Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao: Công cuộc Đổi mới ở Việt Nam

Vũ Quí Đức, học sinh lớp 12A1 Trường THPT Tân Bình, phường Tân Sơn Nhì (quận Tân Phú cũ), TP.HCM vừa "ẵm" điểm tuyệt đối khi thi học sinh giỏi cấp TP môn tin học. Đáng chú ý dù không học thêm, Đức vẫn liên tục đạt học lực xuất sắc nhiều năm liền.

Trái với hình dung của chúng tôi về những học sinh đam mê tin học thường trầm tính, ít nói, Quí Đức lại khá hoạt ngôn. Đức cho biết mình không bất ngờ khi nhận kết quả đạt giải nhất học sinh giỏi cấp TP năm học 2025-2026. Bởi Đức chỉ mất 90/120 phút đã hoàn thành tất cả các yêu cầu của đề thi.

"Còn dư 30 phút mình ngồi xem lại một cách tỉ mỉ từng phần một trong bài làm. Khi đã chắc chắn không có một sơ suất nào, lúc đó mình mới nộp bài" - Đức kể.

Năm lớp 10, khi được học về lập trình Python ở môn tin học (theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo), Đức phát hiện mình có một niềm đam mê bất tận với môn học này: "Nó như mở ra một "cửa sổ" mới với rất nhiều điều hấp dẫn mà mình khát khao muốn khám phá".

Từ đó càng ngày cậu học trò càng dành nhiều thời gian hơn cho tin học. Ngoài các tiết học chính khóa trong trường thì lúc đầu cậu chỉ mày mò tự tìm tài liệu để đọc thêm. Cho đến giữa năm lớp 10 khi tham gia một hoạt động ngoại khóa của tổ tin học (Trường THPT Tân Bình), Đức được cô Lê Thị Thanh Quỳnh chú ý.

"Hôm ấy trong nhóm học sinh lớp 10 lên sân khấu tranh tài, tôi thấy Đức nổi trội nhất, cách tư duy của em ở bộ môn tin học rất nhanh nhạy và khác biệt. Sau đó tôi có nói chuyện với em và mời em vào học lớp bồi dưỡng của trường dành cho những học sinh yêu thích tin học" - cô Quỳnh nhớ lại.

Lên lớp 11, Vũ Quí Đức đã "ghi bàn" ngay với giải nhất kỳ thi học sinh giỏi Olympic dành cho học sinh THPT (do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức). Năm lớp 12, Đức tiếp tục khẳng định năng lực của mình với số điểm tối đa trong kỳ thi học sinh giỏi cấp TP - một "sân chơi" học thuật được xem là danh giá ở TP.HCM. Đặc biệt cuộc thi này có cả học sinh các trường THPT chuyên tham gia.

Chia sẻ về thành tích vừa đạt được, Đức cho rằng kết quả ấy có được nhờ sự định hướng và hỗ trợ tận tình từ cô Quỳnh cùng các thầy cô trong tổ tin học của Trường Tân Bình.

"Không chỉ giúp mình học tập và rèn luyện đúng hướng, các thầy cô còn truyền cảm hứng để mình luôn cảm thấy tin học là môn có nhiều điều thú vị bất ngờ" - nam sinh đúc kết.

Thầy Trần Ngươn Phong, giáo viên môn toán kiêm chủ nhiệm lớp 12A1 Trường THPT Tân Bình, bật mí: "Từ lớp 10 tới nay, Quí Đức không đi học thêm nhưng năm nào cũng đạt danh hiệu học sinh xuất sắc vì học giỏi đều tất cả các môn.

Em là lớp phó học tập gương mẫu, rất vui vẻ, hòa đồng và có trách nhiệm với tập thể. Em còn hay giúp đỡ bạn bè trong học tập nữa. Riêng với môn toán của tôi thì em hay làm cho tôi bất ngờ. Bài giải của em thường rất ngắn nhưng lại lập luận chặt chẽ, trình bày logic".

Đức thì cho rằng kỹ năng tự học không chỉ quan trọng với học sinh mà còn cần thiết cho cả những người đã đi làm. Theo cậu, tự học là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của mỗi người, bởi khi có kỹ năng này bản thân sẽ chủ động hơn trong mọi việc, từ trao đổi với thầy cô đến việc tự tìm kiếm tài liệu học tập thay vì phụ thuộc vào người khác.

"Trong thời đại công nghệ phát triển như hiện nay, việc học là quá trình suốt đời, nếu không tự học con người dễ bị tụt hậu. Tự học là cách tự đặt mình vào khuôn khổ, rèn luyện tính kỷ luật để không ngừng hoàn thiện bản thân", Đức khẳng định.

Thế muốn học tốt môn tin học thì cần phải làm gì? Đức trả lời ngay không cần suy nghĩ là người học cần có lộ trình học tập rõ ràng và đầy đủ. Kiến thức thì bao la nhưng khi học phải có chủ đích chứ không lan man.

Để học giỏi tin học thì đầu tiên cần phải giỏi toán vì toán và tin có liên quan mật thiết với nhau. Chưa kể đa phần học liệu bổ ích của môn tin học đều là tiếng Anh. Do đó học sinh cần phải giỏi tiếng Anh để có thể tự tìm tài liệu trên mạng để đọc, học thêm, giải bài thêm.

"Sau những bài đã học, mình thường tự hệ thống hóa kiến thức cho dễ nhớ. Trong quá trình được các thầy cô giảng bài, gợi ý cách làm bài, mình hay nghĩ thử một cách giải mới xem thế nào. Và mình cảm thấy cách học này khá hiệu quả" - nam sinh chia sẻ.

Chỉ còn vài tuần nữa phải rời xa mái trường THPT, Vũ Quí Đức vẫn miệt mài với hai loại bài tập, bài của thầy cô giao và bài tự bản thân tìm kiếm rồi tự làm. Bởi mục tiêu của cậu không chỉ là chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT sắp tới. Hơn thế, đó là sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả kiến thức và kỹ năng để có thể học tốt ngành công nghệ thông tin trong trường đại học sau này.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Chị Thu Uyên, có con học lớp 8 tại Hà Nội, cho biết nếu như trước kia học sinh (HS) học thêm tại trường phải đóng 16.000 đồng/tiết học (45 phút) thì nay khi ra trung tâm, gia đình phải đóng 120.000 - 150.000 đồng cho mỗi buổi học 90 phút.

Điều đáng nói là dù mức đóng góp cao hơn nhiều lần nhưng chất lượng thì không khác biệt, vẫn là giáo viên (GV) trong trường nhưng các thầy cô "đổi chéo" cho nhau để đảm bảo đúng quy định không dạy thêm với HS chính khóa. Cơ sở vật chất thì chật hẹp hơn do phải đi thuê mướn nhà dân ở gần trường.

Chị Thu Uyên cho rằng quy định mới của Bộ GD-ĐT thì các trường chỉ được tổ chức dạy thêm miễn phí với HS cuối cấp để phục vụ thi cử, mà con chị mới học lớp 8 nên muốn học thêm trong trường cũng phải chờ sang năm. Tuy nhiên, chị cũng cho biết thực tế mà phụ huynh lớp 9 chia sẻ thì không có gì là "miễn phí" cả, bằng cách này, cách khác phụ huynh vẫn đóng góp cho việc học của con mình, dù trên lớp hay ở trung tâm.

Bình luận của một phụ huynh về chủ đề này trên nhóm mạng xã hội dành cho phụ huynh HS Hà Nội nhận được nhiều "like": "Thực ra cứ như trước vẫn được cả nhà trường, HS và thầy cô mà chẳng phải dấm dúi. Giờ HS ra ngoài học, vẫn thầy cô đó dạy mà còn phải trả tiền nhiều hơn". Cạnh đó là loạt bình luận như: vẫn thu tiền thông qua ban đại diện cha mẹ HS nhưng danh nghĩa thì học miễn phí. Bộ, sở hỏi đến thì là do phụ huynh tự ý, nhà trường không biết…

Dù tự nguyện hay bắt buộc thì không ít phụ huynh đã đăng ký cho con học thêm có đóng phí bằng cách "lách luật" này và thực tế này không riêng ở địa phương nào.

Có phụ huynh ở Thanh Hóa chia sẻ, một phụ huynh khác trong lớp liên lạc với từng người hỏi có muốn cho con học thêm với cô giáo dạy toán trên lớp không, nếu muốn cho con học thì đăng ký với phụ huynh đó trên tinh thần tự nguyện ôn phụ đạo để củng cố kiến thức. Hết tháng, gửi tiền học cho phụ huynh đó để gửi lại GV dạy gọi là "tiền bồi dưỡng" cho GV.

Tại tỉnh Ninh Bình, đầu năm 2026, dư luận cũng xôn xao khi một hiệu phó Trường THCS Ninh Thành (P.Hoa Lư) bị kỷ luật cảnh cáo khi cùng với một GV tự ý đưa HS bên ngoài vào trường dạy thêm ban đêm để thu tiền. Sự việc cho thấy có rất nhiều cách lách luật dạy thêm mà các văn bản quy phạm pháp luật cũng chưa lường hết được.

Năm 2025, sau một thời gian thông tư mới về dạy thêm học thêm (DTHT) được thực thi, trong báo cáo của Ủy ban MTTQ VN, một loạt tỉnh, thành phố cho thấy cử tri và nhân dân đánh giá việc Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư số 29 với các quy định cụ thể nhằm quản lý chặt chẽ hoạt động DTHT, tránh tình trạng lạm dụng và tiêu cực trong giáo dục là bước tiến trong việc minh bạch hóa hoạt động DTHT, bảo đảm quyền lợi cho HS và GV, đồng thời giảm áp lực tài chính cho phụ huynh.

Tuy nhiên, nhân dân phản ánh tình trạng phụ huynh tự tổ chức thu tiền dưới danh nghĩa "bồi dưỡng" nhưng không công khai, dẫn đến sự không đồng thuận giữa các phụ huynh trong lớp. Trong khi đó, GV cũng đối mặt với áp lực lớn khi phải bảo đảm chất lượng giảng dạy và ôn tập mà không được thu phí, gây thiếu công bằng và ảnh hưởng đến đời sống của GV.

Một số địa phương gặp khó khăn trong việc giám sát và thực thi quy định, đặc biệt tại các trung tâm dạy thêm ngoài nhà trường. Từ thực tế trên, cử tri đề nghị các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cần có biện pháp giám sát, thanh tra thường xuyên để bảo đảm thực hiện đúng quy định, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Đầu năm 2026, trả lời kiến nghị của cử tri tỉnh Ninh Bình về việc "cho phép tổ chức dạy thêm tại trường để giúp giảm chi phí học thêm cho phụ huynh, hạn chế tình trạng dạy thêm tràn lan bên ngoài, nâng cao chất lượng giáo dục", Bộ GD-ĐT giữ quy định hạn chế đối tượng HS được học thêm trong nhà trường theo Thông tư 29 và không thu tiền của HS, đồng thời khẳng định: "Quan điểm của Bộ GD-ĐT là hướng tới mô hình trường học không có DTHT".

Xung quanh yêu cầu cần quản lý, giám sát tốt hơn việc DTHT, đại diện Bộ GD-ĐT cho rằng: việc thanh tra, kiểm tra hoạt động DTHT được thực hiện theo nguyên tắc công khai, khách quan, đúng thẩm quyền; kịp thời phát hiện, xử lý theo quy định của pháp luật đối với các hành vi vi phạm.

Thông tư 19/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 15.5 quy định rõ xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm, tái phạm hoặc có hành vi ép buộc, trục lợi trong hoạt động DTHT.

Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Phó chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục VN, khẳng định dù quản lý còn khó khăn nhưng ông đồng tình với tinh thần Thông tư 29, đó là hướng tới chấm dứt tình trạng DTHT tràn lan trong nhà trường. Tuy nhiên theo ông, hiện nay việc dạy thêm vẫn còn khá phổ biến. Nguyên nhân chính không chỉ vì thi cử, mà là do nhiều HS chưa biết cách học, chưa có khả năng tự học. Khi các em chưa tự học được thì nhu cầu học thêm là có thật, không thể phủ nhận.

Ông Lâm cho rằng Thông tư 19/2026 đã điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với thực tế, không phải là nới lỏng, mà là làm rõ để tổ chức cho đúng. Những HS yếu, chưa biết cách học thì cần được hỗ trợ, được phân loại rõ ràng, không làm tràn lan, không biến thành dạy thêm đại trà. "Tôi cho rằng điểm tích cực là quy định rõ hơn. Khi đã rõ ràng thì việc tổ chức sẽ công khai, minh bạch, đi vào nền nếp hơn", ông Lâm bày tỏ.

Ông Lâm cũng cho rằng hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm toàn diện về việc tổ chức DTHT trong nhà trường. Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch cho từng khối lớp, từng nhóm đối tượng, không thể làm chung chung. Với HS khá giỏi thì không cần học thêm nhiều, các em phải tự học là chính. GV chỉ cần tổ chức các buổi chữa bài, nêu vấn đề, định hướng; có thể học trực tuyến, không nhất thiết phải đến trường.

Ông Lâm đề xuất 3 vấn đề để thay đổi khi tổ chức DTHT trong nhà trường. Thứ nhất là nhận thức. Phải hiểu dạy thêm là để hỗ trợ HS phát triển, không phải là áp lực, cũng không phải là nguồn thu.

Thứ hai là công tác quản lý trong nhà trường. Hiệu trưởng phải tổ chức khoa học, kiểm tra đầy đủ, bảo đảm đúng quy định và đúng yêu cầu sư phạm.

Thứ ba là sự tham gia của gia đình và xã hội. Không thể chỉ giao cho nhà trường. Phụ huynh phải đồng hành, chính quyền địa phương cũng cần tham gia giám sát một cách khách quan. Khi làm được những điều này thì DTHT sẽ trở về đúng nghĩa là hoạt động hỗ trợ HS, đúng tinh thần gỡ khó cho thầy và tạo thuận lợi cho trò.

Dù vậy, TS Lâm cũng bày tỏ băn khoăn về tính khả thi trong thực hiện quy định không thu tiền dạy thêm. Thực tế, không ít sở GD-ĐT cũng đã từng kiến nghị với Bộ GD-ĐT có hướng dẫn hoặc giải pháp cho vấn đề này, bởi yêu cầu GV dạy miễn phí không thể kéo dài mà chi từ ngân sách địa phương thì không phải địa phương nào cũng thực hiện và thiếu căn cứ pháp lý về tài chính để thực hiện.

Tin Gốc: Thanh Niên

Vũ Lương Ngọc Anh, 22 tuổi, hoàn thành chương trình Chất lượng cao Kinh tế đối ngoại, Đại học Ngoại thương (FTU), với điểm 3,99/4. Cô gái quê Gia Lai nhận bằng tốt nghiệp sáng 5/4, là sinh viên có điểm cao nhất đợt này.

"Mình hơi bất ngờ, vì nghĩ sẽ có bạn nào đó giỏi hơn", Ngọc Anh nói. "Trong những năm cấp ba, mình giống như 'vua về nhì', vì hiếm khi đứng nhất. Kết quả này khiến mình rất vui và tự hào".

Sinh ra và lớn lên ở Gia Lai, trường Ngoại thương cũng có phân hiệu ở TP HCM, nhưng Ngọc Anh vẫn quyết định vượt hơn 1.100 km để "Bắc tiến". Nữ sinh kể bố mẹ là người gốc Hải Phòng nên muốn trải nghiệm cuộc sống, văn hóa miền Bắc, đồng thời tiện về thăm người thân.

Là cựu học sinh lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hùng Vương, Ngọc Anh nói đã quen với môi trường học tập cạnh tranh. Tuy nhiên, những ngày đầu đại học, cô nhanh chóng nhận ra khoảng cách về kỹ năng so với bạn bè đến từ các thành phố lớn.

Ngọc Anh từng đăng ký vào ban hậu cần, truyền thông của hai câu lạc bộ, nhưng đều trượt. "Cũng buồn" song thay vì nản lòng, nữ sinh xem đây là cơ hội quan sát các câu lạc bộ vận hành, học hỏi kỹ năng làm việc nhóm, cải thiện cách thể hiện bản thân.

Sau đó, cô trúng tuyển ban truyền thông của Cộng đồng sinh viên Chất lượng cao Kinh tế đối ngoại và Câu lạc bộ Nhiếp ảnh, dần bắt nhịp môi trường mới, mở rộng vòng kết nối.

Trong học tập, Ngọc Anh duy trì cách tiếp cận chủ động: đi học đầy đủ, ghi chép ý chính và hỏi ngay khi chưa hiểu, giúp giảm áp lực thi cuối kỳ. Ngoài ra, cô chú trọng sự liên kết giữa các môn học, coi đây là cách để hiểu sâu kiến thức và tiết kiệm thời gian ôn thi.

Kết quả, Ngọc Anh chỉ có một môn điểm B ở kỳ I năm thứ hai, ở môn Chủ nghĩa xã hội khoa học. Nữ sinh cho rằng có thể mình chưa nắm được yêu cầu cốt lõi của môn để trả lời đúng hướng.

"Mình không học lại để cải thiện điểm vì muốn giữ điều chưa hoàn hảo này, như sự nhắc nhở bản thân luôn cố gắng", Ngọc Anh nói.

Ngọc Anh tham gia nghiên cứu khoa học từ năm thứ hai, khởi đầu từ một bài tập lớn môn Kinh tế lượng và thấy hấp dẫn. Vì thế, các năm sau, cô chủ động kết nối bạn bè cùng định hướng, rủ làm chung và nhờ giảng viên hướng dẫn để thực hiện đề tài bài bản hơn.

Đề tài tâm đắc nhất của nữ sinh là nghiên cứu về ứng dụng học máy (machine learning) để giải các bài toán về lý thuyết trò chơi (game theory), được xếp hạng A* tại Hội thảo khoa học quốc tế AAAI-26 ở Singapore.

Nữ sinh kể ban đầu chỉ định làm thuần về kinh tế, nhưng sau đó nhận ra có thể kết hợp với học máy để xử lý vấn đề hiệu quả hơn. Cùng với một người bạn, Ngọc Anh tự tìm hiểu nền tảng lý thuyết trò chơi, các thuật toán học máy, đồng thời chuyển hóa các mô hình kinh tế sang dạng có thể xử lý bằng code.

Cô nhìn nhận quá trình này giúp bản thân định hình rõ hơn hướng đi, là kết hợp kinh tế với công nghệ để giải quyết các bài toán khoa học dữ liệu. Vì thế, Ngọc Anh học thêm ngôn ngữ truy vấn SQL, ngôn ngữ lập trình Python, nền tảng phân tích kinh doanh Power BI. Cô còn cùng bạn bè ở Đại học Bách khoa Hà Nội tham gia một số cuộc thi, từng đạt ngôi quán quân Data Science Talent Competition (Tìm kiếm tài năng khoa học dữ liệu) năm 2024.

Từ tháng 10/2025, Ngọc Anh trở thành nhân viên chính thức ở một ngân hàng, đảm nhận vị trí xây dựng và kiểm định các mô hình học máy, nhằm đánh giá rủi ro thanh khoản của khách hàng.

Song song với công việc toàn thời gian, Ngọc Anh hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp. Cô nhìn nhận đây là giai đoạn áp lực nhất trong suốt những năm đại học vì đi làm về muộn, rồi lại tiếp tục viết luận tới 1-2 giờ sáng.

Để cân đối, nữ sinh tận dụng buổi trưa ở công ty để đọc tài liệu, sửa khóa luận, lên kế hoạch chi tiết cho từng đầu việc, chủ động trao đổi với giảng viên và anh chị khóa trước để rút ngắn thời gian xử lý.

Ngọc Anh cho biết cảm giác "luôn về nhì" theo suốt những năm phổ thông. Kể cả khi đã vào đại học, cô cũng thấy mình hiếm khi đứng đầu, mà thường chỉ trong top có kết quả tốt. Vì vậy, việc tốt nghiệp sớm với điểm cao nhất không phải là mục tiêu đặt ra từ đầu, mà là kết quả của quá trình tích lũy.

Điều cô còn tiếc nuối là sự thiếu tự tin trong một số thời điểm, nên bỏ lỡ cơ hội.

"Có những cơ hội như thi khoa học dữ liệu ở nước ngoài, mình từng ngại thử vì lo lắng", cô nói.

Sau khi tốt nghiệp, Ngọc Anh muốn tiếp tục làm việc để tích lũy kinh nghiệm, trước khi theo học thạc sĩ trong lĩnh vực phân tích định lượng hoặc khoa học dữ liệu.

Thanh Hằng

Tin Gốc: https://vnexpress.net/nu-sinh-dan-dau-dot-tot-nghiep-som-o-ngoai-thuong-sau-nhieu-nam-ve-nhi-5058571.html