000 người dân được khảo sát mong đợi về chất lượng dịch vụ công trực tuyến. Theo báo cáo, chuyển đổi số cần lấy người dân làm trung tâm, phát triển nền tảng dễ sử dụng, phù hợp với nhiều nhóm dân cư, đồng thời kết hợp hợp lý giữa hình thức trực tuyến và trực tiếp.
Theo chị Hoa, dịch vụ công trực tuyến sẽ thuận tiện hơn nếu dữ liệu được liên thông đầy đủ và hệ thống vận hành ổn định. Khi phát sinh trục trặc không xuất phát từ phía người dân, cơ quan tiếp nhận nên có phương án hỗ trợ linh hoạt để tránh kéo dài thời gian xử lý hồ sơ.
Khoảng 1 giờ 30 phút hôm nay 7.5, tại Km29+800 cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây qua xã Tân Lập, tỉnh Lâm Đồng (huyện Hàm Thuận Nam cũ) xảy ra vụ tai nạn giao thông. Lực lượng chức năng được điều đến để giải cứu tài xế.
Theo đó, xe khách mang biển số 78H-016.XX lưu thông trên cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây theo hướng bắc - nam. Khi đến địa điểm trên, xe khách này va chạm vào đuôi xe tải biển số 92H-029.XX cùng chiều phía trước.
Cú va chạm khiến tài xế xe khách là ông N.X.H (54 tuổi, ở Đắk Lắk) mắc kẹt trong cabin xe. Nhiều tài xế ô tô đã dừng lại hỗ trợ, tuy nhiên không đưa được tài xế bị nạn ra ngoài do thiếu thiết bị cứu nạn.
Đội Chữa cháy và cứu nạn cứu hộ khu vực 9 (Công an Lâm Đồng) đã cử 1 xe chuyên dụng cùng 7 cán bộ chiến sĩ đến hiện trường vụ tai nạn để giải cứu tài xế.
Các chiến sĩ đã dùng các thiết bị chuyên dụng để cắt phá cabin và giải cứu tài xế ra ngoài trong tình trạng bị gãy chân.
Sau đó, nạn nhân được chuyển đến bệnh viện cấp cứu. Lực lượng cảnh sát giao thông Đội Tuần tra kiểm soát giao thông đường bộ cao tốc số 6 (Phòng 6, Cục Cảnh sát giao thông) cùng đơn vị quản lý tuyến khẩn trương có mặt tại hiện trường để điều tiết giao thông.
Đồng thời, cảnh sát giao thông phối hợp với công an địa phương khám nghiệm hiện trường, điều tra vụ tai nạn. Xe cẩu cứu hộ cũng được điều động đến hiện trường để cẩu xe bị nạn sau khi lực lượng chức năng hoàn tất khám nghiệm, không gây ách tắc giao thông trên tuyến cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây.
Đầu tháng 4, ông Đỗ Xuân Trường, 61 tuổi, ở thôn Phú Hữu 2, xã Phú Nghĩa, phải lách qua hai ngôi mộ đi vào mảnh ruộng nằm ở khu Sau Đình. Không thể đưa phương tiện cơ giới vào làm đất, đi lại khó khăn nên ruộng gần như bỏ hoang.
"Không thể sản xuất trên chính mảnh đất của mình đã ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình tôi", ông Trường bức xúc nói và cho biết đã nhiều lần phản ánh với chính quyền nhưng chưa đạt kết quả.
Hai ngôi mộ mới xây là của gia đình ông Nguyễn Văn Huệ. Theo kết luận của UBND huyện Chương Mỹ cũ, ông Huệ được cấp hơn 2.000 m2 đất nông nghiệp, trong đó có 504 m2 đất 5% ở khu Sau Đình. Tuy nhiên, từ năm 2005, ông đã tự ý xây dựng nhà ở, công trình phụ, sân bêtông, trụ cổng... trên diện tích khoảng 715 m2, bao gồm cả đất nông nghiệp và đất công.
Chính quyền kết luận ông Huệ đã lấn chiếm khoảng 211 m2 đất công do UBND xã quản lý, chắn lối đi vào khu đất sản xuất của 5 hộ dân, trong đó có hộ của ông Đỗ Xuân Trường.
Tháng 12/2025, UBND xã Phú Nghĩa tổ chức cưỡng chế mở lối đi vào khu đất nông nghiệp của 5 hộ dân tại khu Sau Đình, thôn Phú Hữu 2. Tuyến đường được mở rộng 3,5 m, dài gần 200 m, nằm trên diện tích đất công do xã quản lý giáp ranh 504 m2 đất 5% của hộ ông Nguyễn Văn Huệ.
Trong quá trình cưỡng chế, chính quyền đã xác định ranh giới giữa đất công và đất của hộ ông Huệ bằng việc đóng cọc mốc và quây rào B40. Tuy nhiên, khoảng một tháng sau, trên đoạn đường này xuất hiện hai ngôi mộ, một hình chữ nhật, một hình tròn, dựng bằng gạch án ngữ gần hết lối đi, khiến các hộ dân có đất phía trong rất khó vào canh tác.
Trước phản ánh của các hộ dân, UBND xã Phú Nghĩa đã làm việc với ông Nguyễn Văn Huệ. Tại buổi làm việc, ông Huệ cho biết gia đình từng có hai phần mộ bị thất lạc từ trước năm 1977, sau khi cưỡng chế làm lộ vị trí nên đã xây dựng lại.
Tuy nhiên, theo đại diện Phòng Kinh tế xã Phú Nghĩa, tại thời điểm cưỡng chế, khu vực này chỉ có một chuồng vịt rộng khoảng 10 m2 và một cây mít, không ghi nhận dấu hiệu mộ phần. Khu đất trước đây là gò cao, từng được người dân sử dụng để chôn cất, song chủ yếu là các nấm mộ đơn sơ, không có công trình kiên cố, qua thời gian dài, nhiều phần mộ đã bị vùi lấp, mất dấu.
"Do đó, hiện chưa có cơ sở khẳng định hai ngôi mộ mới xây là mộ cũ tồn tại từ trước hay được dựng lên sau này", đại diện Phòng Kinh tế xã Phú Nghĩa nói.
UBND xã Phú Nghĩa cho biết sẽ tiếp tục mời các bên liên quan để làm việc, hòa giải và làm rõ nguồn gốc hai ngôi mộ. Trường hợp vụ việc kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ gây mất an ninh trật tự, toàn bộ hồ sơ sẽ được chuyển cơ quan công an để xử lý theo quy định pháp luật.
