Có người ăn một tô phở nhưng đường huyết tăng ít hơn khi ăn một đĩa cơm trắng lớn. Ngược lại, cũng có người ăn bún xong lại nhanh đói vì bữa ăn thiếu protein và chất xơ. Do đó, tác động đến đường huyết của bún, phở và cơm còn phụ thuộc vào lượng ăn và các món ăn kèm, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Cơm trắng thường có chỉ số đường huyết cao hơn vì hạt gạo đã được tinh chế, loại bỏ phần lớn chất xơ ở lớp cám. Khi nấu chín, tinh bột trong cơm trở nên mềm hơn và dễ bị enzyme tiêu hóa phân giải thành đường glucose, khiến đường huyết sau ăn tăng nhanh.
Ngoài ra, cơm thường được ăn với khẩu phần khá lớn trong bữa chính. Một người có thể ăn 2 – 3 chén cơm trong một bữa, đồng nghĩa lượng tinh bột nạp vào cao hơn đáng kể so với một tô bún hay phở thông thường.
Bún cũng được làm từ gạo nhưng trải qua quá trình ngâm, xay, ép thành sợi nên cấu trúc tinh bột khác với cơm. Chẳng hạn, bún thường được làm nguội nên tỷ lệ tinh bột kháng sẽ cao hơn một chút so với cơm. Chính điều này khiến tốc độ tiêu hóa của bún chậm hơn so với cơm. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa bún luôn là lựa chọn tốt hơn cho người cần kiểm soát đường huyết.
Vấn đề lớn nhất nằm ở khẩu phần. Một tô bún bò, bún chả hoặc bún thịt nướng thường chứa khá nhiều bún. Nếu ăn hết phần bún nhưng lại ít rau hoặc ít thịt, lượng tinh bột vẫn cao và làm đường huyết tăng mạnh.
Với phở, bánh phở vẫn được làm từ gạo trắng nên vẫn chứa lượng tinh bột đáng kể. Điểm khác là phở thường được ăn cùng thịt bò, thịt gà, rau thơm, hành và giá. Protein từ thịt giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, trong khi rau bổ sung thêm chất xơ. Điều này khiến tốc độ tăng đường huyết sau khi ăn phở thấp hơn so với ăn cơm trắng. Tuy nhiên, điểm cần lưu ý là nếu tô phở có quá nhiều bánh phở hoặc người ăn thêm tương ngọt, nước sốt có đường thì lợi ích này có thể giảm đi.
Trong phần lớn trường hợp, cơm trắng thường khiến đường huyết tăng nhanh hơn bún và phở, đặc biệt khi ăn khẩu phần lớn và thiếu rau, protein đi kèm. Bún và phở có thể có lợi thế hơn đôi chút về tốc độ hấp thu nhưng vẫn có thể khiến đường huyết tăng cao nếu ăn quá nhiều.
Nói đơn giản, điều quan trọng không chỉ là chúng ta ăn cơm, bún hay phở mà là ăn bao nhiêu, có ăn cùng rau, thịt, trứng hay món giàu chất xơ, protein hay không, theo Healthline.
Chị C. đến khám nội tiết tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM vì 2 năm nay không có kinh nguyệt, không mang thai. Trước đó, kinh nguyệt của chị bị rối loạn, từ 2 - 3 tháng đến 6 - 7 tháng có một lần, sau đó mất hẳn. Gần đây chị còn luôn thấy bực bội, bốc hỏa, da khô ráp, giảm hẳn ham muốn.
Thạc sĩ - bác sĩ Nguyễn Thị Kim Tuyền, khoa Nội tiết - tiểu đường, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết nồng độ estrogen của người bệnh quá thấp, dưới 10 pmol/L (chỉ số estrogen trung bình của phụ nữ ở độ tuổi sinh sản từ 70 - 220 pmol/L). Chỉ số dự trữ buồng trứng AMH chỉ còn 0,9 ng/ml, thấp hơn khoảng 2 - 3 lần so với mức trung bình ở phụ nữ cùng tuổi. Số lượng nang noãn ít, buồng trứng lão hóa, gần cạn kiệt như người đã mãn kinh.
“Người bệnh có nguy cơ vô sinh cao, khả năng thụ thai tự nhiên rất thấp do chức năng của buồng trứng suy giảm mạnh”, bác sĩ Tuyền nói.
Thông thường, lão hóa buồng trứng sẽ xảy ra từ giai đoạn mãn kinh của phụ nữ. Tuy nhiên nhiều trường hợp suy buồng trứng sớm, ảnh hưởng xấu đến khả năng sinh sản. Ngoài nguyên nhân do di truyền, bệnh tự miễn, việc lão hóa buồng trứng sớm chủ yếu bắt nguồn từ lối sống tiêu cực.
Khai thác tiền sử kỹ hơn, chị C. chia sẻ đã hoàn toàn không ăn cơm, tinh bột, chủ yếu chỉ ăn rau củ và một ít thịt, cá trong gần 3 năm nay. “Tôi thấy một bác sĩ nổi tiếng trên mạng nói ăn cơm, tinh bột sẽ làm tăng insulin, mà tăng insulin là làm hại buồng trứng nên tôi bỏ luôn không ăn”, chị C. chia sẻ.
Bác sĩ Tuyền cho biết insulin là một hormone thiết yếu giúp cơ thể duy trì sự sống. Sau mỗi bữa ăn, insulin được tiết ra để đưa glucose vào tế bào, nuôi dưỡng não, cơ bắp, tử cung và cả buồng trứng. Tăng insulin sau bữa ăn là phản ứng sinh lý bình thường và cần thiết. Chỉ trong trường hợp kháng insulin mạn tính - thường gặp ở người béo phì hoặc tiền tiểu đường - mức insulin cao kéo dài mới gây tác động tiêu cực đến buồng trứng.
“Loại bỏ hoàn toàn tinh bột để giảm insulin, bảo vệ buồng trứng là thông tin sai lệch”, bác sĩ Tuyền khẳng định.
Theo bác sĩ Tuyền, thói quen ăn uống thiếu khoa học trong thời gian dài với ít thực phẩm giàu chất dinh dưỡng, đặc biệt là protein và chất béo có lợi đã dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng và hormone cho cơ thể, trong đó có hormone buồng trứng. Khi không được nuôi dưỡng tốt trong thời gian dài, buồng trứng sẽ bị đẩy nhanh tốc độ thoái hóa, suy giảm chức năng.
Chị C. được bác sĩ tư vấn bỏ chế độ ăn kiêng khắc nghiệt, ăn uống đủ chất và điều trị liệu pháp thay thế hormone để cải thiện nồng độ estrogen.
Bác sĩ Tuyền cho biết hiện nay chưa có phương pháp chữa trị hiệu quả với tình trạng lão hóa buồng trứng sớm. Với trường hợp của chị C., nếu muốn có con cần phải nhờ đến sự hỗ trợ của phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm.
Cụ Trịnh Đinh, hiện sống tại một căn hộ dành cho người cao tuổi ở thành phố Long Cảng. Dù đã ở tuổi 104, thính lực giảm sút, cụ Trịnh vẫn khiến nhiều người ngưỡng mộ bởi sự hoạt bát và tinh thần minh mẫn.
Theo truyền thông Trung Quốc, cụ Trịnh có 8 người con, gồm 6 trai và hai gái. Là "bếp trưởng" của gia đình, một tay cụ lo liệu ba bữa cơm mỗi ngày cho 10 thành viên. Năm xưa, khi hải sản ở bến tàu còn rẻ và sẵn với đủ loại tôm tít, cua xanh, cá chim, cá đù, cụ Trịnh thường xuyên mua về để đổi món cho cả nhà. Cụ biến tấu đủ món từ tôm tít hấp, rang muối đến cua xào hành gừng hay cá biển kho tộ, giúp bữa cơm gia đình luôn mới lạ và các con ăn mãi không chán. Đến tận bây giờ, cụ vẫn thi thoảng vào bếp để nấu những món hải sản yêu thích cho cả gia đình.
Năm cụ Trịnh 75 tuổi, chồng qua đời, cụ chuyển vào sống tại một căn hộ dành cho người cao tuổi. Những năm gần đây, các con, cháu vẫn thay phiên nhau chăm sóc cụ mỗi ngày, từ việc chuẩn bị bữa ăn, trò chuyện tâm tình đến hỗ trợ các công việc lặt vặt.
Theo gia đình, cụ Trịnh duy trì một nếp sống điều độ và khoa học. Mỗi sáng, cụ thường thức dậy vào khoảng 7h và việc đầu tiên là chải tóc. Sau khi vệ sinh cá nhân, cụ tự tay chuẩn bị bữa sáng cho mình, khi thì bát mì nóng hổi, lúc lại là cháo bát bảo. Bữa trưa của cụ do con cháu mang đến, chủ yếu là các loại hải sản tươi sống và rau củ theo mùa. Dùng bữa xong, cụ xem tivi, đặc biệt là các bộ phim cổ trang. Không hiểu tiếng phổ thông nhưng cụ Trịnh lại có khả năng ghi nhớ từng nhân vật cũng như cốt truyện để kể lại cho con cháu nghe. Khi thấy mệt, cụ sẽ chợp mắt nghỉ ngơi khoảng 1-2 tiếng.
Chị Nhậm Hiểu Diệp, cháu dâu của cụ Trịnh, chia sẻ mỗi tuần đều đến gội đầu cho cụ một lần. Chị kể cụ ưa sạch sẽ; quần áo lúc nào cũng được xếp gọn gàng, nhà cửa luôn ngăn nắp. Điều khiến các con cháu ngưỡng mộ nhất ở cụ Trịnh chính là trí nhớ tốt. Ông Dương Nãi Long, con rể của cụ, cho hay cụ nhớ chính xác từng khoản trợ cấp hưu trí hàng tháng, số tiền tiết kiệm hay chi phí mua sắm nhu yếu phẩm hàng ngày. Thậm chí, nhiều lúc con cháu quên sổ sách, cụ đều là người nhắc lại chính xác.
Bên cạnh trí nhớ minh mẫn, cụ Trịnh còn có bộ răng chắc khỏe. Cụ thích ăn các loại hải sản có vỏ và có thể dùng răng tách lớp vỏ cứng của tôm tít, cua xanh hay nhâm nhi hạt hướng dương, hạt óc chó, hạnh nhân khi xem tivi.
Chia sẻ về bí quyết sống thọ, ông Khâu Truyền Lan, con trai cụ, cho biết mẹ mình luôn tâm niệm "bệnh từ miệng mà ra" nên rất chú trọng đến ăn uống. Nhờ thói quen này, cụ chưa từng mắc bệnh nặng, chỉ vài lần bị cảm nhưng cũng bình phục nhanh sau khi uống thuốc.
Theo ông Khâu, bên cạnh việc chú trọng sức khỏe, tâm thế sống an nhiên chính là yếu tố giúp cụ Trịnh sống lâu. "Mẹ tôi chưa bao giờ quan trọng hóa vấn đề, không lo lắng thái quá và chẳng bao giờ can thiệp vào chuyện của người khác", con trai cụ kể. Trong mắt người thân, cụ có lòng nhân hậu, tính tình ôn hòa và chưa từng to tiếng với ai. "Trong một đại gia đình với đầy đủ dâu rể, con cháu, chúng tôi chưa bao giờ xảy ra mâu thuẫn, tất cả là nhờ sự dạy dỗ của cụ", con rể cụ cho hay.
Đầy bụng là tình trạng khá phổ biến khi ăn rau sống hoặc các loại rau giàu chất xơ như bông cải xanh, bắp cải, măng tây. Tuy nhiên, nguyên nhân thường không phải do “không hợp rau” mà liên quan nhiều hơn đến cách chế biến, tốc độ tăng chất xơ và khả năng thích nghi của hệ tiêu hóa, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Dưới đây là những cách giúp tăng hấp thu dinh dưỡng trong rau nhưng lại không gây đầy hơi:
Không phải mọi cách nấu đều giống nhau. Luộc quá lâu có thể làm thất thoát các loại vitamin tan trong nước như vitamin C và folate. Trong khi đó, hấp hoặc xào nhanh ở nhiệt độ vừa phải thường giúp giữ lại dưỡng chất tốt hơn.
Hấp còn giúp làm mềm chất xơ trong rau mà không khiến rau mềm nhũn. Điều này giúp hệ tiêu hóa xử lý thức ăn dễ hơn và giảm cảm giác đầy bụng sau ăn. Nếu thường bị đầy bụng sau khi ăn rau, có thể ưu tiên rau hấp, luộc vừa chín hoặc xào nhanh với ít dầu, hạn chế ăn nhiều rau sống cùng lúc.
Chất xơ rất tốt cho sức khỏe đường ruột nhưng cơ thể cần thời gian để thích nghi. Khi đột ngột ăn nhiều rau hoặc tăng mạnh lượng chất xơ, vi khuẩn đường ruột sẽ lên men nhiều hơn và tạo ra nhiều khí hơn. Đây là lý do nhiều người cảm thấy chướng bụng khi mới chuyển sang chế độ ăn nhiều rau củ.
Nếu trước đây ăn ít rau, nên tăng từ từ trong vài tuần thay vì thay đổi đột ngột. Bắt đầu bằng rau nấu chín và chia đều lượng rau trong ngày thường giúp cơ thể thích nghi dễ hơn.
Một số vitamin trong rau là vitamin tan trong chất béo, chẳng hạn vitamin A, E và K. Nếu chỉ ăn rau mà không có chất béo, cơ thể có thể hấp thu các vitamin này kém hơn.
Do đó, thêm một lượng nhỏ chất béo lành mạnh như dầu ô liu, trái bơ, các loại hạt hoặc cá hồi có thể giúp tăng hấp thu vitamin và các hợp chất chống ô xy hóa trong rau. Lưu ý là không cần dùng quá nhiều dầu mỡ, một lượng vừa phải là đủ.
Một nguyên nhân ít được chú ý của đầy bụng là nuốt quá nhiều không khí khi ăn. Ăn quá nhanh, vừa ăn vừa nói chuyện liên tục hoặc ăn trong trạng thái căng thẳng có thể làm nuốt nhiều không khí vào bụng.
Rau xanh thường chứa nhiều chất xơ nên cần được nhai kỹ hơn các thực phẩm mềm. Nếu nhai quá nhanh, dạ dày và ruột sẽ phải làm việc nhiều hơn để xử lý thức ăn, từ đó dễ gây cảm giác nặng bụng hoặc khó tiêu. Ăn chậm, nhai kỹ và không ăn quá no sẽ giúp hệ tiêu hóa hoạt động dễ dàng hơn, theo Eating Well.
