Những ngày gần đây, vụ việc Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn phối hợp với cơ quan chức năng kiểm tra, tạm giữ 80kg xác ve sầu khô thu hút sự quan tâm của dư luận.
Theo đó, lượng xác ve sầu khô trên xe khách được xác định là nguyên liệu làm thuốc. Tuy nhiên, tài xế không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc nên lực lượng chức năng đã tiến hành tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.
Thực tế, cứ đến mùa, các hội nhóm thu mua xác ve sầu trên mạng xã hội lại hoạt động tấp nập. Xác ve sầu phần lớn được khai thác từ tự nhiên. Giá thu mua tùy vào kích cỡ, có khi đến 1,2-1,7 triệu đồng/kg.
Tại sao xác ve sầu lại có giá cao?
Tiến sĩ – Lương Y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, xác ve sầu, y học cổ truyền gọi là thuyền thoái. Xác ve rừng hay ve sống ở thành phố, làng mạc, xác lột còn bám trên thân cây to, trên mặt đất hay trôi theo các dòng sông, suối đều dùng được.
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái là một vị thuốc quan trọng với nhiều công dụng được ghi nhận trong các tài liệu cổ như Bản Thảo Cương Mục (Trung Quốc) và các sách thuốc Việt Nam như Nam Dược Thần Hiệu của Đại y Thiền sư Tuệ Tĩnh, Hải Thượng y tông tâm lĩnh của Hải Thượng Lãn Ông.
Thuyền thoái có vị mặn, ngọt, không mùi, tính lạnh. Người thể chất hư hàn (lạnh tay chân, mệt mỏi, tiêu chảy) không nên dùng vì thuyền thoái tính hàn, có thể làm nặng thêm tình trạng. Phụ nữ mang thai cũng cần thận trọng, tránh dùng do sợ ảnh hưởng đến thai khí.
Giá của thuyền thoái thường cao hơn so với nhiều vị thuốc khác trong y học cổ truyền do một số yếu tố liên quan đến quá trình thu hoạch, nguồn cung và giá trị dược liệu.
Theo đó, xác ve sầu phải thu hoạch thủ công. Việc thu gom đòi hỏi phải tìm kiếm trên cây, thường vào mùa hè khi ve sầu lột xác, và quá trình này chủ yếu được thực hiện thủ công, tốn nhiều thời gian và công sức.
Bên cạnh đó, ve sầu chỉ lột xác trong một khoảng thời gian ngắn trong năm (thường vào mùa hè), nên nguồn cung không ổn định quanh năm, làm tăng chi phí thu hoạch và lưu trữ.
“Việc chế biến cũng phức tạp. Sau khi thu hoạch, thuyền thoái cần được làm sạch (loại bỏ tạp chất, đất cát), phơi khô cẩn thận để giữ nguyên dược tính và bảo quản tránh ẩm mốc. Các công đoạn này đòi hỏi kỹ thuật và sự tỉ mỉ, góp phần làm tăng giá thành”, TS Giang phân tích.
TS Giang cho biết thêm, phần lớn thuyền thoái được khai thác từ tự nhiên. Trong khi đó, đây lại là một vị thuốc quan trọng trong y học cổ truyền, được sử dụng rộng rãi. Nhu cầu lớn từ thị trường vượt xa khả năng cung cấp tự nhiên, khiến giá thu mua cao.
Tác dụng chữa bệnh của xác ve sầu
Dựa trên các báo cáo khoa học và y học cổ truyền, thuyền thoái có nhiều tác dụng dược lý đáng chú ý, được chứng minh qua nghiên cứu thực nghiệm và ứng dụng lâm sàng.
Chống co giật (giải kinh)
Theo TS Giang, các nghiên cứu trên động vật thực nghiệm cho thấy xác ve sầu có khả năng làm giảm co giật, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến sốt cao hoặc động kinh. Trong y học cổ truyền, nó được dùng để trị kinh phong (co giật) ở trẻ em, đặc biệt khi sốt cao.
An thần
Xác ve sầu có hiệu quả làm dịu tinh thần, hỗ trợ điều trị chứng khóc đêm ở trẻ sơ sinh (khóc dạ đề) và cải thiện giấc ngủ.
Hạ sốt
Nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận thuyền thoái có khả năng giảm nhiệt độ cơ thể trong các trường hợp sốt do phong nhiệt. Điều này phù hợp với công dụng truyền thống trong y học cổ truyền, như trị cảm mạo phong nhiệt và sốt phát ban.
Chống viêm
Các hợp chất cicadamide A và cicadamide B (tetrapolyme N-acetyldopamine) được phân lập từ thuyền thoái cho thấy hoạt tính chống viêm đáng kể. Chúng có thể ức chế các phản ứng viêm, hỗ trợ điều trị các chứng như đau họng, viêm da, hoặc mẩn ngứa do phong chẩn (y học hiện đại gọi là mề đay).
Các polyme N-acetyldopamine và hợp chất phenolic trong thuyền thoái có hoạt tính chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.
Tác dụng trên hệ hô hấp
Thuyền thoái được ghi nhận có tác dụng tuyên phế, hỗ trợ điều trị ho, khàn tiếng, hoặc mất tiếng do cảm mạo phong nhiệt. Điều này có thể liên quan đến khả năng giảm viêm ở đường hô hấp.
Tác dụng trên da và mắt
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái được dùng để trị phong chẩn (mẩn ngứa, viêm da), sởi không mọc đều, và các chứng mắt đỏ có màng. Các nghiên cứu hiện đại chưa giải thích đầy đủ cơ chế, nhưng có thể liên quan đến tính chống viêm và thanh nhiệt.
Nghiên cứu mới vừa được công bố trên tạp chí y khoa JAMA Internal Medicine đã phát hiện ra rằng các tư thế đặt tay phổ biến có thể làm tăng chỉ số huyết áp một cách giả tạo, biến một người đang khỏe mạnh trở thành bệnh nhân huyết áp cao.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins (Mỹ) thực hiện, bao gồm 133 người tham gia trong độ tuổi từ 18 đến 80 tuổi.
Những người tham gia trước tiên làm trống bàng quang, đi bộ trong 2 phút, rồi ngồi tựa lưng vào ghế tựa và bàn chân đặt trên sàn.
Các nhà nghiên cứu tiến hành so sánh kết quả đo huyết áp giữa tư thế đúng - cánh tay đặt trên bàn ở ngang mức tim, với 2 cách đặt tay phổ biến thường gặp trong thực tế:
Kết quả cho thấy khi đặt tay trên đùi, huyết áp tâm thu cao hơn trung bình 3.9 mmHg và huyết áp tâm trương cao hơn 4.0 mmHg so với thực tế, theo trang tin khoa học Scitechdaily.
Tệ hơn, khi cánh tay buông thõng bên hông, huyết áp tâm thu cao hơn đến 6.5 mmHg và huyết áp tâm trương cao hơn 4.4 mmHg so với thực tế.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng những thay đổi nhỏ trong kết quả đo huyết áp có thể dẫn đến hậu quả lớn. Khác biệt chỉ vài mmHg có thể "biến" một người khỏe mạnh thành bệnh nhân huyết áp cao phải dùng thuốc.
Tác giả nghiên cứu, chuyên gia Sherry Liu cho biết thường xuyên đo huyết áp với cánh tay không được nâng đỡ tạo ra mức chênh lệch cao hơn 6.5 mmHg, đưa mức huyết áp tâm thu từ 123 lên 130, hoặc 133 lên 140 - mức được coi là tăng huyết áp giai đoạn 2.
Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt cánh tay chắc chắn trên bàn ngang mức tim khi đo huyết áp.
Để có kết quả đo huyết áp chính xác, hãy ngồi thẳng trên ghế, chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân, và cánh tay đặt trên bàn sao cho vòng quấn đo huyết áp nằm ngang mức tim.
Làm nghề nhiếp ảnh tự do từ năm 2014, Nguyễn Phạm Tuân từng có thời gian dài sống trong guồng quay của sự đảo lộn. Do đặc thù công việc thường xuyên phải thức đêm chỉnh ảnh, anh hình thành thói quen ăn đêm và ngủ nghỉ không điều độ. Chỉ trong vòng hơn 2 năm, cân nặng của người đàn ông tăng vọt 55 kg.
Bước ngoặt đến vào đầu tháng 6/2025. Sau một lần đi khám sức khỏe định kỳ, Tuân sốc khi nhìn thấy con số 128 kg trên bàn cân. Tệ hơn, bác sĩ chẩn đoán anh mắc gan nhiễm mỡ, máu nhiễm mỡ, men gan cao cùng nhiều hệ lụy liên quan đến béo phì.
"Lúc đó mình khá bất ngờ vì cân nặng đã vượt xa mức cho phép. Kết quả đó như một cú hích lớn khiến mình nhận ra nếu không thay đổi ngay lập tức, sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng về lâu dài", Tuân nhớ lại.
Quyết không chọn phương pháp giảm cân cấp tốc gây hại, chàng nhiếp ảnh gia trẻ bắt đầu xây dựng lại toàn bộ lối sống, từ chế độ ăn uống đến sinh hoạt hằng ngày một cách nghiêm ngặt nhất.
Tuân bắt đầu hành trình vào đầu tháng 6/2025. Để đạt được mục tiêu, anh áp dụng "Eat clean" (ăn sạch) - chế độ ăn với mục đích tốt cho sức khỏe, giảm cân, duy trì vóc dáng và tập trung vào sử dụng thực phẩm tự nhiên.
Nguyên tắc chung của chế độ ăn này là khuyến khích tiêu thụ nhiều thực phẩm nguyên chất hơn như: trái cây, rau, các loại thịt nạc, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh... Đồng thời, người ăn cần hạn chế các thức ăn nhanh, thực phẩm đã qua chế biến, đồ ngọt và thực phẩm đóng gói khác.
Để giảm mỡ, tăng cơ hiệu quả, anh Tuân ưu tiên ăn đủ chất, đặc biệt là tăng protein, không cần kiêng hoàn toàn, nhưng kiểm soát khẩu phần. Nam nhiếp ảnh gia loại bỏ hoàn toàn thói quen ăn khuya, hạn chế tối đa dầu mỡ và gia vị công nghiệp. Anh ưu tiên dùng muối hồng, đường ăn kiêng, mật ong và các loại gia vị tự nhiên để giảm tải áp lực cho gan và thận.
Bên cạnh đó, Tuân chia khẩu phần ra thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh để cơ thể có cảm giác quá đói dẫn đến ăn nhiều hơn. Ngoài ra, uống đủ nước và ăn đúng giờ cũng giúp cơ thể anh ổn định hơn rất nhiều. "Khi mới bắt đầu, tôi liên tục thèm ăn nhưng cố gắng kiên trì được 1 tháng, tôi bắt đầu quen dần", anh kể.
Ngoài thay đổi chế độ ăn uống, Tuân dành đến 4 tiếng/ngày cho việc tập luyện, bao gồm 2 tiếng tập gym, 2 tiếng đi bộ, duy trì đều đặn 6 buổi/tuần. "Nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc cũng đóng vai trò rất lớn, nhiều khi lại bị mọi người bỏ qua", anh nói.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tập gym không chỉ giúp tăng cường trao đổi chất mà còn kích thích sản sinh hormone, hỗ trợ cơ bắp hấp thụ axit amin và trở nên săn chắc hơn. Còn đi bộ là hình thức tập luyện hiệu quả hỗ trợ giảm cân, đặc biệt khi đi nhanh hoặc kết hợp leo dốc, mang tạ để tăng đốt cháy calo. Ngoài tác dụng giảm cân, đi bộ còn giúp kiểm soát căng thẳng, cải thiện mật độ xương và tăng sức mạnh phần thân dưới.
Dù những ngày đầu tập luyện cơ thể chưa kịp thích nghi, thường xuyên mệt mỏi và đau nhức, nhưng mục tiêu thay đổi thể trạng đã giúp Tuân vượt qua. "Khó khăn lớn nhất không phải là bài tập hay chế độ ăn, mà là việc mình có đủ kỷ luật để theo đến cùng hay không. Ý chí quyết định gần như toàn bộ kết quả", anh chia sẻ.
Sau gần 9 tháng kiên trì, cân nặng của Tuân chỉ còn 69 kg, trút bỏ thành công 59 kg mỡ thừa. Kết quả tái khám gần đây cho thấy các chỉ số mỡ máu, gan nhiễm mỡ và men gan của anh đều đã trở về mức bình thường. Tuân cho biết bản thân cảm thấy tự tin và khỏe khoắn hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, điều khiến anh hạnh phúc nhất chính là nụ cười của cha mẹ khi thấy con trai thay đổi lối sống lành mạnh.
Với chiều cao 1,7 m và hình thể hiện tại, Tuân đang hoàn thiện những bước cuối cùng để tham gia giải thể hình tại Đại hội Thể dục Thể thao TP HCM 2026. Lần đầu tiên bước lên sân khấu thi đấu, anh không đặt nặng áp lực huy chương mà xem đó là cách để ghi dấu kỷ niệm cho hành trình vượt qua chính mình.
Theo Tuân, bí quyết giảm cân bền vững thực chất rất đơn giản nhưng khó thực hiện: Ăn uống khoa học, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, tập luyện kết hợp giữa cardio và tạ, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần ổn định.
"Nhiều người thất bại vì thiếu sự kiên trì. Khi cơ thể chưa kịp thay đổi, tâm lý dễ dao động và bỏ cuộc. Không ai có thể làm thay mình trong hành trình này. Khi giữ được kỷ luật mỗi ngày, kết quả tự khắc sẽ đến", anh khẳng định.
Chuyên gia dinh dưỡng Tăng Kiến Minh (Đài Loan) cho biết, tại các phòng khám, ông thường gặp bệnh nhân thắc mắc: "Tại sao tôi ăn uống rất thanh đạm, dưỡng sinh mà chỉ số xét nghiệm máu vẫn không đạt?". Câu trả lời nằm ở việc chọn sai thực phẩm.
Theo ông, chế độ ăn cho người bệnh thận không phải là một "hình phạt" phải kiêng khem khổ sở, mà là một cuộc chơi của sự thay thế chính xác.
Để bảo vệ chức năng thận, người bệnh cần phá bỏ 4 hiểu lầm kinh điển sau đây:
Ăn gạo lứt, ngũ cốc tốt hơn cơm trắng?
Nhiều người tin rằng gạo lứt, bột ngũ cốc hay các loại hạt dinh dưỡng là tốt nhất. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, khả năng kiểm soát phospho trong máu kém đi, các thực phẩm này lại trở thành gánh nặng.
Trong giai đoạn này, cơm trắng, mì sợi trắng, bánh mì trắng hoặc bánh bao chay lại là lựa chọn an toàn hơn để giảm áp lực bài tiết phospho cho thận.
Dùng muối thấp natri, nước tương ít muối để bảo vệ thận?
Các loại "muối thấp natri" hoặc "nước tương ít muối" trên thị trường thường thay thế natri bằng kali. Nếu bệnh nhân có chỉ số kali máu cao, việc sử dụng các gia vị này cực kỳ nguy hiểm.
Chỉ cần dùng muối ăn thông thường nhưng giảm liều lượng. Hãy tận dụng hương vị tự nhiên từ hành, gừng, tỏi hoặc chanh để tăng vị giác thay vì lạm dụng gia vị.
Kiêng tuyệt đối rau xanh nhưng lại ăn nhiều trái cây?
Một số bệnh nhân sợ rau xanh chứa nhiều kali nên không dám chạm môi, nhưng lại thoải mái ăn cà chua, kiwi hoặc chuối. Thực tế, đây đều là nhóm trái cây giàu kali. Thay vào đó hãy thử ăn táo, nho, dứa (thơm) hoặc lê.
Không nên ăn rau sống, không ăn lẩu hoặc xay sinh tố xanh. Hãy cắt nhỏ rau, chần qua nước sôi rồi đổ bỏ nước đó trước khi xào nấu để loại bỏ phần lớn lượng kali.
Nhịn thịt hoàn toàn vì sợ suy thận nhanh?
Việc nhịn thịt quá mức dẫn đến suy dinh dưỡng, nhưng ăn quá nhiều đạm động vật hoặc uống canh tinh chất gà cũng khiến thận làm việc quá tải. Cần lưu ý rằng nhu cầu protein trước và sau khi chạy thận là hoàn toàn khác nhau.
Cần có sự tư vấn chuyên môn để xác định lượng protein phù hợp, không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn.
Thay vì những thói quen cũ gây hại, chuyên gia Tăng Kiến Minh gợi ý các lựa chọn an toàn hơn cho ba bữa trong ngày. Đối với bữa sáng, thay vì chọn các món giàu phospho và natri như mè đen, ngũ cốc, bánh mì kẹp thịt xông khói hay trà sữa, người bệnh nên ưu tiên bánh mì trắng kẹp trứng ốp la (không thêm sốt), bánh bao chay và uống nước lọc.
Vào bữa trưa, thay vì ăn cơm sườn chan nhiều nước sốt hoặc các loại canh viên, canh mọc chứa nhiều phụ gia, bệnh nhân hãy chọn cơm trắng ăn kèm cá hấp hoặc gà xào hành tỏi và rau đã được chần qua nước sôi. Một quy tắc quan trọng là tuyệt đối không nên uống nước canh để tránh nạp thêm kali và các chất chuyển hóa.
Đối với bữa tối, bệnh nhân cần tránh việc ăn tạm bằng bánh mì ngọt, mì ăn liền hoặc các loại canh xương hầm đậm đặc vốn được lầm tưởng là bổ thận. Thay vào đó, một thực đơn đúng chuẩn sẽ bao gồm nửa bát cơm trắng, một phần protein chất lượng cao và rau xanh được chế biến theo phương pháp chần qua nước sôi rồi mới xào nấu.
Theo bác sĩ, điều khiến thận kiệt huệ không phải là một miếng thịt bạn lỡ ăn, mà là thói quen ăn mặn, thực phẩm chế biến sẵn và thói quen uống hết các loại nước canh hàng ngày. Ăn đúng cách không làm giảm chất lượng sống, mà giúp bạn kéo dài "tuổi thọ" của thận.
