Hôm qua 11.5, Tân Hoa xã dẫn thông báo từ ông Quách Gia Côn, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cùng ngày cho hay chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump đến nước này sẽ kéo dài từ ngày 13 – 15.5.
Theo đó, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump “sẽ có một cuộc trao đổi sâu sắc về các vấn đề quan trọng liên quan đến quan hệ Trung – Mỹ và hòa bình, phát triển thế giới”. Liên quan chuyến thăm này, Reuters dẫn lời một số quan chức Mỹ tiết lộ hai nhà lãnh đạo sẽ thảo luận về một loạt vấn đề như Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân. Hai bên được cho cũng đang cân nhắc việc gia hạn thỏa thuận về mua bán khoáng sản, bao gồm đất hiếm và một số nguyên liệu bán dẫn. Căng thẳng thương mại giữa hai bên cũng là vấn đề đặt ra nhiều thách thức cho thượng đỉnh Mỹ – Trung lần này. Vì thế, hai nhà lãnh đạo dự kiến đồng ý tiếp tục thảo luận để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các hợp đồng mua máy bay Boeing, thiết bị nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.
Trả lời Thanh Niên ngày 11.5, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) đánh giá Tổng thống Trump luôn muốn thể hiện chiếm ưu thế, gây chú ý nhưng mục tiêu chiến lược cuối cùng của ông vẫn rất khó hiểu. So với nhiệm kỳ trước, đội ngũ nhân sự cấp cao trong nội các của Tổng thống Trump lần này bị cho là thiếu vai trò phản biện hơn. “Ngoại trưởng Marco Rubio có lẽ vẫn là tiếng nói phản biện của đảng Cộng hòa về chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump, nhưng ông chưa có nhiều kinh nghiệm về Trung Quốc. Vì vậy, trong khi có thể dự đoán được những động thái mang tính kịch tính của Tổng thống Trump, thì lại khó xác định tầm nhìn mạch lạc”, GS Nagy nhận định.
Vị chuyên gia này chỉ ra rằng cách thức phản ứng quen thuộc của ông Trump là ban đầu đe dọa áp thuế, đưa ra yêu cầu tối đa, nhưng về sau chưa chắc thực hiện đến cùng, thậm chí thay đổi hoàn toàn hướng đi, nên rất khó đoán.
“Trong khi đó, Chủ tịch nước Tập Cận Bình gần như chắc chắn đang thận trọng. Bắc Kinh tin rằng họ hiểu ông Trump để có thể làm hài lòng bằng cách có thể đưa ra những lời ca ngợi, hứa hẹn những ưu đãi; nhưng có lẽ cũng cần thận trọng về sự tự tin đó”, GS Nagy nói và cho rằng vị chủ nhân Nhà Trắng vẫn có thể tạo ra những khoảnh khắc thực sự bất ngờ. Ông phân tích thêm: “Vấn đề Đài Loan đang gây ra áp lực cho Bắc Kinh trong việc thuyết phục Washington giảm hỗ trợ, chuyển giao vũ khí và cam kết chiến lược đối với Đài Bắc. Nền kinh tế Trung Quốc đang gặp khó khăn. Vì thế, ông Tập cũng cần có được thắng lợi mang tính biểu tượng sau cuộc gặp, nên điều này có thể khiến ông Tập trở nên dễ đoán”.
Cũng trả lời Thanh Niên, TS Patrick M. Cronin (Chủ tịch về nghiên cứu an ninh châu Á – Thái Bình Dương, Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) phân tích: “Cả Tổng thống Trump và Chủ tịch nước Tập Cận Bình đều muốn cuộc gặp diễn ra, vì đây là hội nghị thượng đỉnh ổn định chiến lược. Hai nhà lãnh đạo đều muốn đạt được các lợi ích kinh tế theo cách của họ, đồng thời muốn giảm bớt gay gắt nhằm vào nhau. Bên cạnh đó, ông Tập Cận Bình xem đây là cơ hội để định hình lại chính sách đối với Đài Loan, định hình lại sự cạnh tranh và các chính sách chuyển giao công nghệ. Ông Trump coi đây là cơ hội để chứng tỏ rằng ông đang kiểm soát nền kinh tế, ông đủ mạnh để ngăn chặn sự thách thức từ Trung Quốc, và rằng Washington đang thắng trong những cuộc chiến mà ông Trump lựa chọn”.
“Nhìn tổng thể, Chủ tịch Tập Cận Bình đang giữ thế trận thận trọng, không hành động quá tích cực, nhưng muốn kiểm soát đủ những gì Nga, CHDCND Triều Tiên đang làm, hoặc giờ đây là việc can thiệp nhẹ nhàng vào công cuộc hòa giải, có thể là về phía Iran, ít nhất là làm việc với Ả Rập Xê Út để giữ họ về phía Bắc Kinh, đồng thời cho thấy rằng ông đang cố gắng chấm dứt xung đột, không muốn Iran leo thang quá mức. Vì vậy, ông Tập đang cố gắng kiểm soát ít nhất một phần nào đó”, TS Cronin đánh giá và nhận xét thêm: “Khi hai nhà lãnh đạo gặp nhau, tôi không đặt nhiều niềm tin về các thỏa thuận thương mại có thể đạt được. Nhưng tựu trung các thỏa thuận thương mại chủ yếu chỉ mang tính biểu tượng để làm đẹp cho nhau, tất cả chỉ là hình ảnh và những cơ hội làm hình ảnh ngoại giao”.
Liên quan chủ đề này, ông Dov Zakheim (cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ và đang cố vấn cho nhiều cơ quan nghiên cứu chính sách Mỹ về đối ngoại ở khu vực) cho rằng: “Khi gặp Tổng thống Trump, ông Tập sẽ sẵn lòng tập trung vào các vấn đề kinh tế. Tôi nghĩ Tổng thống Trump cũng tập trung thảo luận về kinh tế, ông luôn khẳng định rằng bản thân không muốn xảy ra căng thẳng với Trung Quốc. Mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo khá gắn kết, ít nhất là trên phương diện thảo luận về kinh tế. Những căng thẳng và khó khăn trong quan hệ Mỹ – Trung sẽ phần nào hạ nhiệt; điều này sẽ mang lại lợi ích cho phần còn lại của khu vực Đông Á và Đông Nam Á”.
Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), ngày 14/5 cho biết các đợt ném bom của Mỹ đã giáng một đòn mạnh vào quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng của Iran, khiến năng lực của Tehran thực hiện các cuộc tấn công trong khu vực còn rất ít.
Ông Cooper từ chối đưa ra ước tính cụ thể về kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) còn lại của Iran, nhưng đã hạ thấp tầm quan trọng của chúng. Ông nói rằng quân đội Mỹ đã đạt được tất cả các mục tiêu trong chiến dịch không kích vào Iran. Ông cho biết ngành công nghiệp quốc phòng của Iran đã bị kéo lùi tới 90%.
"Tôi nói từ góc độ quân sự. Chúng tôi đã làm suy yếu đáng kể năng lực tên lửa, UAV và hải quân của họ. Chúng tôi đã làm rạn nứt hệ thống chỉ huy và kiểm soát của họ. Chúng tôi đã loại bỏ phần lớn chương trình không gian của họ. Theo mọi thước đo, họ đã bị suy yếu đáng kể trên tất cả các khía cạnh", ông Cooper nói với một ủy ban Thượng viện Mỹ.
"Năng lực quân sự của họ còn rất khiêm tốn, nếu không muốn nói là nhỏ, để tiếp tục các cuộc tấn công. Và tất nhiên, chúng tôi vẫn chuẩn bị tương ứng cho bất cứ tình huống nào”, ông Cooper cho biết thêm.
Ông nhấn mạnh, Iran không chỉ bị suy yếu về quân sự trong nước mà còn trên toàn khu vực Trung Đông rộng lớn hơn. Ông nói, Tehran không còn khả năng chuyển giao vũ khí và các nguồn lực khác cho các đồng minh chính trong khu vực gồm Hezbollah ở Li Băng, Houthi ở Yemen và Hamas ở Dải Gaza.
"Những con đường và phương thức chuyển giao đó đã bị cắt đứt", ông cho hay.
Những nhận định trên trái ngược với báo cáo trước đó các cơ quan tình báo Mỹ được truyền thông trích dẫn.
Theo các đánh giá tình báo, Iran vẫn duy trì năng lực đáng kể về tên lửa, UAV và tàu tấn công cỡ nhỏ. Những năng lực đó đã cho phép Iran tiếp tục tấn công các nước láng giềng, đặc biệt là UAE, và kiểm soát lưu thông ở eo biển Hormuz, một điểm nghẽn năng lượng toàn cầu quan trọng.
Báo cáo ước tính Iran hiện vẫn duy trì khoảng 70% số bệ phóng di động trên toàn quốc và giữ lại khoảng 70% kho tên lửa trước xung đột.
Kho dự trữ này bao gồm cả tên lửa đạn đạo - có thể nhắm mục tiêu vào các quốc gia khác trong khu vực - và một lượng nhỏ hơn tên lửa hành trình, có thể sử dụng để tấn công các mục tiêu tầm ngắn hơn trên bộ hoặc trên biển.
Dựa trên nhiều nguồn thu thập thông tin bao gồm ảnh vệ tinh và các công nghệ giám sát khác, các cơ quan tình báo quân sự cũng cho biết Iran đã khôi phục quyền tiếp cận khoảng 90% các cơ sở lưu trữ và phóng tên lửa ngầm trên toàn quốc. Các cơ sở này được đánh giá là có khả năng “hoạt động một phần hoặc hoàn toàn”.
Những đánh giá này làm dấy lên câu hỏi thực sự năng lực quân sự của Iran còn ở mức nào sau cuộc chiến kéo dài vài tháng qua với Mỹ và Israel và liệu cuộc xung đột còn kéo dài bao lâu.
Trong buổi điều trần, ông Cooper đã cố gắng tập trung vào các mục tiêu chiến thuật thay vì các mục tiêu chiến lược của cuộc chiến. Ông từ chối trả lời các câu hỏi về cách mở lại eo biển Hormuz, thu giữ các kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran hoặc kết thúc cuộc xung đột theo các điều khoản của Mỹ.
"Trong khi tiếp cận để hạ cánh tại sân bay quốc tế Newark Liberty, chuyến bay 169 của Hãng hàng không United Airlines đã đụng một cột đèn trên đường cao tốc New Jersey Turnpike vào khoảng 14 giờ ngày 3.5 (giờ địa phương)", Cục Hàng không liên bang Mỹ (FAA) thông báo.
FAA khẳng định chiếc Boeing 767 của United Airlines bị hư hại nhẹ, nhưng đã hạ cánh an toàn sau khi bay từ Venice (Ý). FAA thông báo sẽ điều tra vụ việc.
Sự cố xảy ra khi chiếc máy bay này đang chở 221 hành khách và 10 thành viên phi hành đoàn, theo AFP.
Không có thương vong nào được báo cáo trên máy bay, và tài xế xe tải đã được đưa đến bệnh viện với những vết thương nhẹ, theo Cơ quan Cảng New York và New Jersey (PANYNJ).
PANYNJ cho biết thêm chiếc máy bay đã gây ra thiệt hại cho một cột đèn và một xe đầu kéo đang di chuyển về phía nam trên đường cao tốc New Jersey Turnpike.
United Airlines thông báo hãng dự định "tiến hành một cuộc điều tra an toàn bay nghiêm ngặt về vụ việc và phi hành đoàn của chúng tôi đã bị đình chỉ công tác như một phần của quá trình này".
Chiếc xe tải nói trên, thuộc công ty bánh H&S Bakery, không bị hư hại đáng kể, nhưng bánh xe của máy bay thương mại đã va chạm cửa bên tài xế, theo Phó chủ tịch H&S Bakery Chuck Paterakis. Ông cho biết thêm "tài xế xe tải bị thương nhẹ do vụ việc".
Cảnh sát bang New Jersey, những người đã có mặt tại hiện trường vụ tai nạn trên đường cao tốc, và Tập đoàn Boeing đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu bình luận về máy bay chở 231 người đụng cột đèn và xe tải ở Mỹ, theo AFP.
Reuters hôm 22/4 dẫn 5 nguồn tin am hiểu tình hình cho biết quân đội Mỹ đã "triển khai hệ thống chỉ huy phòng không Sky Map" tại sân bay quân sự Prince Sultan ở Arab Saudi trong những tuần gần đây. Các quan chức quân đội Ukraine cũng đã tới căn cứ Prince Sultan để đào tạo lính Mỹ cách sử dụng công nghệ này.
Sky Map là sản phẩm của Sky Fortress, công ty được các kỹ sư Ukraine thành lập hồi năm 2022, với mục tiêu trở thành nền tảng phần mềm chuyên điều phối nỗ lực đánh chặn máy bay không người lái (UAV) đối phương. Hệ thống có khả năng tổng hợp dữ liệu từ các radar và cảm biến để phát hiện mối đe dọa đang đến gần.
Ba nguồn thạo tin nói rằng Sky Map hiện là hệ thống chỉ huy chính của quân đội Ukraine, được sử dụng rộng rãi để phát hiện mối đe dọa từ UAV và phóng thiết bị bay không người lái (drone) đánh chặn.
Đây chỉ là một trong số những công nghệ chống UAV mới đang triển khai tại căn cứ Prince Sultan kể từ khi xung đột bùng phát ở Trung Đông. Bên cạnh đó có drone đánh chặn Merops do công ty Project Eagle có trụ sở ở Mỹ phát triển.
Các nguồn tin tiết lộ lực lượng Mỹ đã gặp một số thách thức trong giai đoạn thử nghiệm ban đầu, khi một phi cơ Merops mất kiểm soát và rơi xuống khu nhà vệ sinh trong căn cứ.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, và công ty Sky Fortress từ chối bình luận. Văn phòng Tổng thống Ukraine chưa lên tiếng.
Căn cứ Prince Sultan đã hứng chịu nhiều đợt tập kích bằng tên lửa và UAV từ Iran trong xung đột. Một máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry đã bị phá hủy hoàn toàn và một chiếc khác bị hư hại trong cuộc tấn công hôm 27/3, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135 cũng hứng chịu tổn thất.
Ảnh vệ tinh do hãng Airbus chụp và được đài CNN công bố hồi đầu tháng cho thấy radar cảnh giới AN/TPY-2, có giá hàng trăm triệu USD và được coi là mắt thần của Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD), ở căn cứ cũng bị cháy đen sau một đòn tấn công của Iran.
Lầu Năm Góc đã đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ chống UAV, sau khi loại vũ khí này thể hiện ưu thế trong xung đột Ukraine. Dù vậy, thông tin hệ thống Sky Map được triển khai tại căn cứ Prince Sultan đã cho thấy những nhược điểm trong lưới phòng không của Mỹ.
"Hệ thống phòng không Mỹ bố trí trên thế giới từ lâu đã tồn tại nhiều lỗ hổng. Đây là vấn đề đã được hiểu rõ, song vẫn chưa có hướng giải quyết", Timothy Walton, chuyên gia tại Viện Hudson ở Mỹ, cho hay.
Thông tin cũng cho thấy quân đội Ukraine đã đạt được những bước tiến lớn trên lĩnh vực drone và chống drone. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng đề nghị hỗ trợ Mỹ chống UAV Iran khi xung đột đang diễn ra, song người đồng cấp Donald Trump đã từ chối.
