Hôm 12/5, WHO cập nhật thông tin dịch tễ trên mạng xã hội X, xác định 9 ca dương tính và 2 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh. Những người này đều sinh hoạt trên tàu MV Hondius với tư cách hành khách hoặc thủy thủ đoàn. Dựa vào diễn biến thực tế và thời gian ủ bệnh, cơ quan y tế dự báo số ca mắc tiếp tục tăng, đồng thời khuyến cáo người rời tàu cách ly 42 ngày tại nhà hoặc cơ sở y tế.
Giải thích nguyên nhân rủi ro cộng đồng ở mức thấp tại cuộc họp báo ngày 7/5, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus khẳng định cơ chế lây lan của Hantavirus hoàn toàn khác biệt so với nCoV hay virus cúm. Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, nói: “Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần”.
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Tờ Newsweek hôm 8/5 dẫn lời giáo sư Vincent Racaniello, chuyên gia về Vi sinh và Miễn dịch học tại Đại học Columbia, giải thích chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng. “Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả”, giáo sư cho hay.
Các chuyên gia cho biết Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, thậm chí 8 tuần trong một số trường hợp, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
“Những mầm bệnh dễ gây đại dịch toàn cầu nhất thường là những loại ‘ẩn mình’ giỏi, khiến người bệnh vẫn thấy đủ khỏe để đi lại và giao lưu trong lúc họ đang phát tán virus”, bà Zoe Weiss, Giám đốc khoa Vi sinh tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, chia sẻ.
Bà ví dụ Covid-19 có thể lây lan ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện gì hoặc chỉ bị ốm nhẹ. Chính việc bệnh nhân không biết mình đang mang mầm bệnh mà vẫn sinh hoạt bình thường đã khiến việc ngăn chặn dịch trở nên cực kỳ khó khăn.
Nhưng Hantavirus thì khác. Theo ông Marc Lipsitch, giáo sư Y khoa và Sinh học tại Đại học Stanford, đồng thời là chuyên gia dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, mặc dù cần theo dõi sát sao đợt dịch trên du thuyền Hondius nhưng loại virus này vẫn có những hạn chế căn bản. “Việc lây truyền nó từ người này sang người khác là cực kỳ khó khăn”, ông Lipsitch nhận định.
Song nhiều chuyên gia khác vẫn có quan điểm thận trọng cao độ. Nhóm tác giả bài viết trên tạp chí BMJ hôm 12/5 lập luận WHO cần thay đổi cách ứng phó mặc định. Họ chỉ ra khái niệm “tiếp xúc gần” thực chất phản ánh việc con người hít phải các hạt bụi mịn đậm đặc chứa virus tỏa ra từ hơi thở người bệnh. Việc Hantavirus thường xuyên lây lan trong phòng kín, nơi đông người hoặc phương tiện giao thông đã chứng minh mầm bệnh có thể phát tán qua không khí.
Do đó, nhóm chuyên gia đề xuất y bác sĩ, người bệnh và người tiếp xúc gần đồng loạt sử dụng mặt nạ phòng độc. Họ yêu cầu các cơ sở y tế tối ưu hóa hệ thống thông gió, tránh tái tuần hoàn không khí chưa qua bộ lọc và vận hành máy lọc HEPA tại khu vực cách ly.
Nhóm nghiên cứu thúc giục WHO coi chủng Andes như một tác nhân lây qua không khí và chỉ nới lỏng biện pháp phòng dịch khi giới khoa học cung cấp đầy đủ bằng chứng an toàn.
Ngày 2/5, giới chức y tế phát hiện ca nhiễm Hantavirus đầu tiên trên du thuyền MV Hondius. Các chuyên gia xác định tác nhân gây bệnh là virus Andes, chủng Hantavirus duy nhất sở hữu khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người. Mầm bệnh này mang độc lực mạnh với tỷ lệ tử vong lên đến 50%, đe dọa trực tiếp nhóm hành khách có độ tuổi trung bình 65 trên chuyến tàu. Cơ quan y tế quốc gia sở tại hiện giám sát sức khỏe chặt chẽ toàn bộ hành khách cùng thủy thủ đoàn nhằm khống chế đợt bùng phát.
Theo nghiên cứu mới từ Đại học Oulu (Phần Lan), thời điểm đi ngủ không nhất quán có thể làm tăng đáng kể nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch nghiêm trọng, đặc biệt đối với những người ngủ ít hơn 8 tiếng.
Nghiên cứu đã tìm thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa giờ đi ngủ thất thường và khả năng gia tăng các biến cố liên quan đến tim. Cụ thể, những người có thời gian ngủ dưới 8 tiếng và lịch trình giấc ngủ biến động mạnh phải đối mặt với nguy cơ cao gấp đôi so với những người có thói quen nhất quán hơn.
Đáng chú ý, thời điểm thức dậy lại không phải là yếu tố quan trọng nhất, vì thời gian thức dậy thất thường không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với các vấn đề về tim.
Các biến cố tim mạch nghiêm trọng được đề cập trong nghiên cứu này bao gồm các tình trạng cần chăm sóc y tế chuyên khoa, chẳng hạn như nhồi máu cơ tim hoặc nhồi máu não (đột quỵ).
Nhà nghiên cứu sau tiến sĩ Laura Nauha từ Đại học Oulu cho biết: "Nghiên cứu trước đây đã liên kết các mô hình giấc ngủ thất thường với các rủi ro về sức khỏe tim mạch, nhưng đây là lần đầu tiên chúng tôi xem xét riêng biệt sự biến thiên của giờ đi ngủ, giờ thức dậy và điểm giữa của khoảng thời gian ngủ - cũng như các mối liên hệ độc lập của chúng với các biến cố tim mạch chính".
Để đi đến kết luận này, các nhà nghiên cứu đã theo dõi 3.231 cá nhân sinh năm 1966 tại Bắc Phần Lan. Thói quen ngủ của họ được theo dõi trong khoảng thời gian một tuần ở tuổi 46 bằng các thiết bị theo dõi hoạt động để đo lường thời gian nằm trên giường. Sau đó, kết quả sức khỏe của họ được giám sát trong hơn 10 năm bằng cách sử dụng dữ liệu từ sổ đăng ký chăm sóc sức khỏe.
Kết quả đã chỉ ra rằng sự nhất quán của giờ đi ngủ là một yếu tố đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe lâu dài. Giải thích về điều này, nhà nghiên cứu Nauha nhận định: "Những phát hiện của chúng tôi cho thấy rằng đặc biệt là sự đều đặn của giờ đi ngủ, có thể quan trọng đối với sức khỏe tim mạch. Nó phản ánh nhịp điệu của cuộc sống hằng ngày - và mức độ dao động của chúng".
Theo Nauha, các thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng một vai trò vô cùng lớn trong việc định hình sức khỏe tim mạch theo thời gian. Bà chia sẻ thêm: "Duy trì một lịch trình giấc ngủ đều đặn là một yếu tố mà hầu hết chúng ta đều có thể tác động được".
Do đó, việc xây dựng và tuân thủ một giờ giấc đi ngủ cố định không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn là một biện pháp bảo vệ trái tim thiết thực, đặc biệt là khi con người bước vào tuổi trung niên.
Tại Đài Loan, ước tính ít nhất 2 triệu người mắc bệnh thận mạn tính. Bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường cho biết thông tin này và cảnh báo rằng "kẻ thù" số một của thận không phải dầu mỡ mà chính là thực phẩm chứa hàm lượng natri cao.
Đáng chú ý, thận không bị hỏng sau một bữa ăn quá mặn, mà bị hủy hoại dần bởi thói quen ăn dư thừa muối mỗi ngày.
Kẻ thù thầm lặng mang tên "natri"
Trên trang cá nhân, bác sĩ Hồng Vĩnh Tường viết: "Mỗi hạt muối bạn ăn vào mỗi ngày đều quyết định tuổi thọ của thận".
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng cơ thể hấp thụ hàm lượng natri cao liên quan chặt chẽ đến sự hình thành và diễn tiến xấu của bệnh thận mạn tính. Ngược lại, một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên cũng chứng minh hạn chế muối có thể giảm đáng kể tình trạng protein niệu (đạm trong nước tiểu) và cải thiện huyết áp rõ rệt.
Do đặc thù ẩm thực truyền thống thường chứa lượng muối lớn, bác sĩ Hồng đưa ra 3 nguyên tắc vàng dành cho người thường xuyên ăn ở ngoài hàng quán để bảo vệ thận:
Tránh tuyệt đối các loại canh, súp
Nhiều người có thói quen húp cạn bát canh khi ăn bún, phở hay mì. Tuy nhiên, nước dùng chính là nơi tập trung nồng độ natri đậm đặc nhất. Bác sĩ khuyên: "Nếu có thể không uống thì tốt nhất đừng uống".
Không để thức ăn ngâm trong nước sốt
Các loại nước chấm, nước sốt nên được để riêng. Đừng để thức ăn ngâm trực tiếp trong nước sốt vì thực phẩm sẽ thẩm thấu rất nhiều muối vào bên trong trước khi bạn kịp thưởng thức.
Chỉ ăn tối đa một bữa "đậm đà" mỗi ngày
Nếu bạn đã lỡ ăn một bữa mặn hoặc đồ chiên rán nhiều gia vị, hãy cố gắng giữ các bữa còn lại trong ngày thật thanh đạm. Điều này giúp thận có "khoảng nghỉ" để lọc thải và hồi phục.
"Chúng ta không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn niềm đam mê ẩm thực hay trở thành một người kỷ luật cực đoan", bác sĩ Hồng khuyên. Bí quyết ở chỗ giảm bớt tổn thương cho thận trong từng lựa chọn nhỏ: Bớt đi một ngụm canh, bớt một lần chấm nước sốt, ăn nhạt đi một chút.
"Những thay đổi nhỏ này chính là cách bạn yêu thương hai quả thận của mình mỗi ngày", bác sĩ Hồng nhắn nhủ.
Vấn đề dư lượng thuốc trừ sâu trong rau củ quả luôn là mối lo ngại hàng đầu đối với sức khỏe. Đặc biệt, sau khi Tổ chức Công tác Môi trường Mỹ (EWG) công bố "Hướng dẫn mua sắm nông sản năm 2026", trong đó rau chân vịt (bó xôi) đứng đầu danh sách "Dirty Dozen" (nhóm thực phẩm bẩn nhất), người tiêu dùng càng quan tâm hơn đến cách làm sạch thực phẩm.
Chuyên gia dinh dưỡng Lâm Lợi Sầm nhấn mạnh sử dụng nước sạch chảy tuần hoàn vẫn là phương pháp an toàn nhất. Nếu rửa sai cách, bạn có thể vô tình khiến thuốc trừ sâu thấm sâu hơn vào thực phẩm.
Chiến lược làm sạch cho 4 nhóm rau củ quả chính
Mỗi loại thực phẩm, từ quả dâu tây mỏng manh đến củ khoai tây bám đầy bùn đất, đều cần có "kịch bản" làm sạch riêng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết:
Nhóm rau lá (Rau chân vịt, cải thìa, bắp cải...)
Đây là nhóm dễ tích tụ bùn đất và thuốc trừ sâu nhất ở phần cuống và gốc.
Cách làm: Cắt bỏ phần gốc, xả trực tiếp dưới vòi nước chảy để làm sạch kẽ lá và cuống. Sau đó, ngâm trong chậu nước có dòng chảy nhỏ khoảng 10-15 phút.
Lưu ý: Với các loại rau cuộn chặt như bắp cải, hãy bỏ lớp lá ngoài cùng vì đây là nơi hứng chịu lượng thuốc trừ sâu nhiều nhất.
Nhóm này thường bám nhiều đất cát và vi khuẩn từ môi trường dưới lòng đất.
Cách làm: Rửa sạch bùn đất trên bề mặt, sau đó dùng bàn chải lông mềm chà nhẹ dưới vòi nước chảy.
Lưu ý: Ngay cả khi bạn có ý định gọt vỏ, vẫn phải rửa sạch trước khi gọt để tránh việc dao mang thuốc trừ sâu từ lớp vỏ ngoài đi sâu vào phần thịt quả.
Nhóm rau dạng hoa (Súp lơ xanh, súp lơ trắng...)
Cấu trúc dày đặc của các nụ hoa nhỏ khiến sâu bệnh và thuốc trừ sâu rất khó bị rửa trôi.
Cách làm: Cắt súp lơ thành từng miếng nhỏ, cho vào chậu nước và lắc lên xuống nhiều lần. Cuối cùng, để vòi nước nhỏ chảy trực tiếp vào các khe hở của búp hoa.
Nhóm quả nhỏ và có vỏ (Nho, dâu tây, cà chua bi, ớt chuông...)
Nho và cà chua bi: Dùng kéo cắt sát cuống (giữ lại một phần cuống nhỏ) để tránh nước bẩn thấm vào thịt quả qua lỗ chân cuống. Rửa nhẹ nhàng trong chậu dưới vòi nước.
Dâu tây: Tuyệt đối không vứt bỏ đài xanh (cuống) trước khi rửa. Hãy để nguyên cuống, rửa dưới vòi nước chảy khoảng 10 phút, sau đó mới hái bỏ đài để ăn
Nước sạch là "vàng" - Đừng lạm dụng muối hay baking soda
Chuyên gia Lâm Lợi Sầm đưa ra những lưu ý quan trọng để tránh "phản tác dụng" khi rửa rau:
Nguyên tắc "Rửa trước, cắt sau": Đây là quy tắc tối thượng. Nếu cắt nhỏ rồi mới rửa, thuốc trừ sâu sẽ xâm nhập qua vết cắt, đồng thời các vitamin tan trong nước (như vitamin C) sẽ bị thất thoát đáng kể.
Đừng quá tin vào nước muối: Khoa học chứng minh "nước chảy" có hiệu quả loại bỏ thuốc trừ sâu tốt hơn nhiều so với việc ngâm nước muối, baking soda hay giấm nếu sử dụng sai nồng độ.
Kỹ thuật vòi nước: Không cần mở vòi nước quá lớn. Hãy duy trì dòng chảy nhỏ cỡ "một chiếc đũa" và để nước chảy liên tục trong khoảng 10 phút.
Việc rửa rau củ đúng cách không chỉ là bảo vệ sức khỏe trước mắt mà còn là cách đầu tư lâu dài cho một cơ thể không độc tố. Hãy thay đổi thói quen ngay từ bữa ăn hôm nay.
